ثانیههای طلایی برای نجات بینایی
مدیریت اورژانسهای چشمی در جنگ و راهنمای شستشوی چشمها در سوختگیهای شیمیایی و گازهای سمی تشریح شد.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ سوختگی شیمیایی چشم ناشی از بقایای مواد منفجره، باروت و گازهای سمی، یکی از اورژانسیترین و مخربترین آسیبهای چشمی در مناطق جنگی و بحرانزده است. نفوذ مواد قلیایی یا اسیدی به بافت قرنیه میتواند در کمتر از چند دقیقه منجر به آسیبهای شدید و دائمی بینایی شود. در این گزارش آموزشی، حیاتیترین اقدامات پیشبیمارستانی و شیوههای صحیح شستوشوی چشم برای نجات بینایی در دل بحران، بیان شده است.
در شرایط جنگی و حوادث تروماتیک، انفجار تسلیحات یا انتشار گازهای شیمیایی خطرناک، میتواند ذرات سمی را با سرعت و فشار بالا وارد چشم کند. مواد شیمیایی، بهویژه ترکیبات قلیایی (مانند آمونیاک یا مواد موجود در برخی چاشنیهای انفجاری)، به سرعت بافت خارجی چشم را از بین برده و به لایههای عمقیتر نفوذ میکنند.
در این نوع از اورژانسها، منتظر ماندن برای رسیدن نیروهای امدادی یک خطای جبرانناپذیر است و اولین فردی که باید درمان را آغاز کند، خود مصدوم یا اطرافیان او در همان محل حادثه هستند. ایجاد چنین آسیبهایی در زمان جنگ، تنها یک احتمال است و هدف ما از بیان این محتوای آموزشی، ایجاد آمادگی و افزایش سطح آگاهی هموطنان در مواجهه با شرایط بحرانی و جنگی است.
راهنمای گامبهگام شستوشوی چشم در میدان بحران
برای به حداقل رساندن آسیبهای چشمی ناشی از مواد شیمیایی و گازهای محرک، اجرای دقیق و سریع مراحل زیر حیاتی است.
حفظ خونسردی و باز کردن اجباری پلکها
درد شدید ناشی از سوختگی شیمیایی باعث انقباض غیرارادی و بسته شدن محکم پلکها میشود. امدادگر یا خود فرد باید با استفاده از انگشتان (ترجیحاً تمیز)، پلک بالا و پایین را به زور از هم باز نگه دارد تا آب بتواند به تمام سطح کره چشم برسد.
آغاز فوری شستوشوی چشم
زمان استاندارد برای شستوشوی چشم آسیبدیده با مواد شیمیایی حداقل ۱۵ تا ۳۰ دقیقه مداوم است. مایع شستوشو باید از گوشه داخلی چشم (نزدیک بینی) به سمت گوشه خارجی ریخته شود تا مواد سمی وارد چشم دیگر نشوند.
حرکت دادن مداوم کره چشم
در حین شستوشو، مصدوم باید کره چشم خود را به تمام جهات (بالا، پایین، چپ، راست و چرخش ۳۶۰ درجه) حرکت دهد. مواد شیمیایی و ذرات باروت معمولاً در زیر پلکها پنهان میشوند و تنها با حرکت چشم و جریان آب خارج خواهند شد.
خارج کردن لنزهای تماسی
اگر مصدوم از لنز تماسی استفاده میکند، لنز باید به سرعت، اما با احتیاط خارج شود. مواد شیمیایی میتوانند زیر لنز به دام افتاده و شدت سوختگی قرنیه را چند برابر کنند. اگر لنز به چشم چسبیده است، از زور زدن خودداری کرده و فقط به شستوشو ادامه دهید.
مایعات مجاز و ممنوع برای شستوشوی چشم در شرایط جنگی
در مناطق بحرانزده که دسترسی به تجهیزات پزشکی محدود است، انتخاب مایع مناسب برای شستوشو اهمیت بالایی دارد.
مایعات طلایی و مجاز: سرم فیزیولوژی (نرمال سالین) یا سرم رینگر لاکتات بهترین گزینهها هستند. در صورت عدم دسترسی به سرم، آب شیر تمیز، آب معدنی بطریشده و یا حتی آب چاه تمیز بهترین جایگزینها محسوب میشوند. اصل اساسی، «حجم زیاد مایع» است، نه استریل بودن صددرصدی آن.
مایعات کاملاً ممنوع: هرگز از شیر، آبمیوه، محلولهای خانگی و یا آبهای آلوده به گلولای و آب راکد استفاده نکنید.
خطاهایی که بینایی را تهدید میکنند
در مدیریت سوختگیهای چشمی در میدان جنگ، انجام ندادن برخی کارها به اندازه انجام دادن اقدامات اولیه مهم است.
مالش چشمها: مالیدن چشم آغشته به مواد شیمیایی یا ذرات انفجاری، باعث خراشیدگی شدید قرنیه و نفوذ عمیقتر سموم میشود.
تلاش برای خنثیسازی شیمیایی: یکی از بزرگترین اشتباهات، استفاده از مواد اسیدی (مانند سرکه یا آبلیمو) برای خنثی کردن سوختگی قلیایی، یا برعکس است. واکنش شیمیایی حاصل از این ترکیب، گرمای شدیدی (واکنش اگزوترمیک) تولید میکند که باعث پختگی و سوختگی حرارتی مضاعف بافت چشم میشود. فقط و فقط از آب یا سرم استفاده کنید.
پانسمان تحت فشار: بستن محکم چشم پس از سوختگی شیمیایی اشتباه است. چشم باید پس از شستوشوی کامل، تنها با یک محافظ پلاستیکی (شیلد) یا یک گاز استریل بسیار سبک پوشانده شود.
انتقال ایمن مجروحان به مراکز تخصصی چشمپزشکی
پس از انجام کامل فرآیند شستوشوی ۱۵ تا ۳۰ دقیقهای، مصدوم باید در سریعترین زمان ممکن به یک مرکز تخصصی چشمپزشکی منتقل شود. در حین انتقال، شستوشو با سرم یا آب باید به صورت قطرهچکانی و متناوب ادامه یابد تا محیط چشم مرطوب بماند.
منبع: بیمارستان چشم پزشکی فارابی تهران