از دیدگاه علوم اعصاب، حافظه شامل مراحل رمزگذاری، ذخیرهسازی و بازیابی اطلاعات است و اختلال در هر یک از این مراحل میتواند به فراموشی منجر شود.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ «روحاله زاهدیان»، عضو هیأت علمی گروه علوم اعصاب دانشگاه علوم پزشکی شیراز، کاهش توجه و تمرکز را یکی از مهمترین دلایل بروز فراموشی عنوان کرد و گفت: زمانی که فرد با استرس، اضطراب یا فشارهای روانی مواجه است، عملکرد شبکههای عصبی مرتبط با توجه و حافظه، بهویژه در نواحی قشر پیشپیشانی و هیپوکامپ، دچار اختلال میشود.
وی افزود: استرس مزمن با افزایش سطح هورمون کورتیزول میتواند روند تثبیت حافظه را تضعیف کرده و توانایی یادآوری اطلاعات را کاهش دهد.
کمخوابی و نقش آن در فراموشی
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به تأثیر خواب بر عملکرد حافظه اظهار کرد: کمخوابی و اختلالات خواب نقش مهمی در بروز فراموشی دارند. خواب، بهویژه مراحل خواب عمیق و خواب REM، برای تحکیم حافظه و سازماندهی اطلاعات آموختهشده ضروری است و محرومیت از خواب موجب کاهش انعطافپذیری سیناپسی و افت عملکرد شناختی میشود.
دکتر زاهدیان در ادامه به تغییرات طبیعی مغز با افزایش سن اشاره کرد و گفت: با بالا رفتن سن، تغییراتی در ساختار و عملکرد مغز ایجاد میشود که میتواند باعث کاهش سرعت پردازش اطلاعات و کندی در بازیابی حافظه شود. این تغییرات در اغلب موارد طبیعی هستند و تا زمانی که فعالیتهای روزمره فرد را مختل نکنند، نشانه بیماری محسوب نمیشوند.
به گفته وی، فراموشیهای شدید، پیشرونده یا مختلکننده عملکرد روزانه میتوانند نشانهای از اختلالات شناختی باشند و نیاز به بررسی تخصصی دارند.
نقش سبک زندگی در بروز فراموشی
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر تأثیر مستقیم سبک زندگی بر سلامت حافظه بیان کرد: تغذیه نامناسب، کمبود برخی ریزمغذیها از جمله ویتامینهای گروه B، اسیدهای چرب امگا ۳ و آنتیاکسیدانها، مصرف الکل و مواد مخدر و همچنین استفاده نادرست از برخی داروها میتواند عملکرد سیستم عصبی را تحت تأثیر قرار دهد.
وی افزود: یافتههای علمی نشان میدهد که پیشگیری از فراموشی و حفظ سلامت شناختی تا حد زیادی از طریق اصلاح سبک زندگی امکانپذیر است. خواب کافی و منظم، فعالیت بدنی مداوم، تغذیه سالم، مدیریت استرس و حفظ ارتباطات اجتماعی از مهمترین عوامل محافظتکننده از حافظه به شمار میروند.
راهکارهایی برای تقویت حافظه
دکتر زاهدیان همچنین خاطرنشان کرد: فعال نگه داشتن مغز از طریق مطالعه، یادگیری مهارتهای جدید، انجام فعالیتهای فکری و مواجهه با چالشهای شناختی، باعث افزایش انعطافپذیری عصبی و بهبود عملکرد حافظه میشود.
وی در پایان تأکید کرد: توجه به سلامت روان و مراجعه به متخصص در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی یا تداوم فراموشی، نقش مهمی در تشخیص زودهنگام اختلالات شناختی و حفظ کیفیت زندگی افراد دارد.