نخستین دائرةالمعارف تخصصی اصول کارشناسی و مستند سازی ادله در دعاوی مطالبه خسارات ناشی از جنگ با هدف پر کردن خلاء ساختاری میان کارشناسی فنی و نظام اثبات حقوقی منتشر شد.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، حسن عبدلیان پور، نویسنده کتاب دایرالمعارف اصول کارشناسی و مستند سازی ادله در دعاوی مطالبه خسارات ناشی از جنگ به تشریح محتوای این کتاب پرداخت و گفت: جنگ، فارغ از توجیهات سیاسی، امنیتی یا نظامی، همواره با پیامدهای گستردهای از جنبههای انسانی، اقتصادی، زیستمحیطی و فرهنگی همراه بوده است. این پیامدها علاوه بر تخریب فوری زیرساختها و اموال، آسیبهای جانی و روانی به شهروندان و لطمه به میراث فرهنگی، در بلندمدت نیز میتواند به اخلال در فرآیندهای تولید، تجارت، توسعه پایدار و انسجام اجتماعی منجر شود. در نهایت، این آثار در قالب دعاوی حقوقی بهمنظور مطالبه خسارت و تعیین مسئولیت بینالمللی در مراجع قضائی ملی و بینالمللی بازتاب پیدا میکند.
وی افزود: در دعاوی ناشی از جنگ، صرف طرح ادعا یا توصیف کلی حوادث، بهتنهایی کافی نیست. برای پیروزی در چنین دعاوی، اثبات دقیق، مستند و فنی وقوع خسارت، تعیین رابطه سببیت میان مخاصمه مسلحانه و زیانهای وارده، نسبت دادن عمل زیانبار به فاعل مسئول و ارزیابی میزان قابل جبران خسارت اهمیت بسیاری دارد. برای این کار، باید از تخصصهای حقوقی و فنی و روشهای علمی مستندسازی استفاده شود تا ادله ارائهشده از اعتبار فنی، انسجام منطقی و قابلیت پذیرش حقوقی برخوردار باشند.
عبدلیان پور با اشاره به تجارب عملی دادگاههای بینالمللی، کمیسیونهای حقیقتیاب و نهادهای جبران خسارت گفت: چالشهای اصلی در دعاوی جنگی اغلب نه ناشی از خلا قوانین مسئولیت، بلکه به ضعف در فرآیند کارشناسی، پراکندگی و ناهماهنگی ادله و فقدان استانداردهای یکسان در جمعآوری و مستندسازی خسارات مربوط میشود. این مشکلات میتوانند باعث کاهش ارزش اثباتی ادله و بیاعتباری گزارشها شوند. فاصله میان زبان تخصصی کارشناسان فنی و الزامات شکلی و ماهوی نظام دادرسی در بسیاری از پروندهها، کارایی لازم را از میان میبرد.
وی همچنین به هدف اصلی این کتاب اشاره کرد و افزود: کتاب حاضر با هدف پر کردن این خلاء ساختاری میان کارشناسی فنی و نظام اثبات حقوقی تدوین شده است. تمرکز اصلی این اثر بر تبیین اصول حاکم بر کارشناسی، تشریح روشهای علمی و میدانی جمعآوری، تحلیل و نگهداری ادله و ارائه استانداردهای فنی و شکلی برای مستندسازی خسارات ناشی از جنگ است. هدف آن این است که فرآیند کارشناسی بتواند در چارچوب قواعد دادرسی ملی و بینالمللی از حیث قابلیت استناد، شفافیت و انسجام، قابل پذیرش مراجع رسیدگی قرار گیرد.
عبدلیان پور گفت: در این زمینه، رویههای قضائی بینالمللی، بهویژه آرای دیوان بینالمللی دادگستری، دیوان کیفری بینالمللی، دادگاههای منطقهای حقوق بشر و تجارب کمیسیونهای حقیقتیاب و جبران خسارت، بهعنوان منابع الهام و معیارهای تحلیلی در نظر گرفته شدهاند. این کتاب تنها به بیان قواعد نظری و انتزاعی اکتفا نمیکند، بلکه با رویکردی کاربردی و بینرشتهای، پیوند میان حقوق، مهندسی، پزشکی، علوم آزمایشگاهی، فناوری اطلاعات، دادهکاوی و مدیریت اسناد را در فرآیند اثبات خسارت برجسته میسازد.
وی افزود: در این چارچوب، نقش کارشناس بهعنوان حلقه واسط میان واقعیتهای میدانی و الزامات حقوقی بهطور ویژه بررسی شده است. همچنین حدود، صلاحیت، دامنه مسئولیت، الزامات اخلاق حرفهای، استقلال و بیطرفی کارشناس و شیوههای تنظیم گزارشهایی که بتوانند در برابر نقد قضائی و ارزیابی تخصصی مقاومت کنند، بهطور جامع و منسجم تبیین شده است.
عبدلیان پور درباره مخاطبان کتاب گفت: مخاطبان اصلی این کتاب، قضات، وکلا، کارشناسان رسمی، اعضای هیئتهای حقیقتیاب، داوران، پژوهشگران حقوق بینالملل و فعالان حوزه مستندسازی نقضهای ناشی از مخاصمات مسلحانه هستند. امید است که این اثر بتواند بهعنوان مرجعی تحلیلی و عملی، کیفیت کارشناسی را ارتقا داده، استحکام ادله را افزایش دهد و انسجام میان دانش فنی و منطق حقوقی را در دعاوی مطالبه خسارات ناشی از جنگ تقویت کند.
وی افزود: این امر میتواند گامی مؤثر در جهت تحقق عدالت جبرانی، پاسخگویی حقوقی و پیشگیری از تکرار نقضهای فاحش حقوق بشر در سطح ملی و بینالمللی باشد. در این زمینه، ما با مجموعه کاربرها، جداول و مطالعات تطبیقی که در اختیار داریم، این کتاب را بهعنوان مجموعهای معتبر و تخصصی برای دایرهالمعارف اصول کارشناسی و مستندسازی در دعاوی بینالمللی با نگاه ویژه به جنگ آماده کردهایم.
عبدلیان پور گفت: این کتاب، علاوه بر اینکه بهعنوان مرجع علمی برای کشور خودمان عمل میکند، میتواند برای نخستین بار در سطح جهانی بهعنوان مرجعی برای مستندسازی و اصول کارشناسی در دعاوی بینالمللی جنگ مورد استفاده قرار گیرد. این مجموعه، با هدف تنظیم گزارشهای استاندارد برای محاکم بینالمللی، بهطور خاص در خصوص جنگها و بحرانها، تدوین شده است.
وی افزود: هدف ما این است که صلاحیت مستندسازی و گزارش کارشناسی بینالمللی را به همه رشتههای تخصصی کشورمان اضافه و بهعنوان یک منبع آموزشی، این مهارتها را در اختیار کارشناسان قرار دهیم. تلاش ما این است که گزارشهای کارشناسی ما نهتنها در سطح داخلی بلکه در سطح بینالمللی هم با استانداردهای جهانی همخوانی داشته باشد. این اقدامی بزرگ و اساسی است که میتواند به بهبود فرآیندهای حقوقی و علمی در حوزه دعاوی جنگ کمک کند.