پاسخ خودجوش کاربران به ادعای شریفی زارچی درباره تعداد جان فدایان ایران

خبرنگار خبرگزاری صداوسیما در گزارشی مکتوب تحلیلی علمی و بی‌طرفانه از این ادعا و پاسخ‌های فنی و منطقی ارائه‌شده به آن تهیه کرده است.

بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که ادعای شریفی زارچی مبتنی بر یک خطای فنی بنیادین در خوانش داده‌های API وب‌سایت پویش بوده است: وی آگاهانه یا ناآگاهانه تعداد کامنت‌های درج‌شده در سایت را با تعداد کل کاربران ثبت‌نام‌کننده اشتباه گرفته است. پاسخ‌های متعددی از سوی دانشجویان و متخصصان حوزه نرم‌افزار و تحلیل داده به این ادعا ارائه شده که نادرستی آن را از ابعاد مختلف فنی به اثبات رسانده است.

 

پویش ملی «جانفدا برای ایران» که با هدف اعلام آمادگی مردمی برای دفاع از تمامیت ارضی کشور راه‌اندازی شده است، طی هفته‌های اخیر با استقبال گسترده‌ای مواجه شد و آمار ثبت‌نام‌کنندگان از مرز ۳۰ میلیون نفر عبور کرد. این استقبال بی‌سابقه واکنش‌های متعددی را در فضای مجازی به دنبال داشت.

علی شریفی زارچی، استاد سابق دانشگاه صنعتی شریف که سابقه اظهارنظر‌های خلاف واقع علیه نهاد‌های رسمی کشور را دارد، توییتی منتشر کرد و نوشت: «تعداد واقعی ثبت‌نام‌شدگان پویش «جان‌فدا» کم‌تر از ۴ میلیون نفر است. جمهوری اسلامی تلاش کرد طرف‌داران خود را بیش از ۳۰ میلیون نشان دهد. اما یک اشتباه ناشیانه‌ی برنامه‌نویسی واقعیت را آشکار کرد». وی برای اثبات ادعای خود به خروجی API وب‌سایت janfadaa.ir و شناسه‌های نمایش‌داده‌شده در بخش کامنت‌ها استناد کرد.

 

این ادعا در حالی مطرح شد که به فاصله کوتاهی، یک دانشجوی دانشگاه صنعتی شریف با بررسی فنی، نادرستی آن را افشا کرد. کاربران فضای مجازی نیز با استدلال‌های علمی و منطقی به این توییت پاسخ دادند.

شریفی زارچی در توییت خود برای راستی‌آزمایی ادعایش، دستوری از ترمینال برای فراخوانی API سایت ارائه کرد. استدلال وی به اختصار این بود: در خروجی API مذکور، شناسه‌های کاربرانی که در بخش کامنت‌ها نمایش داده می‌شوند، همگی اعداد زیر ۴ میلیون هستند و الگوی شناسه‌ها و فواصل آنها نشان می‌دهد که کل ثبت‌نام‌شدگان کمتر از ۴ میلیون نفرند.

 

بر اساس بررسی‌های فنی انجام‌شده توسط متخصصان و دانشجویان حوزه نرم‌افزار، استدلال مذکور دست‌کم دارای چندین خطای بنیادین استاولین و اساسی‌ترین خطای این استدلال، اشتباه گرفتن تعداد کامنت‌های ثبت‌شده با تعداد کاربران ثبت‌نام‌کننده است. در طراحی پایگاه داده (Database Design)، اطلاعات کاربران در یک جدول و کامنت‌های آنها در جدولی دیگر ذخیره می‌شود؛ هر کامنت دارای یک user_id است که به کاربر مرتبط می‌شود.

وجود حدود ۳ میلیون و ۸۳۰ هزار شناسهٔ یکتا در جدول کامنت‌ها صرفاً ثابت می‌کند که این تعداد نفر در سایت «کامنت گذاشته‌اند». اما در وب‌سایت پویش «جانفدا»، بخش کامنت‌ها اختیاری است؛ بنابراین لزوماً همه کسانی که در پویش ثبت‌نام کرده‌اند، اقدامی به درج نظر نمی‌کنند.از این رو، آمار جدول کامنت‌ها همواره زیرمجموعه‌ای از آمار کل کاربران است و نمی‌تواند سقف تعداد کل ثبت‌نام‌شوندگان را تعیین کند.

به عبارت دقیق‌تر، حدود ۳ میلیون و ۸۳۰ هزار نفر از کسانی که در پویش ثبت‌نام کرده‌اند، «علاوه بر ثبت‌نام، نظر هم در سایت درج کرده‌اند» — و این عدد معرف تعداد کل ثبت‌نام‌کنندگان نیست. شماره شناسه کاربرانی که در بخش کامنت‌ها نمایش داده می‌شود، صرفاً ترتیب ثبت نظر را نشان می‌دهد و ربطی به شماره سریال ثبت‌نام کلی ندارد.

 

 

توییت شریفی زارچی با واکنش‌های متعددی از سوی کاربران شبکه اجتماعی X مواجه شد. برخی از کاربران با لحن طنزآمیز به این ادعا پاسخ دادند؛ اما گروهی دیگر با استدلال‌های فنی و دقیق، نادرستی آن را نشان دادند.

یکی از کاربران نوشت: «برخی می‌گویند شریفی زارچی دچار اشتباه فنی مبتدیانه‌ای در خوانش داده‌ها شده؛ اما او عمداً تلاش کرده با تحریف واقعیت، از گستره عظیم مشارکت مردمی بکاهد؛ زیرا تشخیص یک عدد ساده در API وب‌سایت که برچسب «کامنت» دارد و نسبت‌دادن آن به تعداد کل کاربران ثبت‌نامی، خطایی است که حتی یک دانشجوی سال اول مهندسی کامپیوتر مرتکب آن نمی‌شود — چه برسد به یک استاد مهندسی کامپیوتر دانشگاه.»

 

همچنین کاربری در واکنش به این جریان رسانه‌ای نوشت: «در ۳ هفته گذشته تلاش زیادی شد سایت #جان‌فدا با حمله‌های سایبری پایین آورده شود، اما با تمهیدات صورت‌گرفته موفق نشدند. از دیروز، اما برای ترور اجتماعی جان‌فدا عملیات رسانه‌ای را هم آغاز کرده‌اند». این اظهارنظر به تلاش‌های هماهنگ برای تخریب وجهه این پویش مردمی اشاره دارد.

با توجه به بررسی‌های فنی انجام‌شده و تحلیل استدلال‌های مطرح‌شده، می‌توان نتیجه‌گیری کرد که ادعای علی شریفی زارچی مبنی بر اینکه تعداد واقعی ثبت‌نام‌شوندگان پویش «جانفدا» کمتر از ۴ میلیون نفر است، از نظر فنی نادرست و مبتنی بر اشتباه در تفسیر داده‌ها و ساختار پایگاه داده است.

 

در مجموع، استدلال شریفی زارچی مصداق بارز یک «خطای تعمیم» و «خلط مبحث» است: استنتاج درباره کل جمعیت (۳۰ میلیون کاربر) بر اساس نمونه‌ای نه‌چندان مرتبط (۴ میلیون کامنت) که فاقد ویژگی‌های نمونه‌گیری تصادفی و نماینده است. استقبال ۳۰ میلیون نفری از پویش «جانفدا» در عرض چند هفته، بازتابی از اراده و غیرت ملی ایرانیان است و تلاش برای خدشه‌دار کردن این مشارکت عظیم مردمی، چه از روی اشتباه فنی و چه از روی عمد، فاقد پشتوانه علمی و منطقی است.

فاطمه کربلایی، خبرنگار خبرگزاری صداوسیما