جشن سده، آئینی باستانی است که ریشه در اعماق اساطیر و تاریخ کهن ایران دارد و همچنان در برخی از مناطق خراسان رضوی، باشکوهی منحصربهفرد و با حفظ سنتهای غنی خود اجرا میشود.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، جشن سده که به مناسبت فرا رسیدن دهمین روز از یازدهمین ماه پارسی، یعنی دهم بهمنماه، برگزار میشود، نمادی قدرتمند از پایان نودمین شب زمستان و نویدبخش غلبه روشنایی بر تاریکی و سرما است. اهمیت این رویداد فرهنگی که در آن مردم ، آرزوی گرمای پایدار و برکت محصول را دارند، به قدری است که در سال ۱۳۹۱ با شماره ۸۳۹ در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسیده است.
جشن سده که در تقویم آریایی دقیقاً ۵۰ روز پیش از نوروز قرار دارد، همواره به عنوان یک جشن روشنایی در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژهای داشته است. این جشن نه تنها پایان سرمای شدید را جشن میگیرد، بلکه به نوعی یک مراسم تحلیلی برای کشاورزان محسوب میشود؛ مردمی که زندگیشان وابسته به نظم فصول است، با این آتش بزرگ، سرما را وداع کرده و برای باروری زمین و بارشهای به موقع دعا میکنند. در خراسان رضوی، این جشن از حالت عمومی خارج و به مناسک روستایی و محلی تبدیل شده است که هر روستا با گویش و روشی خاص، خاطرات نیاکان خود را زنده نگه میدارد.
این زمانبندی به لحاظ اقلیمی حیاتی است، زیرا نقطه میانی ورود به فصل بهار محسوب شده و اعلام میکند که شدیدترین و طولانیترین بخش یخبندان به سر آمده و زمان برای امید به رویش فرا رسیده است.
نزدیکی محل برگزاری آیین سده به بناهای تاریخی شاخص نظیر مناره «علیآباد کشمر» که خود نمادی از معماری کهن و تداوم فرهنگی است، پیوستگی تاریخی این آئین را تأیید میکند. جشن سده، در اصل، یک مراسم تحریک کننده طبیعت است؛ آتش در اینجا صرفاً برای روشنایی نیست، بلکه به عنوان عاملی برای برانگیختن نیروهای نهفته طبیعت، به ویژه در بستر زمین، عمل میکند تا بذرهایی که در خاک خفتهاند، برای آغاز رویش بهاری تحریک شوند.
جشن سده ، موزهای زنده از تاریخ، مذهب گذشتگان، ساختار وابستگی به کشاورزی و مکانیزمهای پیچیده اجتماع روستایی است. این جشن، برخلاف بسیاری از آیینهای امروزی که صرفاً جنبه نمایشی یا مصرفگرایی یافتهاند، در خراسان رضوی ماهیتی کاملاً عملکردی و کاربردی دارد.