تمرکز هوش مصنوعی در رژیم غذایی، بیشتر روی عدد وزن است نه سلامت واقعی و نسخهنویسیهایش معمولا به مشکلات متابولیک و گوارشی ختم میشود.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکزی؛ مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت گفت: هوش مصنوعی مشاور تغذیه نیست.
همه متخصصان بر نقش کلیدی تغذیه در سلامت اتفاق نظر دارند؛ اینکه عامل تغذیه، نهتنها کیفیت زندگی افراد بلکه سلامت نسلهای آینده را هم تعیین میکند.
این در حالی است که در کشور ما، تغذیه ایرانیان با چالشهای چشمگیری روبهروست؛ از تغییر الگوهای غذایی و گرایش به خوراکیهای پرکالری گرفته تا کاهش مصرف لبنیات، سبزیجات و غذاهای سنتی در سفره خانوادههای امروزی.
شاید برای همین است که اینروزها، نقش سیاستگذاری و برنامهریزی دولتی برای اصلاح رفتارهای غذایی و ارتقای فرهنگ تغذیه سالم، بیشتر از هر وقت دیگری اهمیت پیدا کرده است؛ موضوعی که در گفتوگو با دکتر احمد اسماعیلزاده، مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، بررسی شده است.
رژیم غذایی ایرانیان با سایر مردم جهان چه تفاوتهای قابل توجهی دارد؟
تفاوت اصلی در ترکیب مواد مغذی است. ایرانیان معمولا مصرف بالایی از کربوهیدراتها، بهویژه کربوهیدراتهای تصفیهشده مانند برنج سفید و نان معمولی دارند. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای دیگر، سهم غلات کامل در وعدههای غذایی بیشتر است. از سوی دیگر، کیفیت چربیهای مصرفی ایرانیان مطلوب نیست. یعنی گرچه میزان مصرف چربیها از نظر کمیت بیش از حد نیست، اما اغلب چربیها از نوع اشباعشده یا ترانس هستند که آثار زیانباری برای سلامت قلب و عروق دارند. نکته سوم پایینبودن مصرف لبنیات در جامعه ایرانیان است؛ موضوعی که حتی پیش از گرانیها هم وجود داشت و اینروزها شدت پیدا کرده.
افزایش قیمت مواد غذایی مانند لبنیات و پروتئین چه پیامدهایی برای سلامت آینده جامعه دارد؟
مصرف لبنیات در ایران همواره کمتر از میزان توصیهشده بوده و با افزایش قیمتها، این روند نزولیتر هم شده است؛ موضوعی که میتواند در آینده اثرات جدی بر سلامت عمومی بگذارد. بدیهی است کاهش مصرف لبنیات، جذب کلسیم را کم میکند و در نتیجه خطر پوکی استخوان، کوتاهی قد در کودکان و ضعف ساختار استخوانی در بزرگسالان را افزایش میدهد. علاوه بر این، کمبود پروتئینهای حیوانی و شیر میتواند در بروز بیماریهای مزمن و کاهش تراکم استخوانی نقش داشته باشد. به طور کلی، مصرف ناکافی لبنیات، یکی از تهدیدات واقعی سلامت نسل آینده ایران است.
در این بین متداولترین خطاهای تغذیهای ایرانیان چیست؟
یکی از مهمترین اشتباهات فرهنگی در تغذیه ما، مصرف بیش از حد کربوهیدراتهای تصفیهشده است. استفاده زیاد از نان و برنج سفید، درکنارمصرف پایین سبزیجات، منجربه افزایش وزن، چاقی شکمی و بروزبیماریهای مزمن مانندکبد چرب، دیابت نوع۲ وبیماریهای قلبی-عروقی میشود. برای کاهش این خطرات باید به سمت مصرف نان کامل، برنج سبوسدار و غلات کامل حرکت کنیم. اگر این جایگزینی عملی شود، تا حد زیادی میتوانیم از شیوع بیماریها و چاقی جلوگیری کنیم.
چنین مسائلی چه تأثیری بر سوءتغذیه افراد میگذارد؟
آخرین آمار رسمی سوءتغذیه، به پیمایش سال ۱۳۹۶ مربوط میشود که در خصوص کودکان زیر پنج سال انجام شده بود. در آن زمان، حدود پنج درصد کودکان کشور دچار کوتاهی قد یا لاغری بودند، اما از آن زمان تاکنون، پیمایش ملی جدیدی انجام نشده است، اما از بهمن امسال پیمایش تازهای آغاز خواهد شد که تا پایان سال ادامه خواهد داشت. بالطبع نتایج نهایی این پیمایش، تصویر دقیقتری از وضعیت سوءتغذیه در کودکان و نوجوانان ارائه خواهد کرد.
بهنظرتان نتایج بررسیهای جدید چگونه خواهد بود؟
احتمالا آمار افزایش اندکی خواهد داشت. چون طبیعتا با دشواریهای معیشتی فعلی و شرایط اقتصادی که امروز با آن روبهرو هستیم، بخشی از خانوادهها در تامین مواد مغذی دچار محدودیت شدهاند. البته وزارت بهداشت در سه سال اخیر برنامههای حمایتی قوی برای کودکان زیر پنج سال اجرا کرده است؛ از جمله ارائه مکملهای تغذیهای و مداخلات هدفمند که میتواند تا حدی تأثیر مشکلات اقتصادی را خنثی کند، اما بههرحال بایدنتایج پیمایش جدید راببینیم تادقیقترقضاوت کنیم.
آیا برنامه مشخصی برای بهبود تغذیه ایرانیان تهیه شده است؟
البته که برنامههای متعددی از طرف وزارت کشور برای بهبود وضعیت تغذیه مردم در حال اجراست. خوب است بدانید کشور ایران، جزو معدود کشورهایی است که کارشناس تغذیه را در سیستم خدمات اولیه سلامت مستقر کرده. این کارشناسان در مراکز بهداشتی برای مادران باردار، کودکان و گروههای حساس مشاوره و خدمات رایگان ارائه میدهند؛ از جمله توزیع مکملها، آموزش تغذیه سالم و پایش رشد، اما یکی دیگر از برنامههای مهم برای بهبود کیفیت وضعیت تغذیه کشور، طرح نان کامل است که در سه سال اخیر با جدیت دنبال شده تا به سرانجام برسد. طرح امنیت غذایی و کالابرگ حمایتی که به تازگی آغاز به کار کرده است هم با هدف تامین مواد غذایی کافی و مغذی برای اقشار آسیبپذیر و با همراهی وزارت بهداشت، دنبال میشود.
ماجرای توزیع شیر رایگان در مدارس هم بخشی از این برنامههاست؟
البته که همینطوراست چرا که هدف اصلی از اجرای طرح توزیع شیر رایگان در مدارس، فرهنگسازی مصرف لبنیات به ویژه شیر، از دوران کودکی است. هدفی که خوشبختانه با تامین کامل اعتبار برای این طرح محقق شده و در بیشتر استانها، سه روز در هفته اجرا میشود. طرحی که آنقدر با اهمیت است که بودجه آن برای سال آینده هم در نظر گرفته شده تا با برطرفشدن چالشهای پیشرو، مسیر اجراییشدن در سال آینده، تسهیل شود. ضمن اینکه قرار است وزارت بهداشت تا پایان سال تحصیلی ارزیابی کند که این طرح چقدر در فرهنگسازی مصرف لبنیات، افزایش مصرف کلسیم، بهبود رشد قدی و ارتقای سلامت استخوان کودکان مؤثر بوده است. برای سال آینده نیز بودجه مناسبی در نظر گرفته شده تا اجرای آن آسانتر و فراگیرتر شود.
اما در سالهای اخیر، رژیمهای غذایی متفاوت و متنوعی برای کاهش وزن در جامعه رواج یافته است؛ مناسبترین رژیم برای کاهش وزن بهنظر شما کدام است؟
رژیم غذایی مناسب، نه یک برنامه موقت است نه یک نسخه تجاری. آنچه واقعا میتواند بهعنوان رژیم غذایی، مؤثر و به دور از هرگونه آسیب و تهدیدی برای سلامت افراد باشد، اصلاح سبک زندگی است. در واقع افراد باید بهجای دنبالکردن رژیمهای پرهیاهو، بر تناسب در مصرف غذا و فعالیت بدنی مداوم تمرکز کنند. تجربه نشان داده رژیمهایی که اسمهای خاص دارند، معمولا تجاری هستند، تاثیر چندانی در کاهش وزن ندارند، مبنای درآمدزایی دارند و فقط به کاهش سریع وزن توجه دارند، نه سلامت درازمدت! نباید فراموش کنیم بهترین روش کاهش وزن و سلامت بدن، خوردن همهچیز در حد نیاز و رعایت تعادل است.
این در حالی است که برخی افراد حتی از هوش مصنوعی برای رژیم غذایی کمک میگیرند. فکر میکنید این مسأله چه پیامدهایی میتواند داشته باشد؟
هوش مصنوعی شاید بتواند رژیم عمومی پیشنهاد کند، اما درک ویژگیهای فردی، سابقه بیماریها و عادات تغذیهای هر فرد را ندارد. رژیمی که کارشناس تغذیه تنظیم میکند، دقیقا براساس سن، جنس، شاخص توده بدنی، سطح فعالیت و حتی شرایط روحی شخص است، اما اغلب برنامههای مبتنی برهوش مصنوعی بر پایه رژیمهای پرپروتئین یا کتو طراحی شدهاند که تمرکز آنها روی عدد وزن است نه سلامت واقعی فرد. به همین دلیل در بلندمدت ممکن است باعث مشکلات متابولیک و گوارشی شوند.
در این میان، مصرف داروهایی که برای کاهش وزن در مراکزی مانند عطاریها فروخته میشوند، چه پیامدهایی دارد؟
هیچکدام از داروهایی که برای کاهش اشتها یا افزایش متابولیسم در عطاریها عرضه میشوند مورد تأیید وزارت بهداشت نیستند. البته در کلینیکهای تغذیه، برخی از داروهایی که در افزایش متابولیسم بدن تأثیر دارند یا کاهنده اشتها هستند و جذب مواد درشتمغذی را کاهش میدهند، توسط متخصص تجویز و توصیه میشوند، اما این داروها مجوز سازمان غذا و دارو دارند و فقط در داروخانهها عرضه میشوند نه عطاریها! داروهایی که با دوز مشخص و براساس وضعیت پزشکی بیمار تجویز میشوند، اما ترکیبات عطاریها که اغلب ناشناختهاند، ممکن است شامل مواد محرک باشند و سلامت کبد، کلیه و سیستم عصبی را به خطر بیندازند.