چای سبز یکی از پرمصرفترین گیاهان دارویی در جهان است که در علم فارماکوگنوزی جایگاه ویژهای دارد.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، دکتر اردلان پاسداران، عضو هیأت علمی گروه فارماکوگنوزی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با اشاره به دیدگاه فارماکوگنوزی اظهار کرد: تاننها گروهی از ترکیبات فنولی هستند که قابلیت اتصال به پروتئینها را دارند و همین ویژگی، منشأ بسیاری از آثار دارویی آنها بهشمار میرود.
وی افزود: تاننهای موجود در چای سبز عمدتاً از نوع تاننهای متراکم (Condensed tannins) هستند که بخش مهمی از آنها را کاتچینها تشکیل میدهند. این ترکیبات شامل اپیکاتچین، اپیگالوکتشین و بهویژه اپیگالوکتشین گالات (EGCG) بوده و از نظر ساختار و عملکرد، مهمترین مواد مؤثره چای سبز (Camellia sinensis) محسوب میشوند. اهمیت این گیاه تنها به مصرف گسترده آن بهعنوان نوشیدنی محدود نمیشود، بلکه به دلیل وجود ترکیبات فعال گیاهی با اثرات دارویی قابلتوجه است. در میان این ترکیبات، پلیفنولها و بهویژه تاننها نقش اصلی در بروز خواص زیستی چای سبز ایفا میکنند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز بیان کرد: حضور تاننهای کاتچینی عامل ایجاد طعم گس و خاصیت قابض چای سبز است. این ویژگی قابض در نتیجه اثر تاننها بر پروتئینهای سطح مخاط دهان و دستگاه گوارش ایجاد میشود و از نظر دارویی میتواند اثرات محافظتی خفیفی بر مخاط داشته باشد. افزون بر این، تاننهای چای سبز سهم قابلتوجهی در خاصیت آنتیاکسیدانی این گیاه دارند و با مهار رادیکالهای آزاد، به کاهش استرس اکسیداتیو سلولی کمک میکنند.
وی ادامه داد: از منظر علمی، ترکیبات تاننی چای سبز در کنار سایر پلیفنولها در تعدیل پاسخهای التهابی، حمایت از سلامت قلب و عروق و تنظیم برخی مسیرهای متابولیک نقش دارند؛ با این وجود، همین ترکیبات در شرایط خاص میتوانند اثرات نامطلوبی نیز ایجاد کنند.
دکتر پاسداران تصریح کرد: تاننها قادرند با برخی مواد معدنی، بهویژه آهن غیرهِم، پیوند برقرار کرده و جذب آن را در دستگاه گوارش کاهش دهند. از اینرو، مصرف مداوم چای سبز همزمان با وعدههای غذایی، بهخصوص در افراد مستعد کمخونی فقر آهن، نیازمند دقت و آگاهی است.
طبیعی بودن بهمعنای بیخطر بودن مطلق نیست
وی با تأکید بر اینکه از دیدگاه فارماکوگنوزی، طبیعی بودن یک فرآورده لزوماً بهمعنای بیخطر بودن کامل آن نیست، گفت: میزان مصرف، شکل فرآورده اعم از دمنوش یا عصارههای غلیظ و همچنین وضعیت فیزیولوژیک فرد، همگی در ایمنی و اثربخشی ترکیبات تاننی چای سبز نقش اساسی دارند.
این متخصص فارماکوگنوزی شناخت دقیق مواد مؤثره و آگاهی از اثرات آنها را شرط مصرف ایمن و آگاهانه این گیاه دارویی دانست و افزود: در مجموع، چای سبز نمونهای شاخص از گیاهان دارویی است که خواص آن ریشه در ترکیبات شیمیایی فعال، بهویژه تاننهای کاتچینی دارد؛ ترکیباتی که در صورت مصرف صحیح میتوانند اثرات محافظتی داشته باشند و در صورت مصرف ناآگاهانه، موجب تداخلات تغذیهای یا دارویی شوند.