با بسته ماندن تنگه هرمز بازارهای جهانی انرژی در آستانه یک فاجعه است. با گذشت پنجاه روز از شروع جنگ ایران، جهان ۵۵۰ میلیون بشکه نفت خام خلیج فارس را از دست داده است.
به گزارش خبرنگار گروه اقتصاد کلان خبرگزاری صدا و سیما در حالی که تنشهای ژئوپلیتیکی در منطقه خلیج فارس به اوج خود رسیده، بررسیهای تاریخی نشان میدهد که اهمیت تنگه هرمز همواره بهعنوان یکی از گلوگاههای حیاتی انرژی جهان مورد توجه بوده است. در همین زمینه، یک روزنامه کویتی در سال ۱۹۸۰، با نگاهی هشدارآمیز، تیتر زده بود: بستن تنگه هرمز یعنی جنگ جهانی سوم. پیشبینی که اکنون بیش از هر زمان دیگری به واقعیت نزدیک شده است.
بر اساس تحولات اخیر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، حتی احتمال چنین سناریویی را نیز در محاسبات خود در نظر نگرفته بود. با تداوم محدودیت در تردد کشتیها از این تنگه راهبردی، انتقال گاز طبیعی مایع به اروپا با اختلال جدی مواجه شده و این مسئله به کمبود ماهانه حدود ۷ میلیون تن گاز در این قاره منجر شده است. در چنین شرایطی، ادعای بهبود اوضاع اقتصادی از سوی برخی مقامات، با تردیدهای جدی روبهروست؛ چراکه حتی در صورت کاهش درگیریها نیز، روند افزایشی قیمت انرژی، مواد غذایی و حملونقل متوقف نخواهد شد.
کارشناسان معتقدند پیامدهای این بحران، فراتر از افزایش قیمت سوخت بوده و ابعاد گستردهتری از اقتصاد جهانی را در بر گرفته است. نشانههای این وضعیت در کاهش روند استخدام، عقبنشینی تدریجی شرکتها و شکلگیری موج بیکاری در اروپا و آمریکا، آن هم پس از گذشت بیش از ۵۰ روز از آغاز درگیریها، قابل مشاهده است. این در حالی است که هزینههای سنگین نظامی ایالات متحده در این مدت، انتقادات گستردهای را نسبت به اولویتبندیهای اقتصادی دولت این کشور به دنبال داشته است.
همزمان با تداوم انسداد تنگه هرمز، بازارهای انرژی نیز واکنش صعودی نشان دادهاند. افزایش قیمت نفت در بازارهای دیجیتال و فاصله قابل توجه آن با قیمت نفت فیزیکی که در برخی موارد به اختلافی حدود ۳۰ دلار در عربستان سعودی رسیده نشاندهنده عمق ناپایداری در بازار جهانی انرژی است.
این شرایط، فشارهای فزایندهای را از سوی سرمایهداران آمریکایی و حتی برخی سرمایهگذاران کشورهای حاشیه خلیج فارس که در شرکتهای اروپایی و آمریکایی سهام دارند بر سیاستگذاران وارد کرده است. در همین راستا، شاخص اساندپی (S&P) در بازار بورس آمریکا نیز با افت قابل توجهی مواجه شده است. نکته قابل تأمل آنکه بخش قابل توجهی از تولیدات کشورهای غربی، عملاً در شرق آسیا انجام میشود؛ مسئلهای که آسیبپذیری زنجیره تأمین جهانی را بیش از پیش آشکار کرده است.
در بازار مصرف نیز، افزایش قیمتها بهصورت ملموس احساس میشود؛ بهگونهای که قیمت بنزین در اروپا ۲۵ درصد، در ایالات متحده ۳۵ درصد و در برخی کشورهای آسیایی بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته است. اکنون، با انباشته شدن زیانهای اقتصادی، بسیاری از کشورها هزینههای این بحران را متوجه سیاستهای جنگطلبانه آمریکا میدانند.
این تحولات در حالی رقم میخورد که چشمانداز اقتصاد جهانی همچنان با ابهامات جدی همراه است و به نظر میرسد تبعات این بحران، در ماههای آینده بیش از پیش نمایان شود.
گزارش از نرگس معززی خبرنگار گروه اقتصادکلان خبرگزاری صدا و سیما