بر اساس لایحه بودجه قرار است که ۱۰۰ طرح عمرانی ملی در سال آینده تکمیل و به بهره برداری برسد.
به گزارش خبرگزاری صداوسیما؛ طرحهای تملک داراییهای سرمایهای بخشی از سرمایه گذاریهای دولت است که اغلب در حوزههای زیرساختی ظهور پیدا میکند. این طرحها که در پیوست ۱ بودجه قرار دارند همان بودجه عمرانی است که در رسانهها از آن صحبت میشود.
بودجه عمرانی یکی از ابزارهای مهم دولت برای اثرگذاری بر اقتصاد است. سرمایه گذاری دولت در بخشهای زیرساختی یکی از مسیرهای تحریک رشد اقتصادی است و میتواند موجب افزایش اشتغال و افزایش تقاضا در بخشهای مرتبط اقتصادی شود.
در لایحه بودجه ۱۴۰۵ حدود ۶۰۰ هزار میلیارد تومان بودجه عمرانی در نظر گرفته شده است که بین دستگاههای ملی و استانی تقسیم میشود. نزدیک ۱۲۰ هزار میلیارد تومان هم از محل منابع اختصاصی دستگاهها برای بودجه عمرانی منابع در نظر گرفته شده است. البته غیر از این موارد، شرکتهای دولتی منابع داخلی هم دارند که در اقتصاد سرمایه گذاری میکنند، اما این طرحها در بودجه نمیآید و به تشخیص مدیریتهای شرکتها انتخاب و هزینه میشود.
در این بین طرحهایی که در بودجه میآید به این معنا است که دولت باید منابع آن را تامین کند. عمده طرحها که از این طریق تامین مالی میشود شامل طرحهای جدیدی است که دولت در حال ساخت دارد و تاریخ پایان طرح در بودجه مشخص شده است. براورد میشود که ۱۰۰ طرح جدید در سال آتی با منابع بودجه تکمیل میشود. این در حالی است که در پیوست لایحه بودجه بیش از ۱۴۰۰ طرح ثبت شده است!
جالب اینجاست که بر اساس گزارش مرکز پژوهش های مجلس، دو سوم این طرحها یعنی بیش از ۱۰۰۰ طرح عمر بیش از ۲۰ سال دارد. یعنی بیش از ۲۰ سال پیش از طرح آغاز شده است، اما هنوز هم به نتیجه نرسیده است! رکورد دار قدیمیترین طرح نیز در اختیار طرحی در حوزه ساماندهی شبکه آب رسانی با عمری ۶۴ ساله است!
با توجه به محدودیتهای دولت در تامین مالی از یک سو و از سوی دیگر فهرست بلند و بالای طرحهای عمرانی، به نظر میرسد که سازمان برنامه و بودجه بری تکمیل سریعتر این طرحها باید تدبیری جدید اتخاذ کند در غیر این صورت ادامه دادن رویه فعلی موجب تخصیص غیر بهینه منابع میشود و تکمیل طرحها مدام به تعویق میافتد.
برای حل این مسئله به نظر میرسد یکی از اقدامات جدی و مهم تجدید نظر در طرحهای مندرج در فهرست بودجه و نوعی اولویت بندی بین طرح هاست تا منابع محدود بودجه بر طرحهای مهم و پیشران تخصیص یابد. سازمان برنامه و بودجه میتواند بر مبنای چند شاخص طرحهای اولویت دار را انتخاب و تخصیص بودجه را به این طرحها در اولویت بگذارد. سایر طرحها نیز در پیوست بودجه میمانند، اما سهم بیشتر بودجه به طرحهای اولویت دار تخصیص پیدا میکند.
ذکر این نکته ضروری است که طرحهای عمرانی با سن بیشتر از ۲۰ با توجه به شرایط چند دهه قبل برنامه ریزی، جایابی و فرایند اجرای آنها شروع شده است در حالی که ممکن است امروز شرایط دیگر و نیازهای متفاوتی مطرح باشد. بر این اساس سازمان برنامه و بودجه باید فهرست طرحهای بالای ۲۰ سال را مورد ارزیابی مجدد قرار دهد تا طرحهایی که توجیه اداری و فنی ندارند به صورت کامل از فهرست بودجه خارج شوند.
محاسبات کارشناسان نشان میدهد که فقط برای تکمیل همین طرحهای مندرج در بودجه به بیش از ۵۰۰۰ هزار میلیارد تومان منابع نیاز است. مقایسه منابع مورد نیاز برای تکمیل تمام این طرحها با توان ۶۰۰ هزار میلیارد تومانی تامین مالی دولت در بودجه عمرانی نشان میدهد که اتکای صرف بر توان تامین مالی دولت برای به نتیجه رسیدن این طرحها کافی نیست.
در سادهترین صورت ممکن، تقسیم منابع لازم برای اتمام این طرحها بر منابع سال ۱۴۰۵ نشان میدهد که اگر هیچ طرح جدید تعریف نشود و منابع بودجه عمرانی به صورت کامل تخصیص پیدا کند، ۸ سال زمان میبرد که طرحهای مندرج در بودجه به اتمام برسد.
در کنار پالایش فهرست طرحهای عمرانی از جهت اهمیت و توجیه اقتصادی و فنی باید به این نکته هم توجه کرد که گسترش شیوههای تامین مالی غیر دولتی باید به صورت جدی در دستورکار دولت قرار گیرد تا طرحهای که امکان سرمایه گذاری بخش خصوصی برای تکمیل آن وجود دارد به بخش خصوصی سپرده شود.
یادداشت از محمدصادق امانی - سردبیر گروه اقتصاد کلان خبرگزاری صدا و سیما