کشف آبفشان‌ها بر سطح قمر «اروپا»

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما، تلسکوپ فضایی هابل متعلق به ناسا توانست تصاویر فرابنفش مستقیمی از قمر یخی «اروپا» بگیرد. ارتفاع این آبفشان ها تا حدود 200 کیلومتر تخمین زده شده است. 

کشف این اتفاق هیجان انگیز نوید نمونه برداری از آب اقیانوس بدون نیاز به حفاری لایه های ضخیم یخ را می دهد، لایه های یخی که ضخامتشان به 15 تا 25 کیلومتر می رسد. 

قمر «اروپا» یکی از 62 قمر بزرگترین سیاره منظومه شمسی، یعنی سیاره مشتری است. از اقیانوس قمر «اروپا»، همواره به عنوان یکی از امیدها برای کشف احتمالی حیات در منظومه شمسی یاد می شود.

میزان آب اقیانوس عظیم قمر «اروپا» که در زیر لایه ای از یخ وجود دارد، دو برابر همه اقیانوس های کره زمین است و به گفته دانشمندان عمق این اقیانوس به 160 کیلومتر هم می رسد. 

تیمی تحقیقاتی از موسسه علوم تلسکوپ فضایی، عبور قمر اروپا را از مقابل سیاره مشتری در دوره ای 15 ماهه و طی 10 رخداد جداگانه مشاهده کردند. پژوهشگرانی هم در دو ناحیه از نیمکره جنوبی اروپا، افزایش های ناگهانی و شدید هیدروژن و اکسیژن را دیده اند که دارای افزایش امواج که در هربار حدود هفت ساعت زمان سپری آن ها بود.

این توده ها زمانی فوران می کند که قمر «اروپا» در نقطه اوج مداری یا همان دورترین نقطه از «مشتری» جای دارد و زمانی که در نقطه حضیض مداری، نزدیک ترین نقطه به مشتری است دیده نمی شوند و سوال دقیقا اینجا پیش می آید که چرا این آبفشان های قمر اروپا زمانی رخ می دهد که در دورترین فاصله از مشتری است، زمانی که کشش گرانشی مشتری بر آن نسبت به زمان های دیگر ضعیف تر است. 

گفته می شود کم شدن کشش «مشتری» بر قمر «اروپا» سبب باز شدن ترک های آن می شود سپس فوران بخار آب اتفاق می افتد.

پیش از این در سال 2005،  مدارگرد کاسینی ناسا موفق به مشاهده فوران توده های بخار آب و گرد و غبار در سطح قمر «انسلادوس » زحل شده بود که با کشف این آبفشان ها ، قمر اروپا به دومین قمر دارای ستون هایی از  بخار آب در منظومه شمسی است معروف می شود.

نویسنده اصلی این پژوهش لورنز روث از موسسه تحقیقات جنوب غربی سن آنتونیوی تگزاس درباره اقیانوس زیرسطحی قمر «اروپا» می گوید: این اقیانوس می تواند همه شرایط لازم برای زندگی موجودات میکروسکوپی را فراهم کند.

دانشمندان ممکن است، از دید مادون قرمز تلسکوپ فضایی جیمز وب ناسا برای تائید این موضوع بهره ببرند، قرار است این تلسکوپ فضایی از سال 2018 شروع به کار کند.

ناسا در حال برنامه ریزی یک ماموریت در مدار قمر اروپاست، تا با شکافتن یخ های قمر«اروپا» به چگونگی شکل گیری حیات میکروسکوپی نزدیک تر شود. آژانس فضایی اروپا هم قصد دارد در سال2022 کاوشگری را به سمت مشتری و سه قمر بزرگش پرتاب کند.

تیم تحقیقاتی به رهبری ویلیام اسپارکس از مؤسسه علوم تلسکوپ فضایی در بالتیمور هم  با بررسی حاشیه قمر اروپا به هنگام عبور آن از مقابل «مشتری» موفق به مشاهده این تصاویر شدند.

مشاهدات گویای آن است که آبفشان ها می توانند بسیار متغیر باشند، یعنی احتمال دارد مدتی به فعالیت فورانی خود ادامه دهند و سپس خاموش شوند. برای مثال، مشاهدات تیم راث در طول یک هفته نخست نتوانست هیچ ستون بخار آبی را رویت کند.