هنر را بن بستی نیست حتی با کرونا

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز اصفهان؛ هنر می‌بارد از انگشتانِ هنرمندی که صناعتش در جهان حرفی تازه برای گفتن دارد؛ کارگاهِ آفرینش هنری او کمی دورتر از میدان امام (ره) اصفهان و بزرگترین مرکز تولید و عرضه صنایع دستی کشور در حوالی خیابان هشت بهشت است؛ روزی از همین روز‌های فصلِ گرما؛ راهی کارگاهش شدم تا نظاره گر هنر دست استادِ هنرمند باشم و از این رهگذر هم کمی تجربه کاری او و شاگردانش را در این روز‌های کرونایی واکاوی کنم.

اینجا هنر می‌چکد
در کارگاه کوچک هنرمند اصفهانی که شاید وسعتش به ۱۰۰ متر مربع هم نمی‌رسد دست‌ساخت‌های ذهنِ خلاقِ او وکارآموزانش دیده می‌شود که با قلم و رنگ و نقاشی، نقشی از دل برآمده را بر پیکره پوکه‌های شتر مرغ به تصویر می‌کشند.
استاد حسن پیکام، نگارگر، میناکار، مینیاتوریست و تذهیب کار است که به مدد همه این هنر‌ها بر کالبد بی‌جان اشیای مختلف، روح مسیحا می‌دمد؛ هنرمند ۵۳ ساله در این کارگاه، با پوکه‌های شتر مرغ، هنری سنتی و اصیل می‌آفریند.

استاد پیکام که از کودکی، روح و جسمش با هنر سرشته شده از سرآمدان رشته‌ی هنر نگارگری است. او با ترکیب این هنر با تذهیب و نقاشی بر روی پوکه‌های شتر مرغ و اشیای دیگر، مروج سبکی نوین از هنر‌های اصیل ایران زمین شده است.

رییس اتحادیه شرکت‌های تعاونی صنایع دستی استان اصفهان موفقیت این هنرمند را در گروی خلاقیت، شناسایی بازار هدف، نوآوری وبکر بودن هنر و مشتری مداری او می‌داند و می‌گوید: استادپیکام با پوکه‌های تخم شتر مرغ اثری هنری با ارزش افزوده بالا خلق می‌کند و انواع طرح‌های اسلیمی، اشعار، آیات قرآن و بنا‌های تاریخی را بر روی این پوکه‌ها نقش می‌زند.
به گفته غلامعلی فیض اللهی گز خوری، شکلات خوری، جاشمعی، گلدان، جعبه جواهر و چراغ خواب از جمله خلاقیت‌های استاد پیکام با تخم شتر مرغ است.

پوکه شتر مرغ؛ این طلای سفید
وقتی سرانگشتان خلاق استاد پیکام با سطوح پوکه سرد و بی جان تخم شتر مرغ درهم تنیده می‌شود اثری چشم نواز پدید می‌آید، او برای ما از این هنر بیشتر می‌گوید: پوسته تخم شترمرغ ضخامت تقریبی ۲ تا۴ میلی متر دارد و این ضخامت استحکام بالایی را به آن می‌دهد به گونه‌ای که یک انسان می‌تواند به راحتی روی آن بایستد.
این هنرمند می‌افزاید: سطح تخم شترمرغ با فِرز (ابزاری تیز با سرعت چرخش بالا) صیقل داده می‌شود، اما به دلیل سطحِ براق و حساس، رنگ‌آمیزی به روی آن بسیار حساس و ظریف است و تمرین و مهارت بالایی نیاز دارد.
اما در نهایت استاد با نقوش اسلیمی جریان حیات را بر روی پوکه‌ها ایجاد می‌کند تا هنر دست ایرانی را ترویج دهد و به اقتصاد کشور رونق بخشد.

این هنرمند شاخص اصفهانی ایده بکارگیری پوکه شتر مرغ را در هنر تذهیب با توجه به ظرافت و ارزان بودنش انتخاب کرده است: «وقتی به پوسته تخم شتر مرغ فکر کردم متوجه شدم ظرفیت آن را دارد که روی آن هنری پیاده کنم و از آن زمان هنر نگارگری را که شامل تذهیب، ابنیه، شکار، گل و مرغ و مینیاتور است، بر روی آن اجرا کردم.»
او ادامه می‌دهد: این پوکه قابلیت کاربردی شدن در زندگی روز مره را هم دارد پس آن را از وسط برش دادم، دالبرش کردم و قندان، شکلات خوری و آباژور ساختم.
استاد پیکام از این پوکه‌هایی که روزی برای همه بی ارزش تلقی می‌شد آثار کاربردی دیگری هم خلق کرده برای نمونه با آن، جعبه جواهرات ساخته و حتی انواع گلدان‌ها را طراحی کرده است.
او که حتی روی میل‌های باستانی با چهل کیلوگرم وزن کار کرده می‌گوید: همیشه مدیون این هستم که هنر مینا کاری را از بچگی کار کرده‌ام و توانستم روی سطوح، طرح ها‌ی اسلیمی ها، گل‌های خطایی، انواع ترنج و سرترنج را بشناسم و کار کنم.

از آموزش تا کارآفرینی زیر سایه هنر
کارگاه استاد پیکام مملو از طرح‌های او و شاگردانش است؛ طرح‌های شمسه، ترمه، اسلیمی و مینا بر روی پوکه‌های سخت نقش می‌بندد تا با دستان پر تلاش این هنرمندان روانه بازار شود.
درکارگاهش که روزی هنرآموزان، حضوری هنر او را فرا می‌گرفتند حالا در روز‌های کرونایی بیشتر آموزش و اشتغال شان خانگی شده؛ برخی از کارآموزانش هم این روز‌ها برای خود استادی شده اند و برای دیگران کارآفرین.

مرضیه مظاهری یکی از دانش آموخته‌های هنر استاد پیکام است این هنرمند ۳۴ ساله توانسته با دایر کردن کارگاه طراحی شتر مرغ در مرکز شهر اصفهان زمینه‌ی اشتغالزایی ۶ نفر را فراهم کند، او که رشته تحصیلی اش هم هنر است می‌گوید: با ترکیب رشته‌ی تحصیلی اش با این هنر، درصدد است هنری فاخر و ماندگار از پوکه‌های بی ارزش شتر مرغ خلق کند.آرزو جعفری بانوی ۳۰ ساله اصفهانی هم که سرپرست کارگاه استاد پیکام است ذوق و استعدادش او را به سمت هنر زیبای طراحی تخم شتر مرغ کشانده، او این هنر را تاکنون در قالب مشاغل خانگی به ۴۰ بانوی خانه دار آموزش داده است.
خانم جعفری که خود دانش آموخته‌ی رشته‌ی نگارگری است وسه سالی در کنار استاد پیکام هنر نقاشی روی تخم شتر مرغ را فرا گرفته می‌افزاید: مهترین هدفم رسیدن به جایگاه هنری استاد پیکام هست و اینکه هنر نصف جهان را جهانی‌تر کنم.

وقتی کرونا هم حریف هنرنمایی ات نمی‌شود
استاد پیکام تسلیمِ دورانِ سخت کرونا نشده و ازفرصت پیش آمده استفاده کرده و به کار‌های عقب مانده اش سرو سامانی داده است، این هنرمند اصفهانی با تهیه صندوقچه‌های قدیمی و میله‌های چوبی ورزش‌های باستانی که در پستوی‌های خانه‌های قدیمی خاک می‌خورد بر روی سطوح این اشیا نقش آفرینی می‌کند.
او دراین روز‌های کرونایی تمرکزش را بر تولیدات جدید قرار داده و با نقش زدن بر سطوح اشیای مختلف و ارائه آثار متنوع، بازار فروش بیشتری بدست آورده است.
استاد پیکام برای آموزش کارآموزان روش مجازی را برگزیده است، او می‌گوید: با وجود کرونا، کارگاه تعطیل نشده و تعدادی از کارآموزان هم در منزل اثر هنری خلق می‌کنند.
با استقبال مشتریان خارجی، هنر این هنرمند اصفهانی در این شرایط سخت کرونایی، صادرات هم به کشور‌های دیگر از جمله امارات، ترکیه، آلمان، ایتالیاو امریکا داشته است.

گردشگری که سفیر فرهنگی ایران شد
فروشگاه کوچک استاد پیکام در بازار شیخ لطف اللهِ میدان امام اصفهان، گردشگران خارجی را هم مجذوب خود کرده است، اِلاریو از کشور ایتالیا یکی از جهانگردانی است که سفرش به اصفهان با شیوع کرونا همزمان شد و چند ماهی مهمان استاد پیکام بود.
علاقه این گردشگر ایتالیایی به صنایع دستی اصفهان باعث شد در کارگاه استاد پیکام نقاشی روی شتر مرغ را تا حدی فرا بگیرد؛ اِلاریو در مدت سه ماه اقامت در اصفهان، سفیر فرهنگی فعال و علاقه مندی شد که اکنون به واسطه او، آثار استاد پیکام در میلان ایتالیا هم خواهان زیادی پیدا کرده و قرار شده همکاری اش با این گردشگر که حالا به کشورش برگشته ادامه یابد.

هنرمندان را دریابیم
استاد پیکام یکی از ۷۰ هزار هنرمند استان اصفهان است که شبانه روز برای جهانی شدن هنر نصف جهان تلاش کرده، او می‌گوید:تن‌ها دغدغه اش، رشد هنر دستِ اصفهان بوده و هست؛ این هنرمند اصفهانی معتقد است:پیکرِ رنج دیده صنایع دستی در این روز‌های کرونایی بیش از گذشته در انتظار حمایت‌های نجات بخش است و پرداخت تسهیلات با مبلغ پایین و استمهال کوتاه مدت چک‌ها جوابگوی مشکلات مالی هنرمندان نیست.
اصفهان شهر صنعتگران ماهر در سال ۲۰۱۴ به عنوان شهر بین المللی جهان در صنایع دستی و هنر‌های سنتی مطرح شد؛ استانی که به گفته امیری کارشناس میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری اصفهان، ۶۰ تا ۷۰ در صدِ صنایع دستی کشور را تولید می‌کند و با ۱۰۴ اثر صنایع دستی دارای نشان اصالت یونسکو، مقام اول کشور را دارد، اما تنِ رنجورِ صنایع دستی، برای رهایی از گردبادِ کرونا و بازگشت به روز‌های پر رونق، همت همه جانبه مسئولان را می‌طلبد؛ به قول استاد پیکام هنرمندان را یک نگاه بس است... هنرمندان را دریابیم.

مصاحبه کننده:راضیه رحیمی
نگارنده:مرضیه قاسمی