مرکز پژوهشهای مجلس در سلسله گزارشهای بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور به ارزیابی اعتبارات خانواده، زنان، جمعیت، نوجوانان و جوانان پرداخت.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات فرهنگی و آموزش این مرکز در گزارش «بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور (۲۱): اعتبارات خانواده، زنان، جمعیت، نوجوانان و جوانان» آورده که مقایسه لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ با قانون بودجه سال ۱۴۰۴ نشان میدهد سهم اعتبارات دستگاههای متولی موضوعهای خانواده، زنان، جمعیت، نوجوانان و جوانان با ۲۳,۶ افزایش به ۳,۴ هزار میلیارد تومان افزایشیافته است.
در ادامه بیان شده که بااینحال کاهشی بودن اعتبارات اندک برنامه «تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان» و نقش نداشتن دستگاههای مهم اجرایی ذیل این برنامه، مشخص نبودن متولی اعتبارات جمعیتی، حذف تسهیلات فرزندآوری، در نظر نگرفتن معافیت مالیاتی اشخاص حقیقی؛ موضوع ماده (۱۸) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، در نظر نگرفتن احکام مربوط به مسکن و زمین رایگان، عدم افزایش امتیاز کمکهزینه عائلهمندی و حق اولاد؛ موضوع ماده (۱۶) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، تمرکز قالبمحور در موضوع نوجوان به جای توجه مسئلهمحور به آن، حذف تسهیلات ازدواج جوانان، حداقلی بودن اعتبارات حوزه جوانان در وزارت ورزش و جوانان و نبود سهم مشخص برای امور جوانان از اعتبارات متفرقه وزارت ورزش و جوانان ازجمله چالشهای لایحه هستند.
در این گزارش گفته شده که در این راستا، مشخص کردن دبیرخانه ستاد ملی جمعیت بهعنوان متولی اعتبارات جمعیتی، اعمال معافیت مالیاتی اشخاص حقیقی؛ موضوع ماده (۱۸) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و در نظر گرفتن ماده (۱۶) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت با موضوع افزایش امتیازهای کمکهزینه عائلهمندی و حق اولاد در جدول الزامات مصارف لایحه بودجه و تعیین سهم ۴۰ درصدی از اعتبارات متفرقه وزارت ورزش و جوانان از محل ۰,۲۷ درصد مالیات بر ارزشافزوده ۹ درصد به جوانان (ازدواج، مهارتآموزی شغلی و اوقات فراغت) در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ پیشنهاد میشود.
در بخش نقاط ضعف و قوت لایحه هم بیان شده که بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ نشان میدهد اعتبارات دستگاههای متولی موضوعات خانواده، زنان، جمعیت، نوجوانان و جوانان شامل معاونت امور زنان و خانواده، دبیرخانه ستاد ملی جمعیت، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و معاونت امور جوانان وزارت ورزش و جوانان به ۳,۴ هزار میلیارد تومان افزایشیافته است که سهم آن از منابع عمومی دولت تقریباً ۰,۵۷ درصد است و حدود ۹۳ درصد از این اعتبارات متعلق به معاونت امور جوانان و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است.
براساس این گزارش بهطور کلی نکات مهم موجود در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ در نسبت با موضوعهای فرابخشی خانواده، زنان، جمعیت، نوجوانان و جوانان شامل اعتبارات پیشبینی شده برای برنامه «تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان» با ۲۱,۲ درصد کاهش به نسبت قانون بودجه سال ۱۴۰۴ به ۲,۲۶ هزار میلیارد تومان رسیده است.
در ادامه عنوان شده است که اعتبارات برنامه از محل یک درصد از هزینههای شرکتهای دولتی ذیل (جدول شماره ۱۲) از ۹۲۰ میلیارد تومان در قانون بودجه سال ۱۴۰۴ با ۵۴,۳ درصد کاهش به ۴۲۰ میلیارد تومان تنزلیافته و بدون متولی است.
در موضوع جوانی جمعیت هم بیان شده که بهرغم اتخاذ سیاست اعطای امیدکارت به مادران با اعتبار ۱۴ هزار میلیارد تومان، اما متولی این اعتبار مشخص نیست. همچنین مجموع اعتبار در نظر گرفته شده برای اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ۸ هزار میلیارد تومان است که در مقایسه با قانون بودجه سال ۱۴۰۴ صرفاً با ۱,۳ درصد رشد همراه بوده است. این در حالی است که دبیرخانه ستاد ملی جمعیت بهعنوان راهبر سیاستهای جمعیتی بهویژه قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت شناخته میشود و ایفای نقش این دبیرخانه در اجرای سیاست مذکور میتواند مؤثر باشد. اما در لایحه بودجه دبیرخانه نقش تضعیف شدهای دارد. بنابراین، مسئولیت دستگاه متولی با ابهام مواجه شده و نظارتپذیری مقرر در اصل (۵۵) قانون اساسی توسط دیوان محاسبات مخدوش خواهد شد.
در ادامه عنوان شده که تسهیلات فرزندآوری از لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ حذف شده است. با وجود اختیار دولت درخصوص پیشبینی منابع برای تسهیلات فرزندآوری، اما حذف این سیاست از لایحه بودجه که در قوانین بودجه سنواتی بهصورت مداوم دیده شده و پشتوانه اجرای چندین ساله دارند، پدیدار شدن فضای نااطمینانی در جامعه نسبت به حمایت باثبات و مداوم دولت از موضوع فرزندآوری خانوادهها را شدت میبخشد. لذا مطلوب است مجلس شورای اسلامی در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ برای مبلغ تسهیلات فرزندآوری برای هر فرد متناسب با تورم سالیانه، شیوه و جزئیات بازپرداخت شامل دوره زمانی و تضامین، تکلیف بانکها به انتشار تعداد تسهیلات پرداختی و افراد در نوبت بهصورت عمومی تصمیم بگیرد.
در این گزارش بیان شده که امتیازهای کمکهزینه عائلهمندی و حق اولاد؛ موضوع ماده (۱۶) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و مورد (۵) بند «الف» تبصره (۱۲) قانون بودجه سال ۱۴۰۴، در لایحه افزایش نیافتهاند که این موضوع خلاف صدر اصل (۵۲) قانون اساسی است.
در این گزارش گفته شده که معافیت مالیاتی اشخاص حقیقی؛ موضوع ماده (۱۸) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و بند «ه» تبصره (۱) قانون بودجه سال ۱۴۰۴ در لایحه در نظر گرفته نشده است.
در ادامه ذکر شده که احکام مربوط به مسکن و زمین رایگان ذیل قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت؛ موضوع بندهای «پ» و «ت» تبصره «۱۰» قانون بودجه سال ۱۴۰۴ از لایحه بودجه حذف شدهاند.
در موضوع نوجوان هم بیان شده که برخلاف گذشته، نوجوانان در مقایسه با کودکان تفاوتهای بنیادینی پیدا کردهاند، اما در تمام سیاستهای پیشبینی شده در لایحه، نوجوان همراه با کودک مخاطبان برنامه معرفی شدهاند که این مسئله ممکن است به پدیده «کودکانگاری نوجوان» در اجرای برنامه منجر شود. به جای توجه مسئلهمحور و برنامهای به موضوع نوجوان، عمدتاً عملکرد و اقدامها مبتنیبر قالبها تعریف شدهاند.
در ادامه به حوزه جوانان پرداخته شده و آمده که اعتبارات اختصاص داده شده به امور جوانان در وزارت ورزش و جوانان بسیار اندک و بهطور تقریبی، حداقل ۵,۹ درصد کل اعتبارات وزارت ورزش و جوانان برآورد میشود.
در این بخش بیان شده که تسهیلات ازدواج جوانان از لایحه بودجه حذف شده است. با وجود اختیار دولت درخصوص پیشبینی منابع در لایحه بودجه برای تسهیلات ازدواج اختیار داشته، اما حذف این سیاست ریشهدار و مهم تبعات منفی را در تشکیل خانواده جوانان در پی خواهد داشت. لذا شایسته است که مجلس شورای اسلامی درخصوص مبلغ تسهیلات ازدواج برای هر فرد متناسب با تورم سالیانه، شیوه و جزئیات بازپرداخت شامل دوره زمانی و تضامین، تکلیف بانکها به انتشار تعداد تسهیلات پرداختی و افراد در نوبت بهصورت عمومی و همچنین تمهید ویژه برای کاهش تعداد افراد در صف انتظار برای دریافت تسهیلات ازدواج تصمیم بگیرد.
در این گزارش ذکر شده که حکم مشخصکننده سهم امور جوانان از اعتبارات متفرقه وزارت ورزش و جوانان؛ موضوع بند «گ» تبصره «۱» قانون بودجه سال ۱۴۰۴، در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ در نظر گرفته نشده است.
در بخش پیشنهادات هم بیان شده که برنامه کلی «تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان» به سه برنامه «زنان و خانواده»، «جوانی جمعیت» و «جوانان» تفکیک شود و ذیل دستگاهها متناسب با مأموریتهای آنها، هر کدام از این برنامهها تعریف شوند.
در ادامه ذکر شده که درج نام معاونت امور زنان و خانواده و وزارت ورزش و جوانان ذیل (جدول شماره ۱۲) لایحه بودجه، برای دریافت اعتبارات برابر برنامه «تحکیم نهاد خانواده، جوانی جمعیت، توانمندسازی بانوان و امور جوانان» باید انجام شود.
در این گزارش گفته شده که مشخص کردن دبیرخانه ستاد ملی جمعیت بهعنوان متولی هر دو اعتبار ۱۴ هزار میلیارد تومان؛ امیدکارت مادران و ۸ هزار میلیارد تومان؛ جهت اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در (جدول شماره ۹) لایحه پیشنهاد بعدی است. همچنین اعمال امتیازهای کمکهزینه عائلهمندی و حق اولاد؛ موضوع ماده (۱۶) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در جدول الزامات مصارف قانون بودجه هم باید لحاظ شود.
پیشنهاد نهایی تعیین سهم ۴۰ درصدی برای امور جوانان (ازدواج، مهارتآموزی شغلی و اوقات فراغت) از کل اعتبارات متفرقه وزارت ورزش و جوانان از محل منابع ۰,۲۷ درصد مالیات بر ارزشافزوده ۹ درصد، در ستون «موضوع» مقابل ردیف با شماره طبقهبندی ۵۳-۷۳۰۰۰۰ در (جدول شماره ۷-۱) لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ است.