پیشرفت، تحولی چندبعدی و بین‌رشته‌ای است

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ دکتر صادق واعظ‌ زاده درآغاز چهارمین همایش کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران با موضوع «پیشرفت ایران، گذشته، حال، آینده» گفت: دنیای غیرصنعتی که تجربه صنعتی شدن را از سر نگذرانده است عموماً به دنبال توسعه صنعتی است که ادبیات آن مطابق الگوی جوامع صنعتی فراهم است.
وی ادامه داد: ما که امروز به ضرورت پیشرفت بین‌رشته‌ای و جامع واقف می‌شویم نه از الگوی صنعتی شدن و نه از الگوی مسئله‌محور می‌توانیم استفاده کنیم و ما به ادبیات تازه‌ای نیاز داریم و خود باید خلأ حضور آن را پر کنیم.
واعظ‌ زاده با طرح این سوال که ارتباط بین گذشته، حال و آینده­ی پیشرفت چیست و چه چیزی این ارتباط را برقرار می­کند گفت: پاسخ ساده آن است که زمان، عامل پیدایش گذشته و حال و آینده است و خود مثل نخ­ تسبیح آن­ها را به­هم مرتبط می­سازد اما می­دانیم که زمان اصالتی ندارد و این حرکت است که قبل و بعد و به ­طور کلی ترتّب رویدادها را موجب می­شود و ذهن از این ترتّب، مفهوم زمان را می­ سازد.
واعظ زاده ادامه داد: اگر متحرک را به ­درستی نشناسیم نمی­توانیم مقصد و مسیر حرکت، یعنی الگوی پیشرفت را طراحی کنیم.
وی با اشاره به اینکه در پیشرفت علمی، موضوع و متحرکِ پیشرفت، علم است و در پیشرفتِ فرهنگی، فرهنگ و در پیشرفتِ اقتصادی، اقتصاد گفت: در پیشرفت جامع، موضوع و متحرک چیست؟ چه چیزی پیشرفت می­ کند؟
وی با طرح این سوال که ماده پیشرفت چیست؟ و پیشرفت در چه چیزی به­ وقوع می­پیوندد؟ گفت: پاسخ فلسفی به­ این سؤال برای شناخت پیشرفت مهم است اما علاوه بر این، پاسخگویی به این سؤال دستاورد کاربردی نیز دارد و آن کمک به طراحی مسیر پیشرفت است و از آنجایی که ماده پیشرفت همواره در تغییر و تحول است، شناخت پویای آن همان شناخت مسیر حرکت است و این شناخت جدای از شناخت قواعد حرکت نیست.
وی افزود: اگر ماده را شناختیم قواعد تحول آن­ را خواهیم شناخت و موقعیت­هایی را که بر طبق این قواعد در هر لحظه و در افق مطلوب به خود می­پذیرد خواهیم شناخت و آن­گاه این قواعد راهنمای تعیین مسیر و مقصد حرکت یعنی طراحی الگوی پیشرفت خواهد شد.
رئیس مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت با بیان اینکه در فلسفه سیاسی، فلسفه تاریخ، جامعه شناسی، روان شناسی، اقتصاد و رشته های دیگر موضوع و ماده و متحرکِ پیشرفت به طور صریح یا ضمنی معرفی شده است گفت: تنوع پاسخ ها حاکی از آن است که پیشرفت یک تحول چند بعدی و شناخت آن کار دانشی چند رشته ای است.
واعظ زاده ادامه داد: به همین جهت این کنفرانس فیلسوفان و مورخان و جامعه ­شناسان و آینده­پژوهان و متخصصان رشته­های متعدد دیگر را گرد هم آورده است تا پیشرفت را از همه ابعاد بشناسند و معرفی کند.
وی با اشاره به اینکه تنوع پاسخ ها به سؤال مطروحه حاکی از آن است که روش شناسی و رویکردی کل نگر در هر حال برای شناخت متحرک و ماده پیشرفت ضروری است گفت: اگر به روح پیشرفت معتقد باشیم که جزء هیچ­یک از ابعاد و بخش­های پیشرفت نیست و در کلیت متحرک متبلور است، تجزیه پیشرفت به مقولات مختلف آن را دور از دسترس می­سازد و پیشرفت فقط روحی نیست.
واعظ زاده افزود: ساحت مادی جامعه شامل ساختارها و تأسیسات فیزیکی هم پیشرفت می­کند و ماده و متحرک پیشرفت گوهری معنوی-مادی و روحی-کالبدی است و همان­طور که فروکاستن پیشرفت به ساحت مادی غیر واقعی و اشتباه است، عدم توجه به ساحت مادی پیشرفت هم غیرواقعی و گمراه­ کننده است.
وی گفت: پیشرفت در روح و کالبد روی می­دهد و موجب تحول و تعالی معنوی و مادی می­شود و عرصه زندگی کالبد پیشرفت و عرصه فکر و معنویت ساحت
روحی پیشرفت است پس نتیجه آن­که سؤال از ماده و موضوع و متحرکِ پیشرفت، سؤالی منطقی و ضروری و سؤال از واقعیتی مسلم است که با رویکرد کل نگر شناخته می شود.
واعظ زاده افزود: شناخت این واقعیت مستلزم حرکت از مطالعات چند رشته­ای به سوی مطالعات بین ­رشته­ ای است و یک نتیجه این حرکت جوانه زدن دانش پیشرفت جامع است که امروز با گسترش و تجزیه رشته­ های علمی جای آن خالی است.
وی گفت: روش ­شناسی و دانش بین رشته ای پیشرفت به لحاظ تاریخی در دنیای صنعتی اهمیت کاربردی ندارد زیرا پس از انقلاب صنعتی، جامعه صنعتی معتقد است که به مرحله توسعه یافتگی رسیده است و فقط توسعه به بروز مسائلی منجر شده است که باید حل شود، بنابراین الگوهای توسعه در غرب عمدتاً مسئله ­محور است و پیشرفت جامع مطمح نظر نیست.
واعظ زاده با بیان اینکه به عنوان مثال در اروپا توسعه انرژی و محیط زیست، در آمریکا توسعه امنیت، در ژاپن توسعه زمین و در کانادا توسعه جمعیت مسئله اصلی است افزود: بنابراین دلایل فقدان توسعه بین رشته ای و جامع در نظام­های طبقه­ بندی علوم و نیز در سنت آکادمیک در دنیای صنعتی قابل درک است.
وی با اشاره به اینکه دنیای غیر صنعتی که تجربه صنعتی شدن را از سر نگذرانده است عموماً به­ دنبال توسعه صنعتی است که ادبیات آن مطابق الگوی جوامع صنعتی فراهم است گفت: اما ما که امروز به ضرورت پیشرفت بین رشته ای و جامع واقف می­شویم نه از الگوی صنعتی شدن و نه از الگوهای مسئله محور می توانیم استفاده کنیم و به ادبیات تازه ای نیاز داریم و خود باید خلا حضور آن را پر کنیم.
رئیس مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت با تاکید بر اینکه ایجاد رشته پیشرفت در دانشگاه­ها بدون وقوف بر این نیاز و بدون تولید قبلی محتوای لازم به نسخه بدلی از رشته­های توسعه کاهش می­یابد و جایگاهی در طبقه بندی علوم نخواهد یافت و گامی به­ پیش محسوب نمی­شود افزود: رشته­ های حاضر در پی بروز ضرورتی تأسیس شده­ اند که در دنیای صنعتی شکل گرفت و در پاسخ به­ ­آن عقبه علمی فربهی ایجاد شد.
وی گفت: هر رشته دانشگاهی که به اسم پیشرفت ایجاد شود و ماهیت بین رشته­ ای پیشرفت را در نظر نگیرد ضرورت کافی نخواهد داشت و عقبه علمی متمایزی پیدا نخواهد کرد و لاجرم این خطر هست که به­ نام پیشرفت اسلامی ایرانی، ترکیبی ترجمه ­ای از مطالبی که برای پاسخ به ضرورتی دیگر شکل گرفت است تحویل دانشجویان شود.
رئیس مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت با بیان اینکه الگوی پیشرفت بین رشته­ ای نمی­تواند فقط به روش قیاسی و به طور انتزاعی شکل بگیرد، بلکه باید از بررسی میدانی و مورد شناسی نیز سربلند بیرون بیاید افزود: ایران با گذشته و حال و آینده پیشرفت خود بهترین مورد برای تبیینی واقعی از چنین الگوی پیشرفتی است.
وی گفت: مرحوم زرین­کوب در پایان یک دوره تاریخ فشرده ایران نتیجه می­گیرد که در زیر رویدادهای تاریخی و پیروزی ها و شکست ها و رفت و آمد سلسله ­های حکومتی در ایران، جریان فرهنگی و معنوی عمیقی جاری بوده که ایران را به ­عنوان یک ملت و یک کشور در طول تاریخ حفظ کرده است.
واعظ زاده افزود: حوادث رویین و جریان زیرین تاریخ ایران را می­توان تعبیر دیگری از گوهر پیشرفت شامل کالبد و روح پیشرفت دانست، این گوهر فقط به گذشته اختصاص ندارد و در آینده هم حضور خواهد داشت و رمز پیوستگی و یکپارچگی گذشته و حال و آینده پیشرفت ایران خواهد بود.
وی گفت: وقتی استعداد و انگیزش ایرانی با بینش و هدایت اسلام همراه شد، پیشرفت علمی اسلامی ایرانی متولد و بارور شد و نیز حکمت عملی ایرانیان به­اضافه حکمت نظری اسلام، گوهر پیشرفت و تمدن اسلامی ایرانی را آفرید.
رئیس مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت افزود: اکنون این گوهر نظری-عملی و اسلامی-ایرانی در یک کشور پهناور و پر جمعیت و پرنعمت زنده است و باید با رویکردی بین رشته‌ای بازیابی و تبیین علمی و الگوی پیشرفت شود.