تنگه هرمز؛ آبراه کلیدی ایران با نظامات دریاداری جدید

 

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، دکتر سعیدرضا عاملی، استاد گروه ارتباطات و مطالعات جهانی دانشگاه تهران به تبیین جایگاه حقوقی، تاریخی و اقتصادی تنگه هرمز پرداخت و گفت: سابقه تنگه هرمز به عنوان یک آبراهه تجاری به ۵ هزار سال قبل بازمی‌گردد. در قرن پانزدهم، هرمز به یکی از ثروتمندترین مراکز تجاری جهان تبدیل شد و بازرگانانی از مصر، چین، هند و یمن در آن گرد هم می‌آمدند. نقشه جهان فرا مائورو (۱۴۵۹) نیز هرمز را به عنوان یکی از گره‌گاه‌های اصلی جاده ابریشم دریایی معرفی می‌کند.

 

عضو فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران با استناد به داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی تأکید کرد: در سال ۲۰۲۵، نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فراورده‌های نفتی در روز و تقریباً ۳۴ درصد از تجارت جهانی این محصولات، از تنگه هرمز عبور می‌کرد. خطوط لوله جایگزین در عربستان و امارات تنها قادر به انتقال بخش کوچکی از آن هستند و برای گاز طبیعی مایع هیچ جایگزینی وجود ندارد.

 

دکتر عاملی با تبیین چارچوب حقوقی کنوانسیون ملل متحد در حقوق دریا‌ها (۱۹۸۲) نوشت: دریای سرزمینی تا ۱۲ مایل ساحل، مشمول حاکمیت کامل کشور ساحلی است. بر این مبنا، کل تنگه هرمز مشمول تمامیت جغرافیای ملی ایران است و به هیچ وجه مشمول دایره دریای آزاد نیست. ایران در این محدوده حق اعمال قوانین گمرکی، مالی، مهاجرتی و بهداشتی را دارد.

 

استاد دانشگاه تهران با اشاره به ماده ۱۹ کنوانسیون حقوق دریا‌ها افزود: تهدید یا استفاده از زور، مانور نظامی، جمع‌آوری اطلاعات علیه کشور ساحلی، پرتاب هواگرد، تخلیه کالا خلاف قوانین، آلودگی عمدی محیط زیست و اختلال در سیستم‌های ارتباطی، از مواردی هستند که عبور را از حالت بی‌ضرر خارج می‌سازند. اقدامات رژیم آمریکا در هرمز، مصداق بارز نقض این مقررات است.

 

دکتر عاملی با استناد به قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل (۱۹۷۴) تأکید کرد: محاصره بنادر یا سواحل یک کشور توسط نیرو‌های مسلح کشوری دیگر مصداق یک اقدام تجاوزکارانه محسوب می‌شود. اقدام رژیم آمریکا هم یک اقدام آشکار تجاوزکارانه و هم نقض صریح آتش‌بس است. ایران نه‌تنها حق، بلکه تکلیف دارد از امنیت خود صیانت کند.

 

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به گزارش صندوق بین‌المللی پول (آوریل ۲۰۲۶) هشدار داد: با فرض توقف جنگ با همین وضعیت فعلی، یکی از چهار بحران بزرگ اقتصادی جهان در ۴۰ سال گذشته به ثبت رسیده است. توسل به زور در حوزه جغرافیای سیاسی ایران، عامل تشدید خشونت و بحران اقتصادی با برگیرندگی جهانی است که خسارت بزرگی را متوجه آمریکا، اروپا، چین، کره و ژاپن خواهد کرد.

 

دکتر عاملی گفت: تنگه هرمز ظرفیتی عظیم برای تأمین امنیت، توسعه و رفاه ملت‌ها و ثبات اقتصادی جهان دارد. این تنگه، آبراه کلیدی جمهوری اسلامی ایران است که از این پس برای تأمین عبور بی‌ضرر و امن، نیازمند تدابیر و نظامات دریاداری مستلزم هزینه و اعمال تعرفه‌های گمرکی است. پرهیز از حقه‌ها و نیرنگ‌های بحران‌زا و احترام به حقوق مسلم ایران، تنها راه عبور بی‌خطر از این گلوگاه طلایی برای همگان است.