در زمینه مکانیزم تصمیم‏ گیری‌هاى کلیدى و مهم، لزوم مشورت و تبعیت از اکثریت مشاوران از دیدگاه شرعى روشن است. در حقیقت با تشکیل شوراها، نوعی نظام عدم تمرکز شکل می‌گیرد که از این طریق مردم در تصمیم‌گیری‌ها و اداره‌ امور خود نقش می‌آفرینند چرا که شورا حلقه ارتباطی بین حاکمیت و مردم است، در واقع شوراها فضای لازم را برای تعامل کافی بین دولت و ملت در امور جاری شهرها و روستاها بوجود می‌آورند.

نقش شوراها در توسعه پایدار 

 شهری و روستایی

هر چند توسعه یک مفهوم چند بعدی است لیکن شوراها در توسعه پایدار دو حوزه شهری و روستایی در حالی کارآمد خواهند بود که مفهوم توسعه و دگرگونی در همه ابعاد آن اعم از اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ... با همدیگر به وحدت رسیده و نسل­های آینده و محیط زیست را نیز دربر گیرد. از آن جهت که شوراها به عنوان پل ارتباطی بین مردم و دستگاه‌های اجرایی و انتقال دهنده نیازمندی‌های آنان به مسئولین می­ باشند، لذا نقش بسزایی در تسریع روند توسعه پایدار در سطوح مختلف خواهند داشت. توسعه پایدار در حقیقت ایجاد تعادل میان توسعه و محیط زیست است. پایداری می‌تواند چهار جنبه داشته باشد:

1ـ پایداری در منابع طبیعی،

2ـ پایداری سیاسی،

3ـ پایداری اجتماعی،

4ـ پایداری اقتصادی.

در حقیقت توسعه پایدار تنها بر جنبه زیست محیطی تمرکز ندارد، بلکه به جنبه‌های اجتماعی و اقتصادی آن هم توجه می‌کند. توسعه پایدار محل تلاقی جامعه، اقتصاد و محیط زیست است. همچنین توسعه پایدار را مفهومی می‌دانند که در آن تأمین مستمر نیازها و رضایتمندی افراد همراه با افزایش کیفیت زندگی انسان، مدنظر است.

الف) توسعه شهری

توسعه شهرنشینی و رشد روز افزون جمعیت شهری، شهرها را با مشکلات عدیده اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی روبرو کرده است. برای اداره امور شهر نیاز به یک سیستم مدیریت یکپارچه شهری می باشد که بتوان با برنامه ریزی مدون و با همکاری تمامی نهادهای ذیربط در جهت رفع نیازمندی های شهر گام برداشت.

شوراهای اسلامی به عنوان یکی از نهادهای تصمیم گیرنده و نظارت‌کننده بر امور شهری می‌تواند تأثیرگذاری مثبتی بر توسعه حقوق شهروندی داشته باشد. شورا به عنوان یک نهاد مردمی متولی امور محلی می تواند با جدیت در جلب مشارکت مردم و بخش خصوصی و با استفاده از توانایی‌های مالی و فکری آنان، گام‌های مثبتی در زمینه اجرای طرح ها و پروژه های زیربنایی در توسعه عمران شهری ایفا نماید.

در اصل هدف از تشکیل شوراهای اسلامی که یکی از دستاوردهای مهم انقلاب اسلامی است مشارکت دادن مردم در اداره امور محلی بوده و اکنون شوراها به عنوان یک نهاد تاثیرگذار در زمینه قانون‌گذاری و نظارتی در امور محلی نقش آفرینی می نمایند و به عنوان نمایندگان مردم وظیفه دفاع از حقوق مردم را عهده دارند و با وضع مقررات محلی اثربخشی و نظارت خود را بر اجرای امور شهر دارا می باشند. شوراها وظیفه دارند که با شناخت از نارسایی‌ها و کمبودها، طرح‌های پیشنهادی خود را از طریق سلسله مراتب و با هدف ارتقاء حقوق شهروندی به مقامات ذیصلاح ارسال نمایند.

ب) توسعه روستایی

مدیریت توسعه روستایی فرآیند چند جانبه ای است که شامل سه رکن اساسی؛ مردم، دولت و نهادهای عمومی است. دراین فرآیند با مشارکت مردم و از طریق تشکیلات و سازمان های روستایی برنامه­ها و طرح­های توسعه روستایی تدوین و اجرا گردیده و تحت نظارت و ارزشیابی قرار می‌گیرد.

توسعه پایدار روستایی یکی از اهداف اساسی سیاست گذاری­های کلان درهمه کشورها و بخصوص در جمهوری اسلامی ایران است. درسیستم جدید مدیریتی کشور، مدیریت روستاها به شوراها و دهیاری ها سپرده شده است. مدیریت روستایی در واقع فرآیند سازماندهی و هدایت جامعه و محیط روستایی از طریق شکل دادن به سازمان‌ها و نهادهاست. این سازمان­ها و نهادها، ابزار یا وسایل تأمین هدف­های جامعه روستایی هستند، هدف‌هایی که مردم آن را ترسیم می­کنند و می‌پذیرند.

اگر زمینه‌های توسعه پایدار را در بخش‌های زیست محیطی، فعالیت­های اقتصادی و فعالیت­های اجتماعی و فرهنگی درنظر بگیریم در این بخش‌ها زمینه‌های همکاری و تعامل گسترده ای بین دهیاری، شورا و مردم می‌تواند برقرار باشد. چراکه زمینه فعالیت‌های فوق با مشارکت مردم و آموزش و کانالیزه کردن این نحو از مشارکت بسیار یافتنی و سهل است. مدیریت روستاها می‌تواند با آموزش مردم و تشکیل گروه‌های مختلف محلی،ngo های محلی، تشکیل کمیسیون‌های مختلف زمینه را برای روحیه تعامل، تحمل مشارکت گروهی و ایجاد اعتماد به نفس برای روستاییان فراهم سازد. یعنی استفاده از مشارکت گسترده همه دریک نظام مدیریتی و سیستمی با استفاده از امکانات دولت و مردم و همچنین تسهیل‌گری مدیران روستایی میسور می باشد.

ضروری است شوراهای روستا همواره حفظ کاربری‌ها، اجرای طرح­های هادی روستاها و بحث مهاجرت معکوس از شهر به روستا و... را ظرفیت‌سنجی و از لحاظ اقتصادی مورد ارزیابی قرار داده و در اجرای این طرح‌ها بکوشند.

گفتنی است اعضای شورا در روستاها، که خود مقیم روستا و از معتقدان به حفظ پایداری روستائیان در روستا هستند، باید در مهندسی معکوس، راه‌های بازگشت مهاجران به روستا را فراهم کنند. بدون تردید،این اعضاء مؤثرترین افراد به دعوت از مهاجران به بازگشت هستند و در این زمینه باید بسترهای لازم و جاذبه‌های کافی را برای این بازگشت فراهم آورند.

با توجه به ابعاد توسعه پایدار روستایی و نقش محوری انسان دراین فرآیند، همکاری و تعامل بین مردم و شوراها و دهیاری ضروری است. درتوسعه پایدار، نقش مردم و دهیاری و شوراها بازشناخته شده و برای رسیدن به این توسعه پایدار همکاری و تعامل مردم و شوراها و دهیاری از اصول کلیدی به شمارمی‌رود. با نگاهی به قانون وظایف و اختیارات شوراهای اسلامی نقش شورا درتوسعه‌ی روستایی به خوبی مشخص است.

فعالیت‌های عمده دهیاری‌ها

دهیاری ­ها به عنوان بازوی اجرایی شوراها، از بدو تشکیل تاکنون با استفاده از همیاری و مشارکت مردم و کمک‌های دولت به منظور رفع نیازمندی‌های عمومی، جمع آوری زباله، ارائه خدمات عمومی و توسعه معابر اقداماتی انجام داده اند. اجرای طرح هادی، برنامه خدمات عمومی و برنامه خدمات اجتماعی، اقتصادی، سه فعالیت عمده دهیاری ها را تشکیل می دهد.

در بازبینی وظایف و اختیارات شوراها و دهیاری این نکته روشن می­ گردد که شوراها وظیفه شناخت و رسیدگی به مسائل جامعه روستایی را دارند و برای این کمبودها و مشکلات طرح و برنامه­ای می ریزند و وظیفه دهیاری اجرای این مصوبات شوراها و وظایف جانبی دیگری که قانونگذار برعهده وی قرارداده است. در این دو وظایف همکاری و قابلیت های مردمی از ضروریات است.

 توسعه»، ماحصل شورا و مشورت

جمع بندی

با توجه به این که توسعه پایدار بیش از هر معیاری بر معیارهای کیفی و انسانی تأکید می‌کند، بنابراین به منظور دستیابی به یک وضعیت پایدار واقعی در شهرها و روستا ها، تدوین سیاست هایی جهت حصول به توسعه‌ای پایدار ضروری است. علی رغم اهمیت جنبه‌های اقتصادی توسعه، به نظر می‌رسد که توسعه مقوله ای بیش از رشد اقتصادی است و گذشته از بهبود سطح مادی زندگی، عدالت اجتماعی و ارزش‌ها و سنت‌های بومی را نیز در شامل می‌شود. لذا توسعه فرآیندی است که شرایط زندگی نامطلوب را به مطلوب تبدیل می‌کند. از این منظر با توجه به درجه اهمیت جایگاه مردم در اداره امور کشوری اعم از شهر و روستا، شوراها از اهمیت ویژه ای برخوردارند.

هر چند برای تحقق حقوق شهروندی، به شوراها اختیاراتی داده شده، لیکن تا تحقق کامل اهداف آن، شوراهای شهر و روستا نیاز به حمایت بیشتر و اصلاح قوانین موجود در زمینه های مختلف دارند تا آنان بتوانند تأثیرگذاری بیشتری در تحقق اهداف و خواسته شهروندان ایفا نمایند.

لیکن آنچه بیش از همه ملموس و محسوس است اینکه، عقل ما را به مشورت رهنمون ساخته و براى دستیابى به بهترین روش و نزدیکترین راه ملزم مى‏سازد، چرا که با توجه به ملاک « نزدیکى به ثواب » اعضاى مورد مشورت لزوماً باید داراى توانایی‌هاى عقلى خاصى باشند تا در نهایت توسعه در سطوح گوناگون فراهم گردد. لذا همواره نتایج به دست آمده در شور و مشورت کاراتر و مثمرثمرتر است زیرا: