پژوهشگران ایرانی با طراحی یک نانوحامل پپتیدی چندکاره، شیوهای نوین برای انتقال هدفمند ژن ضدرگزایی ارائه کردهاند؛ که میتواند رشد سلولهای سرطانی مهاجم را مهار کند.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، پژوهش دکتری انجامشده در پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیستفناوری با استفاده از یک نانوحامل پپتیدی چندکاره، راهحلی تازه برای انتقال هدفمند ژن ضدرگزایی و مهار رشد تومور سرطان پستان ارائه کرده است؛ طرحی که ترکیب فناوری نانو و ژندرمانی را در یک نانوکمپلکس کارآمد برای مقابله با تومورهای مهاجم بهکار گرفته است.
رساله دکتری محدثه خوشاندام با عنوان «مهار رگزایی پاتولوژیک از طریق انتقال ژن htsFLT ۰۱ به کمک نانوحامل پپتیدی MiRGD در لاین سلولی MCF-۷ و مدل موشی سرطان پستان؛ بررسی مسیرهای آپوپتوز، التهاب، رگزایی، متابولیک و مهاجرت» در پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیستفناوری و با راهنمایی زهرا سهیلا سهیلی و سامان حسینخانی انجام شده است.
در این پروژه، فناوری نانو نقش کلیدی دارد، زیرا نانوحامل پپتیدی بهکاررفته قادر است ژن ضدرگزایی را بهطور اختصاصی به سلولهای تومور منتقل کرده و کارایی درمانی را افزایش دهد. این نوع نانوکمپلکسها بهدلیل اندازه بسیار کوچک، نفوذپذیری بالا و قابلیت هدفگیری دقیق، یکی از امیدبخشترین ابزارهای ژندرمانی محسوب میشوند.
خوشاندام، دانشآموخته دکتری زیستشناسی ـ ژنتیک مولکولی، درباره این تحقیق که بخشی از آن با همکاری دانشگاه تربیت مدرس انجام شده است، گفت سرطان پستان همچنان شایعترین بدخیمی در میان زنان و دومین علت مرگ ناشی از سرطان در جهان است.
با وجود پیشرفتهای گسترده در روشهای رایج درمانی مانند جراحی، شیمیدرمانی و پرتودرمانی، کارایی این روشها در بسیاری از بیماران محدود بوده و عوارض جانبی شدید، ضرورت توسعه راهکارهای مؤثرتر و کمعارضه را پررنگتر کرده است.
طی سالهای اخیر، ژندرمانی بهعنوان یکی از رویکردهای نوظهور در درمان سرطان توجه گستردهای به خود جلب کرده و نتایج امیدوارکنندهای در مدلهای آزمایشگاهی نشان داده است.
وی در ادامه افزود رگزایی یا آنژیوژنز فرایندی طبیعی برای ساخت رگهای خونی تازه است، اما در تومورها این فرایند بهصورت غیرطبیعی و بیشفعال رخ میدهد.
آنژیوژنز پاتولوژیک یکی از عوامل اصلی رشد، تهاجم و متاستاز سلولهای سرطانی محسوب میشود؛ بنابراین مهار هدفمند این مسیر میتواند یک استراتژی مؤثر برای جلوگیری از توسعه تومور و محدود کردن گسترش سلولهای سرطانی باشد.
خوشاندام درباره محور اصلی تحقیق توضیح داد که هدفگیری فاکتور رشد اندوتلیالی عروقی (VEGF) یکی از روشهای مهم مهار رگزایی است، اما داروهای متداول ضدرگزایی اغلب اثربخشی پایدار ندارند و با فعال شدن مسیرهای جبرانی، اثر خود را از دست میدهند.
برای رفع این مشکل، در این پژوهش از ژن htsFLT ۰۱ استفاده شد؛ نسخهای بهینهسازیشده از گیرنده فاکتور رشد اندوتلیالی که قابلیت مهار قویتر و پایدارتر آنژیوژنز را دارد و طراحی و بومیسازی آن در داخل کشور انجام شده است.
وی افزود برای انتقال ایمن و کارآمد این ژن، نانوحامل پپتیدی MiRGD بهکار گرفته شد؛ یک حامل هوشمند و چندمنظوره که بهصورت ماژولار طراحی شده و شامل بخشهایی برای فشردهسازی DNA، حفاظت از آن، ورود به سلول، انتقال به هسته و نیز هدفگیری اختصاصی سلولهای توموری است. این نانوپپتید با سمیت کم و توانایی نفوذ بالا امکان انتقال مؤثر ژن ضدرگزایی را فراهم کرده و نسبت به حاملهای رایج برتری قابلتوجهی نشان داده است.
به گفته وی، در این تحقیق عملکرد نانوکمپلکس htsFLT ۰۱/MiRGD بهصورت همزمان در شرایط آزمایشگاهی بر روی سلولهای سرطان پستان و همچنین در مدل حیوانی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد این نانوکمپلکس قادر است با مهار مسیرهای رگزایی، التهاب و مهاجرت سلولی و همچنین تحریک مسیرهای آپوپتوز، رشد تومور را به شکل معناداری کاهش دهد. این یافتهها نشاندهنده پتانسیل بالای این راهکار نوین در ژندرمانی هدفمند سرطان پستان است.
خوشاندام در پایان ابراز امیدواری کرد که با انجام مطالعات تکمیلی در مدلهای پیشرفتهتر مانند پریماتهای غیرانسانی، بتوان از این فناوری در ترکیب با درمانهای استاندارد برای توسعه روشهای مؤثرتر و کمعارضهتر درمان سرطان استفاده کرد.