طلایی که رنگ تعطیلی دارد

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز آذربایجان شرقی، از برداشتهای غیر مجاز و البته انبوه صدها حفار سنگهای طلا در حوالی معدن گرفته تا فعالیت آلوده به سیانور کارخانه فرآوری، سرانجام بزرگترین معدن طلای آذربایجان شرقی را به تعطیلی کشانده است.

پس از سالها کش و قوس در خصوص روند واگذاری و نحوه فعالیت معدن طلای اندریان ، سرانجام ششم فروردین ماه سال 99 و به دلیل تلف شدن گوسفندان در اطراف معدن، دستور توقف عملیات بهره ‌برداری و پلمپ فلکه‌ های سیانید با حکم قضایی و به منظور بررسی ابعاد زیست محیطی صادر شد.
حالا اینکه مشکل دقیقا چیست و این معدن چه زمان و چگونه می تواند به چرخه فعالیت بازگردد ، سوالی است که پاسخ آن آبستن اما و اگرهای بسیاری شده است.

اندریان و طلایش
کارشناسان زمین شناسی می گویند : آذربایجان‌ شرقی دریکی از غنی ترین ساختارهای معدنی دنیا واقع شده و بنا بر اعلام وزارت صمت با هشت میلیارد تن ذخیره مکشوفه، رتبه نخست کشور را داراست.

اگر چه همه مناطق استان از این مواهب الهی بهره مند شده اما این ورزقان است که شهرستان طلایی استان نام گرفته است. چرا که دارای چندین معدن مهم طلا از جمله اندریان و مزرعه شادی است.

فعالیت‌های اکتشافی در محدوده معدن طلای اندریان به عنوان یکی از 10 معدن بزرگ طلای کشور ، از سال 72 توسط شرکت منطقه ای معادن آذربایجان شروع شده است .

این معدن در 70 کیلومتری شمال شرق تبریز با 120 هکتار وسعت و 30 میلیون تن ذخیره طلا با عیار 5 درصد در مراتع و محدوده روستاهای اندریان، میوه رود، آستارکان و جوانان در منطقه دیزمار خاروانا قرار گرفته است. یعنی در قلب ارسباران.

تاریخچه پرفراز و نشیب معدنکاری در اندریان
هم اکنون شرکت معدنی زرین داغ آستارکان با همکاری و سرمایه گذاری شرکت پروژه زمین شناسی معدنی از کشور گرجستان با هدف استخراج سالیانه 1 هزار و 400 تن کانسنگ طلا و تولید طلا به روش هیپ لیچ در این معدن فعالیت می‌کند.

کاسکاروف، مدیربهره برداری معدن می گوید : این روشی است که ما در کشورهای روسیه و ارمنستان و گرجستان هم استفاده می کنیم. هیچ مشکلی ندارد و مقرون به صرفه هم هست.

روش هیپ یکی از زیرمجموعه های فرآوری لیچینگ کانسنگ است. در این روش ابتدا سطح زمین را از گیاهان پاک کرده و باشیب ملایمی آن را کوبیده و مسطح می‌کنند. سطح صاف شده ابتدا توسط صفحه پلاستیکی و بعد با لایه‌ای از آسفالت پوشیده می‌شود. سپس در محل آماده شده توده‌ای از سنگ خرد شده معدن به ارتفاع 10-15 متر ریخته می‌شود.

سپس عامل لیچینگ یعنی همان محلولهای شیمیایی دارای اسید، از بالای توده به خاک پاشیده و توسط جوی کوچکی که در انتهای شیب زمین تعبیه شده‌ است، جمع‌آوری می‌ شود.
این روش از گزینه های محبوب معدنکاران است و در صورت رعایت کامل نکات ایمنی مشکلی در محیط اطرافش ایجاد نمی کند.

اما بایبوردی، عضو هیات علمی مرکز تحقیقات مرکز علوم خاک و آب جهاد کشاورزی می گوید : استفاده از روش لیچینگ سیانوری در استخراج طلا روشی منسوخ و بسیار خطرناک است.
در این واحد روزانه بیش از نصف مصرف سیانید سدیم یعنی حدود یک تن که ماده ای بسیار خطرناک و کشنده و از مشتقات سیانور است تبخیر شده و در نهایت با بارش باران جذب خاک منطقه می شود.

او ادامه می دهد: از آنجایی که لیچینگ در ارتفاعی بیشتر از یک هزار متر از روستاها و رودخانه های مجاور درحال انجام است، نفوذ و نشت سیانور به منابع زیرزمینی همچون آب های زیرزمینی و چشمه ها از یک طرف و خطر نشت سیانور به رودخانه های مجاور که تهدیدی برای محیط زیست منطقه است ، مردم و فعالان زیست محیطی را با نگرانی جدی مواجه کرده است.

 

 

قانونی یا غیرقانونی بودن بهره برداری ، مساله این است
قاسمی ، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان می گوید : اینکه طلای اندریان را چگونه واگذار کرده اند باید از سازمان صمت پرسید . به هر حال این واحد از قرار معلوم متعلق به ایمیدرو بوده و در سال 90 واگذار شده است.

از آنجایی که معادن طلا برای صدور مجور بهره برداری نیازمند ارائه گزارش ارزیابی زیست محیطی هستند ، این اداره کل در سالهای اخیر و پس از چهار بار بررسی کارشناسی مخالفت خود را با فعالیت معدن اعلام کرده است. اما در سال 96 بدون اخذ موافقت محیط زیست شروع به فعالیت کردند و پرونده به دادگاه ارسال شد.
او ادامه می دهد : با اینکه مستندات عدم ارائه ارزیابی زیست محیطی پرونده مطرح شد اما خلاء قانونی در این خصوص وجود دارد و قانون نگفته اگر یک معدن طرح ارزیابی زیست محیطی را ندهد ، چه برخوردی می شود! به همین دلیل فک پلمپ شد.

معاون امور معادن و صنایع معدنی سازمان صمت آذربایجان شرقی می گوید : تا قبل از تعطیلی ، فعالیت معدن اندریان با مجوز محیط زیست بوده است.
رحمانی ادامه می دهد : حفاظت محیط زیست استان به موازات صدور پروانه بهره برداری معدن، مشخصا اعلام کرده که این معدن مشکل زیست محیطی ندارد و موافقت خود را اعلام کرده است.

او در خصوص انتقادها به آلایندگی معدن می گوید: محیط زیست به طور مداوم از استخرها، چاه های پیزومتریک و هیپ معدن اندریان نمونه برداری کرده و زمستان سال 98 هم تیمی از دانشگاه تبریز را با خود همراه کردند و در جلسه ای که در استانداری به همین منظور ترتیب یافته بود، اعلام کردند که فعالیت معدن مشکل زیست محیطی ندارد.

کارشناسان چه می گویند؟
ندیری، عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز در خصوص برنامه پایش تاثیرات زیست محیطی فعالیت‌های این معدن می گوید : تا پایان سال 98 بر اساس تحقیقات علمی دانشگاه تبریز ، آلودگی خاصی ناشی از سیانید در آب ‌های سطحی و زیرزمینی مشاهده نشده بود و تحقیقات در خصوص اتفاق اخیر نشت و تاثیر سیانید در آب و خاک اطراف محل خروج پساب ادامه دارد.

قاسمی با تایید این مطلب می گوید : ما تا پایان سال 98 در شعاع 10 کیلومتری معدن آلودگی فراتر از استاندارد محیط زیست مشاهده نکرده بودیم.
در سال جاری در پی نشت پساب معدن در اطراف محدوده تعدادی گوسفند تلف شده بودند که اداره کل حفاظت محیط زیست استان در همان روزهای نخست دستور توقف عملیات و پلمپ فلکه‌های سیانید را با حکم قضایی اجرا کرده است.

او البته توضیح می دهد که اساسا صدور مجوز فعالیت به این معدن به مصوبه ستاد اقتصاد مقاومتی استان در سال 96 بر می گردد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان می افزاید : از همان اول علت موافقت نکردن ما ریسک بالای روش فعلی استحصال طلا در این معدن بود . اما در جلسات اقتصاد مقاومتی استان مقرر شد 6 ماه فرصت داده شود تا بهره بردار ، گزارش ارزیابی زیست محیطی ارائه کند. چون طرح پیشرفت فیزیکی بالایی داشت و تصمیم مدیریت استان بر ادامه کار بود.

با این حال بایبوردی می گوید : دستکاری بزرگ در داده‌های زیست ‌محیطی اندریان اتفاق افتاده ورناهمخوانی واقعیات با ادعای سیاه ‌نمایی در حال لاپوشانی بوده است.
اگر مسئولان خواستار پی‌ بردن به واقعیت ماجرا هستند می‌توانند نمونه‌ها را در سایر آزمایشگاه‌ها پایش کنند.

ورود نمایندگان به مسائل طلایی
نماینده مردم ورزقان در مجلس شورای اسلامی می گوید : متاسفانه این معدن غنی به جای فرصت برای توسعه منطقه به معضل تبدیل شده است.
دهقانی با اشاره به اینکه تا به امروز معلوم نیست روزانه یا سالانه چند تن طلا از معدن اندریان استخراج می ‌کنند ادامه می دهد : در حالی که طبق قوانین و مقررات موجود باید عوارض آلایندگی معدن برای توسعه زیرساخت‌های شهرستان ورزقان هزینه می ‌شد، تا کنون آماری در این زمینه ارائه نشده است.

بیگی، نماینده مردم تبریز، اسکو و آذرشهر هم اعتقاد دارد اداره کل حفاظت محیط زیست در خصوص معدن اندریان به دنبال اتلاف وقت است!
او می گوید : نظارت بر معادن باید تقویت شود . وقتی در برنامه ششم توسعه بخشی از اختیارات شورای عالی معادن به استانها واگذار شده و از جمله این اختیارات، بررسی موضوع آلایندگی معادن است که باید مورد ارزیابی قرار گیرد ، ما شاهد هستیم که در شورای معادن استان به جای نظارت بر تقویت سرمایه گذاری تمرکز شده است.

رحمانی، معاون سازمان صمت استان در این زمینه می گوید: ما شعارمان معدن کاری سبز است و این طور نیست که چون مسئولیت ما در حوزه محیط زیست نیست، بهره بردار را به حال خود رها کنیم که هر طور دلش خواست عمل کند. اگر امروز قانون گذار سهم دولتی را 7 درصد قرار داده، قانونگذار می تواند این را بیشتر کند و سهم بیشتری از معدن کاری به بیت المال و مردم برسد.

 

 

برداشت غیرمجاز، گاهی بیشتر از مجاز
امام جمعه ورزقان در جلسه شورای اداری شهرستان گفته است : باند قاچاق پروری در معدن طلای اندریان به راه افتاده است . سال‌ هاست در معدن اندریان با بی‌ توجهی و بی‌ رغبتی مسئولان، ده‌ها تن سنگ طلا به روش‌های مختلف قاچاق می ‌شود و موجب ناامنی در شهرستان شده و حتی چندین نفر در این خصوص جان خود را از دست داده‌اند.

حجت الاسلام والمسلمین پورمحمد اضافه می کند : انتظار داریم برای جلوگیری و پایان دادن به قاچاق سنگ طلا در این شهرستان، دستگاه‌های ذیربط به این مساله مهم پایان دهند.

بهرامن، رئیس خانه معدن ایران و رئیس هیات مدیره شرکت سرمایه ‌گذار در معدن با تائید برداشت‌ های غیرمجاز می گوید : متاسفانه وسوسه‌ هایی که برای ایجاد درآمد در افراد محلی ایجاد شده، زمینه برداشت‌های غیرمجاز را فراهم و گسترش داده است. برداشت‌ها از حوزه اکتشافی معدن با گونی صورت می‌گیرد و آماری از حجم برداشت‌ها وجود ندارد.

به گفته وی در 2 کیلومتری محدوده معدن در روستای اندریان ، تونل‌هایی برای رسیدن به رگه‌ های طلا و برداشت از آنها شناسایی شده است و 2 نفر که اقدام به حفر تونل برای رسیدن به رگه‌های طلا در معدن کرده بودند، به دلیل غیراصولی بودن حفاری و با ریزش تونل در زیر خاک مدفون شدند و فوت کردند.

رحمانی، معاون امور معادن و صنایع معدنی سازمان صمت آذربایجان شرقی می گوید: به‌غیر از متولیان معادن که اجازه برداشت برای آنها صادر شد‌ه، هر برداشت دیگری از هر معدنی غیر‌مجاز بوده و جرم است.
طبق تبصره 2 ماده 19 قانون معادن، نیروی انتظامی ملزم به همکاری است و باید مانع ایجاد مزاحمت به این معادن شود.

بر اساس گزارش روابط عمومی شرکت بهره بردار، اخیرا با تایید شورای تامین، 91 درصد حفره‌ها و تونل‌های ایجاد شده از سوی حفاران غیرمجاز که بعضا 700 متر طول و 30 الی 70 متر عمق داشتند، از طریق مکانیکی و با انفجار مسدود شده اند.

روستائیان، بهره مند یا بی بهره ؟
در حالی که به گفته مسئولان جمع کثیری از اهالی منطقه با همراهی افرادی از استانهای دیگر مشغول برداشت های غیرقانونی از سنگهای طلا هستند ، دهیار اندریان از مسائل مختلفی گلایه دارد.

حسینی می گوید: از سال 72 در این معدن اکتشافات شروع شده و اهالی هم از فعالیت این شرکت ها با دادن زمین و راه حمایت کرده اند به این امید که جوانان منطقه بتوانند مشغول کار شوند. اما وعده هایی که به ما داده بودند، بر عکس شد.

او با اشاره به وضع نا به سامان کشاورزی روستاها توضیح می دهد : ما عوارض خطرناک و نگران کننده فعالیت این معدن را با استفاده از سیانور در منطقه و روستای خودمان می بینیم. در دو سال گذشته دامداری، کشاورزی و زنبورداری در منطقه ما تقریبا از بین رفته است.

بسیج دانشجویی، شاکی از بی برنامگی
بسیج دانشجویی دانشگاه صنعتی سهند در بیانیه ای خواستار شفافیت مسئولان ذی ربط در رابطه با فعالیت معدن طلای اندریان شده است.
ترکمان، مسئول سیاسی بسیج دانشجویی دانشگاه سهند می‌ گوید: یکی از نقاط مبهم و تاریک، نحوه قیمت گذاری این معدن است که به چه صورت انجام گرفته ؟ در واقع آگهی و یا اعلان قبلی برای واگذاری صورت نپذیرفته است؛ بنابراین این سوال مطرح می ‌شود که طرف قرارداد چگونه به عنوان بهره بردار معدن نائل شده است؟ نبود شفافیت در این موضوع، فرضیه‌های احتمالی برای وجود رانتی بزرگ را قوت می بخشد.

ترکمان ادامه می دهد: شرکت بهره بردار گرجستانی است ولی اینکه 70 درصد سود بهره ‌برداری سهم شرکت گرجستانی و 30 درصد مابقی از آن متعلق به شرکت ایرانی است با چه توجیهی صورت گرفته است ،هنوز جای سوال دارد.


طلا یا طبیعت؟ کدام یک ارجح است؟
در حالی که اهالی منطقه و حامیان حفظ محیط زیست از تهدید جنگل های ارسباران و حیات وحش منطقه به دلیل تایید وجود ترکیبات سیانور در آب های اندریان نگرانند، مشاور مدیرعامل شرکت بهره بردار معدن طلای اندریان می گوید: ما 100 هکتار معدن کاری می‌ کنیم و تعرضی به منافع روستائیان نکرده ایم و اگر منابع طبیعی را تخریب کرده ایم، عوارض آن را به دولت پرداخت کرده ایم.

نوری در بازدیدی که شرکت برای اهالی رسانه در معدن ترتیب داده اضافه می کند: سال 91 مجوز بهره برداری این معدن را گرفتیم و سال 96 مجوز بهره برداری کارخانه را گرفتیم .اگر منابع طبیعی را تخریب کردیم، پولش را دادیم .

یعنی به ازای هر هکتار برای معدن که تحویل گرفته شده، مقدار معینی عوارض به منابع طبیعی پرداخت می شود که روستائیان منطقه می‌توانند خسارت خود را از آن محل دریافت کنند. بنابراین دغدغه اصلی بهره‌ بردار معدن طلای اندریان برداشت کنندگان غیر مجاز است.

جلیلی مدیر حراست شرکت نیز نشت سیانور از این معدن و تلف شدن تعدادی از گوسفندان در اطراف معدن را حاصل اقدامات خرابکارانه افراد مشکوک و یا حفاران غیرمجاز جویای طلا در واحد فرآوری طلای اندریان می داند و اظهار می کند که شواهد امر هم حاکی از این موضوع دارد.

بر اساس گزارش شرکت زرین داغ روز سه شنبه پنجم فروردین ماه چند اتفاق غیرمنتظره و عجیب به صورت همزمان در محل سایت اندریان روی داده است که بررسی‌های اولیه واحدهای حراست، ایمنی و آزمایشگاه این شرکت حکایت از تعمد و اهداف خرابکارانه دارد.

جلیلی ادامه می دهد : سرمایه گذار این معدن آرامش ندارد و به سبب انتقادات مداوم و تنش‌های ناشی از بهره برداران غیر رسمی در استرس شدیدی قرار دارد و این باعث می‌شود برنامه ریزی لازم برای تولید قابل انجام نباشد.

و اما سایخانوو، مدیرعامل خارجی شرکت زرین داغ آستارکان به عنوان بهره بردار معدن طلای اندریان می گوید : در صورت عدم رفع پلمپ این کارخانه اقدام به ترک کارگاه می‌کند.

او توضیح می دهد : سرمایه گذاری 4 هزار میلیاردی ما در این معدن 10 سال پیش آغاز شده است ولی حالا 5 ماه است که تولید در این شرکت متوقف شده. اگر چه به طور کامل حقوق و مزایای کارکنان پرداخت شده و یک ریال هم بدهی نداریم، اما اگر نتوانیم تولید داشته باشیم، مجبور می‌شویم شرکت را تعطیل کنیم .

مدیریت استانی به دنبال شفافیت در معدن کاری
استاندار آذربایجان شرقی می گوید: شفافیت یکی از ویژگی های حکمرانی خوب است و اگر معدن طلای اندریان واقعا مشکل زیست محیطی داشته باشد، باید تعطیلش کنیم و ما در هیچ حوزه ای با کسی عقد اخوت نبسته ایم.

پورمحمدی ادامه می دهد : در سال 90 که اجازه بهره برداری به معدن طلای اندریان توسط مسئولان وقت داده شد، از محیط زیست درباره آن استعلام نشده بود!
امسال پیگیری مشکلات زیست محیطی به معاونت پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان محول شده و پس از چند بازدید به همراه کارشناسان دانشگاه تبریز و اداره کل حفاظت محیط زیست استان ، در حال جمع بندی نتایج و حصول اطمینان از اقدامات انجام شده هستند.

 

 

آخرین وضع پرونده طلایی آذربایجان شرقی
از رئیس کل دادگستری استان در خصوص اقدامات قانونی برای معدن سوال می کنم که می گوید : مشکلات معدن طلای اندریان شامل 2 بخش زیست محیطی و برداشتهای غیرقانونی توسط افراد متفرقه است که از سال 98 در دستور کار قرار گرفته و پس از تایید نظر کارشناسان در خصوص آلایندگی فعالیتهای آن ، در سال جاری با حکم قضایی تعطیل شده است.

خلیل اللهی ادامه می دهد: با تحقیقات انجام شده دخالت برخی افراد در داخل و خارج از معدن در خصوص هدایت حفاران غیرمجاز به سمت رگه های پرعیار محرز شده و 2 نفر در این خصوص دستگیر شده اند و بررسی ها همچنان ادامه دارد.

همچنین در خصوص انتقال مواد معدنی و سنگهای طلا به کارگاههای غیرمجاز سنگ شویی در داخل شهرها و روستاهای استان ، 9 کارگاه شناسایی و پلمپ شده و 17 نفر دستگیر شده اند.

وقتی از زمان بازگشایی معدن می پرسم، می گوید : با همکاری و تعامل نیروهای امنیتی ، انتظامی و قضایی و استقرار در منطقه، راههای غیرمجازی که دسترسی حفاران به رگه های طلا را تسهیل می کرد، مسدود شده است.

وی ادامه می دهد: در صورتی که نواقص موجود در سیستم معدنکاری و فرآوری طلا در این مجموعه که موجب نشت ماده سمی سیانور به آب شده به صورت کامل حل و نگرانی اهالی و مسئولان برطرف شود احتمال بازگشایی تا پایان مرداد ماه وجود دارد.

امید به ایفای نقش معدن در رشد روستا
معدن طلای اندریان ظرفیت خوبی برای اشتغال و توسعه منطقه است و انتظار می رود در شهرستان کمتر برخورداری که نرخ بیکاری بالاست نه تنها برای نیروهای بومی شغل ایجاد کند بلکه با عمل به وظایف قانونی خود موجبات آبادانی و توسعه روستاها را فراهم آورد.

اینکه با ارزش ترین سنگهای آذربایجان شرقی در کوره های کارگاههای خاک شویی غیرمجاز بر باد رود یا روستائیان به جای ایجاد اشتغال مولد پا در راه قاچاق سنگ طلا بگذارند ، زیبنده استان و کشور ما نیست.

حالا و پس از برخورد جدی و عملی با متخلفان ، همه منتظر قانونمند شدن معدنکاری در اندریان هستند. اتفاقی که اگر زودتر می افتاد میزان تخریب طبیعت و یا تاراج انفال به حداقل می رسید.

اما هنوز هم برای شفاف کردن امور دیر نیست . اجرای عملیات معدنکاری توام با مقررات زیست محیطی و البته حراست از محدوده باارزش معدنی در اندریان می تواند به الگوی موفق اداره معادن طلا در کشور تبدیل شود.معادنی که تا کنون از گزند سودجویان در امان نبوده است.

گزارش مکتوب از : مهین انتظار