بر اساس اثرات درمانی منتسب به این محصولات جنبه تبلیغاتی دارد و مصرف بیش از حد آنها میتواند همان خطرات نمکهای معمولی را برای سلامت ایجاد کند.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ در سالهای اخیر، تبلیغ «نمکهای رنگی» با عناوینی نظیر نمک صورتی، نمک آبی یا نمک معدنی طبیعی در فضای مجازی و برخی فروشگاهها افزایش یافته است. این محصولات اغلب با ادعاهایی مانند «درمان فشار خون»، «سمزدایی بدن»، «تنظیم هورمونها» یا «تقویت سیستم ایمنی» عرضه میشوند؛ ادعاهایی که پشتوانه علمی معتبر ندارند و میتوانند سلامت عمومی را به خطر اندازند.
بر اساس توصیههای World Health Organization، مصرف نمک باید به کمتر از ۵ گرم در روز محدود شود، زیرا دریافت بیش از حد سدیم با افزایش فشار خون و خطر بیماریهای قلبی–عروقی مرتبط است. رنگ یا منبع استخراج نمک، این واقعیت زیستی را تغییر نمیدهد.
نمکهای رنگی
نمک خوراکی عمدتاً از **سدیم کلرید (NaCl) ** تشکیل شده است. تفاوت رنگ در برخی نمکها ناشی از وجود مقادیر اندک مواد معدنی مانند آهن، منیزیم یا پتاسیم است. نمونههای شناختهشده عبارتاند از: نمک صورتی هیمالیا(استخراجشده از معادن منطقه پنجاب پاکستان)، نمک آبی (برخی معادن ایران) و نمک دریایی تصفیهنشده.
اگرچه این نمکها ممکن است حاوی ریزمقدارهایی از عناصر معدنی باشند، اما میزان آنها بهقدری اندک است که تأثیر تغذیهای یا درمانی قابلتوجهی ایجاد نمیکند. برای مثال، مقدار آهن موجود در نمک صورتی بسیار کمتر از نیاز روزانه بدن است.
ادعاهای رایج و ارزیابی علمی آنها
برخی بر این باورند که «نمک طبیعی باعث کاهش فشار خون میشود». اما هیچ شواهد علمی معتبری نشان نمیدهد که نوع خاصی از نمک بتواند اثر افزایشی سدیم بر فشار خون را خنثی کند. از دیدگاه فیزیولوژیک، سدیم موجود در همه انواع نمکها اثر مشابهی بر بدن دارد.
عده ای دیگر معتقدند که«نمک معدنی بدن را سمزدایی میکند». در واقع مفهوم «سمزدایی» در این تبلیغات اغلب مبهم و غیرعلمی است. اندامهای اصلی سمزدایی بدن کبد و کلیهها هستند و عملکرد آنها به مصرف نمک خاصی وابسته نیست.
و گروه دیگر میگویند: «نمکهای رنگی فاقد مضرات نمک سفید هستند». ولی در واقع نمک سفید تصفیهشده در بسیاری از کشورها با ید غنیسازی میشود تا از کمبود ید و بیماریهایی مانند گواتر پیشگیری شود. حذف نمک یددار و جایگزینی آن با نمکهای غیرغنیشده میتواند خطر کمبود ید را افزایش دهد.
ابعاد حقوقی و نظارتی
در ایران، نظارت بر سلامت مواد غذایی بر عهده سازمان غذا و دارو است. هرگونه ادعای درمانی برای محصولات خوراکی نیازمند مستندات علمی و مجوز رسمی است.
تبلیغ خواص درمانی اثباتنشده میتواند مصداق **تبلیغات گمراهکننده** باشد و سلامت مصرفکنندگان را تهدید کند؛ بهویژه برای بیماران مبتلا به فشار خون بالا یا بیماریهای قلبی که ممکن است با تصور «بیخطر بودن» این نمکها، مصرف خود را افزایش دهند.
پیشتر عبدالعظیم بهفر مدیرکل فرآوردههای غذایی و آشامیدنی سازمان غذا و دارو، با اشاره به اینکه ادعاهایی که درباره خواص درمانی نمکهای رنگی پایه مطرح میشود پایه علمی ندارد، اظهار کرد: مردم باید نسبت به تقلبهای احتمالی در این محصولات هوشیار باشند، زیرا برخی تولیدکنندگان ممکن است با افزودن رنگهای مصنوعی به نمک معمولی، آن را بهعنوان نمک رنگی عرضه کنند.
وی افزود: نمکهای رنگی مانند نمک صورتی هیمالیا، نمک سیاه، نمک خاکستری و نمک دودی به دلیل ترکیبات معدنی و فلزات موجود در آنها رنگ و طعم خاصی دارند، اما برخی از این ترکیبات میتوانند برای مصرفکنندگان مضر باشند. بهویژه نمکهای دودی که حاوی ترکیباتی مانند پلیسیکلیک آروماتیک هیدروکربنها هستند و خطرات بالقوهای برای سلامت دارند.
بهفر خاطرنشان کرد: بسیاری از ادعاهای شفاهی درباره نمکهای رنگی مانند پاکسازی سموم بدن، افزایش انرژی، درمان برونشیت و جوانسازی پوست، هیچ پشتوانه علمی ندارد و در منابع معتبر علمی تأیید نشده است.
برخی نمکهای رنگی و دریایی که مجوز سازمان غذا و دارو را دارند، تحت کنترلهای دقیق از نظر میزان فلزات سنگین، خلوص و آلودگی میکروبی قرار میگیرند و رعایت اصول GMP در فرآیند تولید آنها الزامی است.
پیامدهای اجتماعی و سلامت عمومی
**افزایش مصرف نمک** به دلیل تصور سالم بودن
**کاهش مصرف نمک یددار** و بازگشت کمبود ید
**اتلاف هزینه خانوار** برای محصولاتی با ارزش تغذیهای مشابه
**تضعیف اعتماد عمومی به توصیههای علمی**
راهکارهای پیشنهادی
* تقویت نظارت بر تبلیغات در فضای مجازی
* اطلاعرسانی عمومی درباره تفاوت «طبیعی بودن» و «مفید بودن»
* تأکید بر مصرف متعادل نمک، صرفنظر از نوع آن
* حمایت از تولید و توزیع نمک یددار استاندارد
* برخورد قانونی با ادعاهای درمانی فاقد شواهد علمی
نمکهای رنگی از نظر ترکیب اصلی تفاوت معناداری با نمک معمولی ندارند و ادعاهای درمانی مطرحشده درباره آنها فاقد پشتوانه علمی معتبر است. آنچه سلامت جامعه را تضمین میکند، **کاهش مصرف سدیم، استفاده از نمک یددار استاندارد و تکیه بر توصیههای مبتنی بر شواهد علمی** است، نه جذابیت رنگ یا روایتهای بازاریابی.
صیانت از سلامت عمومی مستلزم مقابله جدی با اطلاعات نادرست و تبلیغات گمراهکننده است؛ زیرا در حوزه تغذیه، مرز میان انتخاب آگاهانه و فریب تجاری میتواند پیامدهای گستردهای برای جامعه به همراه داشته باشد.