عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه باقرالعلوم (ع)، در نشست علمی با عنوان «روضه خانگی، هسته مقاومت فرهنگی» بر ضرورت مطالعه تاریخی و جامعهشناختی این پدیده تأکید کرد و گفت: زندگی بشر، حتی در جوامع غیردینی، بدون مناسک جمعی ممکن نیست.
به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، حجتالاسلام والمسلمین حمید پارسانیا، با اشاره به آیینهایی چون المپیک و جام جهانی، توضیح داد: «مناسک غیردینی نیز نوعی اجتماع انسانی برای تقویت هویت جمعی است، اما در مناسک الهی همچون حج، اربعین یا مجالس روضه، یاد خدا و حضور قدسی، جهتدهنده اجتماع است.»
پارسانیا افزود: «روضه نه فقط یک آیین سنتی، بلکه نوعی مراسم جمعی دینی است که هویت مؤمنانه را بازسازی میکند و پیوندهای عاطفی و ایمانی جامعه را تقویت میسازد.»
از ممنوعیت عزاداری تا تولد روضههای پنهان
رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در بخش تاریخی سخنان خود، به تطور هیئتها و مجالس مذهبی در دوران معاصر اشاره کرد و گفت: «در دوره رضاخان، با تعطیلی تکایا و ممنوعیت عزاداری برای امام حسین(ع)، مردم برای حفظ شعائر دینی به خانهها پناه بردند و پدیده روضههای خانگی شکل گرفت.»
او ادامه داد: «در آن دوران، عزاداران برای شرکت در روضهها از پشتبامها رفتوآمد میکردند تا مأموران حکومتی متوجه نشوند. این مجالس خانگی، پایگاه مقاومت فرهنگی و احیای وجدان دینی مردم شد.»
به گفته پارسانیا، این روضهها پس از سقوط رضاخان گسترش یافت و از جلسات شبانه و پنهان، به مراسمهای صبحگاهی و عمومی با حضور زنان، کودکان و اهالی محل تبدیل شد. در این گردهماییها، علاوه بر ذکر مصائب اهلبیت(ع)، فعالیتهای اجتماعی و کمکهای مردمی نیز انجام میشد و شبکهای از همیاری دینی در محلهها شکل گرفت.
روضه؛ بازتاب ایمان در دل رنج اجتماعی
پارسانیا در تحلیل جامعهشناختی خود تأکید کرد: «در دورههای ظلم و فشار سیاسی، ایمان دینی مردم اوج میگیرد؛ زیرا رنج آن دوران بازتابی از رنج امامان معصوم(ع) در وجدان جامعه میشود. همان روحیهای که امام سجاد(ع) پس از عاشورا ایجاد کرد، در دوران استبداد رضاخانی دوباره زنده شد.»
او افزود: «بنمایه جهاد و شهادت در عاشورا، هویت حماسی جامعه را حفظ کرد؛ تا جایی که در سالهای پایانی حکومت پهلوی، هیئتها به مراکز بسیج مردمی برای انقلاب بدل شدند و در دوران دفاع مقدس نیز عامل تداوم این روح جمعی بودند.»
مناسک دینی؛ بستر پیوند ایمان و اجتماع
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: «پس از انقلاب، هرچند مناسک عمومی گسترش یافت، اما روضههای خانگی همچنان جایگاه ویژه خود را در تقویت ایمان و انس اجتماعی دارند، بویژه در عصر رسانههای نو که روابط انسانی دچار گسست شده است.»
وی خاطرنشان کرد: «روضههای خانگی برخاسته از عمق وجدان دینیاند و بدون دستور یا برنامهریزی دولتی، خودجوش در دل خانوادهها شکل گرفتهاند؛ همانگونه که زیارت امام رضا(ع) خود به جلوهای از ایمان جمعی ملت ایران بدل شد.»
پارسانیا در پایان تأکید کرد: «عرصه مناسک دینی، محل ظهور تفکر و ایمان است. باید با ارتقای معرفت و صیانت از محتوا، از نفوذ فکری بیگانه در هیئتها جلوگیری کرد. تجربه تاریخی نشان داده دشمنان میکوشند در پوشش شعائر مذهبی، شکاف فکری ایجاد کنند؛ همانگونه که رضاخان با نقاب دیانت، سلطه استبدادی خود را تثبیت کرد.»