بررسیهای کارشناسی وزارت نیرو نشان میدهد، خاموشی گسترده دستگاههای رمزارز غیرمجاز در تاریخ ۱۹ دی ۱۴۰۴، ضمن کاهش حداقل ۱۳۰۰ مگاواتی بار پایه شبکه برق کشور، تأثیر قابلتوجهی نیز بر اقتصاد جهانی رمزارزها گذاشته است.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، با قطعی گسترده اینترنت و خاموش شدن رمز ارزهای غیرمجاز، حداقل ۱۳۰۰ مگاوات از بار پایه شبکه کاسته شد؛ رقمی که میتواند برق یک شهر متوسط ایرانی را تأمین کند. اما تأثیر این اتفاق، مرزهای ایران را درنوردید؛ هشریت جهانی استخراج بیتکوین در همان روز از ۴۵۰ به ۴۰۶ اگزاهش سقوط کرد؛ یعنی حدود ۱۰٪ از قدرت محاسباتی شبکه جهانی ناگهان ناپدید شد. این افت تاریخی، نشان میدهد ایران با سهم حدود ۵ درصدی در استخراج جهانی، نهتنها یک بازیگر حاشیهای، که یک «قدرت ماینینگی» اثرگذار در معادلات انرژی-رمززارز جهان است.
۸۰۰ هزار دستگاه زیرزمینی
آمارهای رسمی نشان میدهد دستکم ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز در ۷۰ تا ۸۰ هزار مزرعه بزرگ و کوچک زیرزمینی در ایران فعال هستند. توان لحظهای این شبکه زیرزمینی بین ۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات برآورد میشود؛ رقمی نزدیک به ظرفیت تولید دو نیروگاه اتمی بوشهر. اما واقعیت تلختر اینجاست که حدود ۲۵ درصد از استخراجها حتی پس از کنتور هم انجام میشود؛ آن هم با مقایسه دادههای فیدرهای اصلی و کنتورهای هوشمند. این یعنی بخشی از صنعت ماینینگ ایران در سایه و پشت ابزارهای اندازهگیری رسمی پنهان شده است.
دستگاههای قدیمی و پرمصرف؛ بسیاری از ماینرهای غیرمجاز نسلهای اولیه هستند که به دلیل نداشتن سابقه ثبت یا خرید غیرقانونی، شناسایی نمیشوند.
منابع انرژی جایگزین؛ شواهد میگویند برخی مزرعهها از گاز یا گازوئیل به جای برق شبکه استفاده میکنند که ردیابی آنها را دشوارتر میکند.
اینترنت ماهوارهای؛ اتصال برخی ماینرها به استارلینک، امکان نظارت مبتنی بر قطعی اینترنت را بیاثر میکند.
هر بیتکوین استخراجشده در ایران به طور متوسط ۱۳۰۰ مگاواتساعت انرژی در سال مصرف میکند. اما وقتی بار خنککننده مزارع هم اضافه شود، این عدد به ۲۰ میلیارد کیلوواتساعت در سال میرسد؛ یعنی ۵ درصد کل انرژی کشور و معادل ۱۳.۷ میلیون لیتر گازوئیل در هر شبانهروز. این ارقام نشان میدهد ماینینگ نه یک فعالیت حاشیهای، بلکه یک «صنعت انرژیخو» با تأثیر مستقیم بر امنیت ملی و اقتصاد انرژی ایران است.
درسهایی از قطعی اینترنت در جنگ اخیر
خاموشی اینترنت در جنگ ۱۲ روزه نیز آزمایشگاه طبیعی دیگری بود که نقش ایران را در شبکه جهانی رمزارزها آشکار کرد. در آن مقطع، با خارج شدن ماینرهای ایران از مدار جهانی، سختی شبکه بیتکوین کاهش یافت و سود ماینرهای دیگر کشورها بالا رفت. پس از وصل اینترنت، هجوم مجدد ماینرهای ایرانی موجب ایجاد پیک هشریت و افزایش دوباره سختی شبکه شد. این پدیده نشان داد که ایران یک شوکدهنده مؤثر در بازار جهانی ماینینگ است.
اقدام قطعی و خاموشی گسترده اینترنت ۱۹ دی اگرچه اقدامی بود که در کاهش بار شبکه برق بسیار موثر بود، اما قطعاً راهحل پایدار نیست. تحلیلگران میگویند تا زمانی که ماینینگ از حالت زیرزمینی خارج نشود و ساماندهی قانونی و فناورانه نشود، چرخه نظارت-فرار-اتلاف انرژی ادامه خواهد یافت که البته میتوان با ایجاد بستر شفاف، جذب سرمایههای رسمی و استفاده از انرژی مازاد، این صنعت را از تهدید به فرصت تبدیل کند.
۱۹ دی فقط یک روز نبود؛ یک آزمایش فشار برای شبکه برق کشور و یک پیام به جهان بود؛ ایران اگرچه در تحریم است، اما در نقشه ماینینگ جهانی یک «قطب پنهان» است. خاموش کردن ماینرها شبکه برق را نجات داد، اما روشن کردن چراغ ساماندهی قانونی است که میتواند هم انرژی را حفظ کند و هم ارزشآفرینی کند.