عملیات روانی از طریق دستکاری احساسات، جابهجایی اولویتهای ذهنی و کاهش تابآوری روانی مخاطبان انجام میشود و شایعات و اخبار جعلی از مهمترین ابزارهای این فرآیند هستند.
به گزارش خبرگزاری صداوسیما، لیلا وصالی، عضو هیئت علمی دانشگاه و مدیرعامل انجمن سواد رسانهای ایران، با حضور در استودیو شبکه خبر، درباره مفاهیم خبر جعلی، شایعه و عملیات روانی گفت: از حدود ۸۰ سال پیش و با طرح مفهوم سواد رسانهای توسط مارشال مکلوهان، جهان وارد عصری شده است که رسانهها بخش جداییناپذیر زندگی انسانها هستند و همین موضوع، شکل جنگها را نیز تغییر داده است.
وی با اشاره به ظهور جنگهای ترکیبی افزود: امروز رسانهها به یکی از ابزارهای اصلی جنگ تبدیل شدهاند، بهگونهای که برخی حکومتها تلاش میکنند با استفاده از رسانه، اهداف خود را در افکار عمومی کشورهای هدف نهادینه کرده و از طریق خود مردم آن کشور به مقاصدشان برسند.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: عملیات روانی الزاماً به معنای انتشار کامل یک خبر جعلی نیست، بلکه گاهی دستکاری ساده در کلمات، تصاویر یا اعداد میتواند تأثیر عمیقی بر ذهن مخاطب بگذارد. بهعنوان نمونه، تغییر تعمدی اعداد در بازتاب حضور مردم در یک رویداد میتواند مقایسههای ذهنی نادرستی در افکار عمومی ایجاد کند.
وصالی با تأکید بر اهمیت شناخت منابع رسانهها گفت: بررسی منبع مالی و وابستگی اقتصادی رسانهها نقش مهمی در درک اهداف آنها دارد. در مورد رسانههای رسمی این وابستگیها مشخصتر است، اما در شبکههای اجتماعی اغلب با منابع نامشخص، هویتهای جعلی و حتی شخصیت های ساختهشده با هوش مصنوعی مواجه هستیم.
وی افزود: رسانهها با تکرار یک روایت یا تصویر، کلیشهها و انگارههای ذهنی میسازند و به این ترتیب میتوانند باورهای مخاطب را شکل داده و حتی اولویتهای شخصی و اجتماعی او را جابهجا کنند، موضوعی که بهویژه در میان نوجوانان و جوانان قابل مشاهده است.
مدیرعامل انجمن سواد رسانهای ایران با اشاره به مفهوم تابآوری روانی بیان کرد: رسانهها میتوانند با تغییر چارچوب ذهنی مخاطب، میزان تحمل او در برابر سختیها را کاهش یا افزایش دهند و از این طریق رفتارهای فردی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهند.
وصالی، مهمترین راهکار مقابله با عملیات روانی را تقویت سواد رسانهای و تفکر انتقادی دانست و گفت: شناخت روشهای تحریک احساسات، توجه به منافع پنهان پیامها، بررسی سبک زندگی و ارزشهای فرستنده پیام، شناسایی لایههای ایدئولوژیک و تحلیل بازنماییها و کلیشهها از جمله اصولی است که مخاطبان باید برای مصون ماندن از تأثیرات مخرب رسانهای به آن توجه کنند.