به گزارش
خبرگزاری صدا وسیما، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با نقد نظریهای که این علم را به دو دوره متمایز - از سید مرتضی ... تا شیخ انصاری و از آخوند خراسانی به بعد- تقسیم میکند، بر پیوستگی تاریخی مبانی اصولی تأکید کرد. وی ادعای مبتنی بر «تورم مبادی فلسفی» در دوره آخوند خراسانی را که مدعیان آن معتقدند مباحث عقلی بیربط به استنباط وارد اصول شده، با ارائه شواهد تاریخی نادرست خواند.
دبیر شورا تصریح کرد: تفاوت میان شیخ انصاری و آخوند خراسانی در شیوه تدوین و نگارش است، نه در تعریف و ماهیت علم اصول. وی با اشاره به آثار پیش از آخوند مانند «هدایة المسترشدین» شیخ محمدتقی اصفهانی، «فصول» شیخ محمدحسین اصفهانی و «قوانین» میرزای قمی، یادآور شد که مباحث ادبی و لغوی گستردهای پیش از آخوند در کتب اصولی مطرح شده که نقش مستقیمی در استنباط نداشتهاند.
خسروپناه همچنین بحث تفکیک «قضایای حقیقیه» و «قضایای خارجیه» در خطابات شرعی را از دستاوردهای عقلی شیخ انصاری دانست و نشان داد ورود مباحث عقلی به اصول فقه پیش از آخوند خراسانی ریشه داشته است.
خسروپناه با بیان اینکه هیچ اصولیای در تاریخ این علم وجود ندارد که به مبادی خارج از گزارههای اصولی نپردازد، حتی محقق نائینی را نیز از این قاعده مستثنی ندانست و اشاره کرد ایشان نیز در تقریرات خود به مباحث فلسفی نظیر رابطه علت و معلول ورود داشتهاند. وی میرزای قمی را پیشگام طرح قاعده «لا ضرر» در اصول و مباحث علوم قرآنی و منطقی در این علم خواند.
خسروپناه با تفکیک «طرح مباحث فلسفی» از «ابتنای استنباط بر فلسفه»، به نمونه مرحوم محقق اصفهانی (کمپانی) در «نهایة الدرایة» اشاره کرد که با وجود طرح مباحث عمیق فلسفی، در مقام استنتاج تصریح میکند نتیجه اصولی لزوماً متوقف بر آن بحث فلسفی نیست؛ دیدگاهی که مورد تأیید حضرت امام خمینی (ره) نیز بوده است.
وی به چالش بنیادین «عقل برهانی» در مقابل «عقلانیت عرفی» در فلسفه زبان اشاره کرد و هشدار داد جایگزینی مبانی فلسفی با عقلانیت عرفی، به جای سادهسازی استنباط، موجب نسبیگرایی میشود؛ چرا که عقلانیت همواره با فرهنگ و زمینههای اجتماعی پیوند دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه با استناد به تفاوت تعاریف «عدالت» از ارسطو تا رالز و نوزیک و از فارابی تا علامه طباطبایی، تأکید کرد: تصور وحدت حکم عقلا بدون در نظر گرفتن بسترهای فرهنگی، مربوط به دوران پیش از انقلاب علمی در این حوزه است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی کارکرد مکتب آخوند خراسانی را نجات علم اصول از نسبیگرایی دانست و گفت: آخوند خراسانی با استناد به «عقل برهانی»، اصول فقه را بر پایهای مستحکم بنا نهاد و از لغزش به سوی «عقلانیت سیال» جلوگیری کرد. وی همچنین با ذکر نمونه حل مسئله «طلب و اراده» توسط امام خمینی (ره) با ابزار فلسفی، بر لزوم بهرهگیری از فلسفه در برخی مسائل اصولی تأکید نمود؛ چرا که ابزارهای کلامی یا اصولی محض برای حل برخی گرههای کور کفایت نمیکند.
خسروپناه تأکید کرد بحث پیشرو یک بحث «فلسفه اصولی» است و حذف فلسفه از اصول فقه نه تنها کار استنباط را ساده نمیکند، بلکه فقیه را به چاه نسبیگرایی میاندازد؛ مگر آنکه «عقلانیت اسلامی» با مبانی مشخص و مبرهن مورد قبول قرار گیرد که تمسک به عقلانیت مطلق و عرفی راهگشا نخواهد بود. این سخنان در چارچوب دفاع از پیوستگی تاریخی علم اصول و نقد دیدگاههای گسستگرایانه در تاریخچه این دانش اسلامی مطرح شد.