دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در آیین اختتامیه بیست و سومین جشنواره ملی کتاب رشد، بر جایگاه «قلم» و «کتاب» در منظومه فکری اسلام تأکید کرد و با تشریح دو مؤلفه کلیدی حکمرانی در این جشنواره، به تشریح چالشهای زنجیره تولید و توزیع کتاب در کشور پرداخت.
به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، خسروپناه در این مراسم که با حضور وزیر آموزش و پرورش، رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، نویسندگان، ناشران و فعالان عرصه فرهنگ و ادب برگزار شد، با استناد به آیات نخستین سورههای نازلشده قرآن کریم، پیامبر اکرم (ص) را «پیامبر کتاب، قلم و معرفت» خواند و گفت: ترتیب نزول سورهها برای ما درسآموز است؛ نخست سوره علق و قلم درباره علم و قلم نازل شد، سپس سوره مزمل با محوریت خودسازی و پس از آن سوره مدثر با موضوع حکمرانی اجتماعی. هرچه جامعهای دارای اهل قلم، دانش و کتاب باشد، به فلسفه بعثت و حکمت نزول قرآن نزدیکتر شده است.
دو رکن حکمرانی موفق در جشنواره کتاب رشد
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، ویژگی برجسته در مدیریت و حکمرانی جشنواره کتاب رشد را برشمرد و اظهار داشت: نخست آنکه سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی با هوشمندی، از ظرفیتهای چندرسانهای شامل فیلم، عکس و محتوای دیجیتال برای پویایی این جشنواره بهره برده و با برونسپاری داوری به نخبگان مستقل، از اتهام تعارض منافع پرهیز کرده است.
وی افزود: نکته دوم، رویکرد ستادی و شبکهای سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی است؛ بهگونهای که نهادهای مختلف از جمله کتابخانهها، خانه کتاب، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، حوزه هنری، شهرداریها و معاونتهای فرهنگی وزارت آموزش و پرورش در یک هماهنگی حکمرانی قرار گرفتهاند. وقتی این مجموعهها همافزا شوند، خروجی کار، اثری فخیم و ارزشمند خواهد بود.
هشدار درباره «کالای لوکس» شدن کتاب و ناترازی در زنجیره نشر
خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود به چالشهای پیشروی حکمرانی کتاب در کشور اشاره کرد و گفت: با وجود رشد کمی قابلتوجه در تولید کتاب کودک و نوجوان طی سه دهه اخیر ـ بهطوری که از ۸ ناشر فعال در سال ۷۲ به فعالیت گسترده در ۳۱ استان و چاپ روزانه ۱۱ عنوان کتاب جدید رسیدهایم ـ با یک ناترازی جدی در زنجیره تولید و مصرف مواجهیم.
وی با بیان اینکه «تیراژ کتابها شیب تند نزولی داشته است»، تصریح کرد: علل این کاهش چندوجهی است؛ از گسترش فضای مجازی تا حذف کتاب از سبد خرید خانوادهها به دلیل مشکلات معیشتی. اما مهمترین عامل، تورم لجامگسیخته کاغذ و هزینههای چاپ است که عملاً کتاب را به کالایی لوکس تبدیل کرده است. این تهدیدی جدی برای فرهنگ مطالعه است و وزارتخانههای ارشاد و آموزش و پرورش بهعنوان متولیان حکمرانی این حوزه، باید برای آن راهکار فوری بیندیشند.
خسروپناه با تقدیر از وزیر آموزش و پرورش، رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی و دستاندرکاران برگزاری جشنواره، خاطرنشان کرد: بیش از مسئولان، باید از نویسندگان و ناشرانی تشکر کنیم که با وجود همه دشواریها، بوستان دانش و معرفت را برای نوجوانان و جوانان این مرز و بوم روشن نگه داشتهاند. امید است با عزمی جهادی و نگاهی حکمرانیمحور، زمینه رشد و بالندگی بیشتر این عرصه فراهم شود.
نیاز به تکمیل زنجیره «رشد»: از تئاتر و سریال تا موسیقی و سرود
خسروپناه در ادامه سخنان خود با اشاره به ضرورت توسعه اکوسیستم محتوای آموزشی، گفت: اگرچه امروز از فیلم رشد و عکس رشد بهره میبریم، اما هنوز در عرصههایی مانند تئاتر رشد، سریال رشد، موسیقی رشد و سرود رشد با کمبود مواجهیم. این زنجیره محتوایی باید تکمیل شود که امید است با همت وزیر جهادگر آموزش و پرورش محقق گردد.
هویت در آینه ترجمه؛ فرصت یا تهدید؟
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، «باران هویت در آینه ترجمه» را سومین مسئله کلیدی در حکمرانی کتاب رشد دانست و تأکید کرد: من مخالف ترجمه نیستم و خود نیز در تألیفاتم از منابع غربی استفاده و ارجاع میدهم؛ چراکه شناخت دانش غربی ضروری است. جالب است بدانید نخستین کسی که در ایران طرح ترجمه کتب غربی را پیشنهاد داد، شهید مدرس بود؛ ایشان میفرمود باید دانش غرب را بشناسیم.
وی با هشدار درباره پیامدهای عدم توازن در ترجمه، افزود: اما مسئله حکمرانی اینجاست که مبادا ترجمه به حدی غالب شود که الگوی نوجوان ما شخصیتهایی مانند هری پاتر باشند و در مقابل، کتابهای ارزشمند مولفان بومی که بر پایه حکمت و معرفت اسلامی تألیف شدهاند، به حاشیه رانده شوند. این یک چالش جدی برای هویت فرهنگی نسل جدید است.
خسروپناه با استقبال از اولویتدهی به خرید کتابهای برگزیده جشنواره رشد برای مدارس، خاطرنشان کرد: این رویکرد بسیار ارزشمند است و باید تقویت شود تا تولیدکنندگان داخلی انگیزه بیشتری برای خلق آثار فاخر داشته باشند.
وی با اشاره به آمارهای جدید از الگوی مطالعه نسل جدید، گفت: وقتی میبینیم در یک سال، بیش از یازده و نیم میلیون ساعت مطالعه دیجیتال صرفاً در یک پلتفرم ثبت میشود، با یک پدیده دووجهی روبهرو هستیم؛ از سویی این یک فرصت مهم برای ترویج مطالعه است و از سوی دیگر، اگر محتوای این فضاها مدیریت نشود، میتواند به قتلگاه ذائقه تبدیل شود.
خسروپناه تأکید کرد: ما درگیر کارهای روزمره و مدیریتی نشویم و مسائل کلان حکمرانی را از نظر دور نداریم. مدیریت کتاب و مطالعه نیازمند نگاهی راهبردی و آیندهنگر است.
پیوند زنجیرهای صنایع فرهنگی؛ از کتاب تا اسباببازی و پویانمایی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، آخرین محور سخنان خود را به «پیوند زنجیرهای صنایع فرهنگی» اختصاص داد و گفت: کتاب، اسباببازی، پویانمایی و بازیهای رایانهای حلقههای یک زنجیرهاند که باید با عقل جمعی و حکمرانی واحد به هم متصل شوند. وزارت آموزش و پرورش همراه با صدا و سیما و سایر نهادهای فرهنگی میتوانند در این زمینه نقشآفرینی کنند.
وی با تقدیر از عملکرد شبکههای پویا، امید و آموزش سیما، افزود: کاراکترهایی که در صدا و سیما تولید میشوند، باید کتاب، پویانمایی و بازی رایانهایشان نیز تولید شود؛ این همافزایی نیازمند یک مدیریت شبکهای و خرد جمعی است.
استاد خسروپناه در پایان با اشاره به ظرفیتهای قانونی و سیاستگذاری شورای عالی انقلاب فرهنگی، گفت: «ما هر پیشنهادی برای تقویت حکمرانی فرهنگی داشتهایم، پیگیری کردهایم؛ از جمله مصوبه تشکیل شورای کتاب کودک و نوجوان با نمایندگی وزارت ارشاد و سایر نهادهای ذیربط. همچنین شورای عالی آموزش و پرورش نیز فعالانه در حال تلاش است.
وی تأکید کرد: اگر مصوباتی لازم باشد که ابتدا در شورای عالی آموزش و پرورش پخته شود و سپس در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب برسد، ما آمادگی کامل داریم. این عقل جمعی و همدلی قطعاً برکات و همافزایی بیشتری به دنبال خواهد داشت.