جوزجان افغانستان؛ ولایتی نفت خیز با کشفیات طلایی

   به گزارش سرویس بین الملل­ ­­خبرگزاری صدا و سیما؛ مسوولان محلی ولایت جوزجان افغانستان اعلام کردند که نیرو‌های امنیتی این کشور در روز‌های گذشته در برابر حملات طالبان به منطقۀ «سه‌شنبه تپه» در ولسوالی شبرغان، مرکز ولایت جوزجان ایستادگی کرده اند و به آنان اجازه تسلط بر این منطقه نداده اند.
«عبدالقادر مالیه» معاون والی جوزجان ۱۵ تیر ۱۴۰۰ گفت: در این نبرد در حدود ۸۰ عضو گروه طالبان کشته و یا زخمی شده‌اند.
مالیه تاکید کرد: در حال حاضر منطقۀ «سه‌شنبه تپه» در اختیار نیرو‌های امنیتی و دفاعی افغانستان قرار دارد.
برای بررسی آخرین تحولات ولایت جوزجان، با موقعیت جغرافیایی و تاریخی این ولایت آشنا می‌شویم.

جوزجان؛ سرزمینی تاریخی
ولایت جوزجان در شمال افغانستان قرار دارد و با کشور‌های ازبکستان و ترکمنستان همسایه است. این ولایت که مساحت آن در حدود ۱۴ هزار و ۶۰۰ کیلومترمربع است، از شرق با ولایت بلخ، از غرب با ولایت فاریاب و از جنوب با ولایت سرپل مرز مشترک دارد.

جمعیت ولایت جوزجان بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۹، ۶۰۲ هزار و ۸۲ نفر است که بیشتر آنان در روستا‌های این ولایت سکونت دارند.
بیشتر ساکنین این ولایت را ترکمن‌ها و ازبک‌ها تشکیل می‌دهند؛ اقوامی مانند تاجیک، پشتون و هزاره نیز در این ولایت زندگی می‌کنند. شهر شِبِرغان مرکز ولایت جوزجان است.
این ولایت به دلیل دارا بودن نفت و گاز طبیعی، از ولایت‌های شناخته شده افغانستان است. در ولایت جوزجان، بیش از ١٤٠ حلقه چاه گاز طبیعى وجود دارد. استخراج معدن و کشاورزی از صنایع اصلی این ولایت بشمار می رود.

جوزجان معرّب (واژه‌ای که اصل آن عربی نبوده است) واژه فارسی گوزگان (گوز به معنای گردو+ گان، پسوند اسم مکان ساز) است. در کتاب‌های تاریخی نام جوزجان به صورتهای جوْزجَانان و گورگانان هم ثبت شده است.
در سده‌های سوم و چهارم، جوزجان از لحاظ موقعیت جغرافیایی اهمیت بسیاری داشت؛ در آن زمان جوزجان از شمال به رود جیحون، از مشرق به بلخ و تخارستان تا حدود بامیان، از جنوب تا انتهای نواحی غُور و بُست و از مغرب به ناحیه غَرچِستان محدود می‌شد.
جغرافی نگاران درباره این دوره جوزجان اینگونه نوشته اند: رشته کوه‌های آن که به کوه‌های تالقان در تخارستان متصل می‌شد، آبهای روان، بناهای گِلی، درختان بسیار به‌ویژه گردو و بادام داشت، صنایع آن از جمله زیلو، تَنگ اسب و پوست بز دباغی شده به نام سختیان گوزگانی که به تمام خراسان صادر می‌شد.
وجود آثار ارزشمند تاریخی و باستانی از قبیل طلا تپه، یمشک تپه، بالاحصار شبرغان، مقبره حضرت ابن یمین شبرغانی، بقایای بنای تاریخی قلعه چغچی و بالاحصارآقچه، شواهدی بر تاریخى بودن این ولایت است.
طلا تپه در پنج کیلومتری حاشیه شمال شهر شِبِرغان قرار دارد که ۲۲ هزار اثر مکشوفه مطلای آن از بی نظیر‌ترین آثار تاریخی در جهان است.

این کشفیات طلایی، از دوره‌های کوشانیان و اشکانیان بجای مانده است و از شش گور (پنج زن و یک مرد) که ثروت سرشاری از جواهرات گرانبها را در خود جای داده بودند بدست آمده است. در این گنجینه که پیشینهٔ آن به سدهٔ یکم پیش از میلاد می‌رسد، آرایه‌هایی شامل سکه‌ها، گردن‌بند‌های تزئین شده با سنگ‌های گرانبها، کمربندها، مدال‌ها و تاج‌ها بدست آمده است.
این آثار تاریخی نشان می‌دهد جوزجان در قدیم از مناطق بسیار مهم و محل تلاقی فرهنگ‌ها و تمدن‌های بشری بوده است.
ولایت جوزجان ۱۱ ولسوالی به نام‌های آقچه، خانقاه، خَم‌آب، خواجه دو کوه، دَرزآب، شِبِرغان، فیض آباد، قَرقین، قوش تپه، مَردیان و مِنگَجِک دارد.

از سرزمین سفید تا زادگاه عبدالرشید دوستم
آقچه: این ولسوالی که به معنی سپید یا سفید است، در شمال ولایت جوزجان و در جاده مزارشریف – میمنه قرار دارد. این ولسوالی ۸۷ هزار و ۲۶۵ نفر جمعیت دارد و از شمال با ولسوالی منگجیک و از جنوب و غرب با ولسوالی خانقاه و از شرق با ولسوالی‌های فیض آباد و مردیان هم مرز است. ولسوالی آقچه یکی از ولسوالی‌های مهم و صنعتی در شمال افغانستان به حساب می‌آید که قالی و پوست قره قول (یک نژاد گوسفند) این ولسوالی بسیار مشهور است، اما بیشترین درآمد‌های مردم این ولسوالی از طریق کشاروزی، زراعت و دامپروری است. ولسوالی آقچه همچنین دارای زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل است.

خانقاه: یکی از ولسوالی‌های ولایت جوزجان که در مرکز آن قرار دارد، خانقاه یا خانگاه است. جمعیت این ولسوالی در سال ۱۳۹۹، ۲۶ هزار و ۳۶ نفر اعلام شده است. ولسوالی خانقاه در ۴۵ کیلومتری شرق شهر شبرغان، مرکز ولایت جوزجان واقع است. این ولسوالی از شرق و جنوب با ولسوالی فیض آباد، از شمال با ولسوالی آقچه و از غرب با شهر شبرغان، همسایه است.

خَم‌آب: این ولسوالی در شمال ولایت جوزجان واقع است و ۱۵ هزار و ۸۱۱ نفر جمعیت دارد. خم‌آب از شمال با ترکمنستان، از شرق با ولسوالی قرقین، از جنوب با ولسوالی خواجه دوکوه و از غرب با ترکمنستان همسایه است. مردم این به شغل قالی بافی، کشاورزی و دامپروری مشغول هستند.

خواجه دوکوه: این ولسوالی یکی از ولسوالی‌های ولایت جوزجان است که در شمال غرب آن قرار دارد. ولسوالی خواجه دوکوه از شمال و شمال غرب با ولسوالی‌های خم‌آب و ولسوالی خان چارباغ، از جنوب با شهر شبرغان، از شرق با ولسوالی منگجک و از غرب با ولسوالی اندخوی همسایه است. خواجه دوکوه منطقه‌ای حاصل خیزی است که در افغانستان کم نظیر است. جمعیت ولسوالی خواجه دوکوه که بیشتر آنان ازبک هستند، در سال ۱۳۹۹، ۳۰ هزار و ۴۲۴ نفر اعلام شده است. این ولسوالی زادگاه مارشال عبدالرشید دوستم رئیس جنبش ملی اسلامی و از فرماندهان نظامی افغانستان است.


دَرزآب: این ولسوالی در جنوب ولایت جوزجان قرار دارد و از شرق با ولسوالی صیاد، از جنوب غرب با ولسوالی بلچراغ و از شمال با والسوالی قوش تپه همسایه است. جمعیت ولسوالی دَرزآب در سال ۱۳۹۹، ۵۵ هزار و ۶۳۵ نفر اعلام شده است.

شِبِرغان: این ولسوالی که مرکز ولایت جوزجان است، ۱۹۲ هزار و ۷۲۴ نفر جمعیت دارد. این ولسوالی از غرب با ولایت فاریاب، از شمال با ولسوالی خواجه دوکوه، از شرق با ولسوالی آقچه و ولایت سرپل همسایه است. مورخان نام شِبِرغان را دگرگون شده نام شاپورگان می‌دانند. آثار باستانی در طلاتپه شبرغان، قدمت تاریخی این شهر را نشان می‌دهد. شهر شبرغان، مهم‌ترین شهر ازبک‌نشین در سراسر افغانستان است. میدان نفتی زُمراد سای در نزدیکی شبرغان قرار دارد. این شهر منابع گاز نیز دارد.

فیض آباد: یکی از ولسوالی‌های ولایت جوزجان، فیض آباد است که از غرب با ولسوالی آقچه، از شمال با ولسوالی مردیان، از شرق با ولایت بلخ و از جنوب با ولایت سرپل همسایه است. این ولسوالی ۴۷ هزار و ۳۰۲ نفر جمعیت دارد. لازم به ذکر است این ولسوالی هم نام ولسوالی فیض آباد است که مرکز ولایت بدخشان است.

قَرقین: این ولسوالی در شمال ولایت جوزجان قرار دارد و از شمال با ترکمنستان، از جنوب با ولسوالی‌های مردیان و منگجک، از غرب با ولسوالی خم‌آب و و از شرق با ولایت بلخ همسایه است. جمعیت قرقین در سال ۱۳۹۹، ۲۸ هزار و ۲۴۳ نفر اعلام شده است.

قوش تپه: یکی از ولسوالی‌های ولایت جوزجان قوش تپه است. جمعیت این ولسوالی در سال ۱۳۹۹، ۲۶ هزار و ۵۷۲ نفر اعلام شده است. این ولسوالی از شمال و غرب با ولایت فاریاب از شمال شرق با ولسوالی شبرغان، از شرق با ولایت سرپل و از جنوب با ولسوالی درزاب همسایه است.

مردیان: این ولسوالی در شمال شرق ولایت جوزجان واقع است و ۴۳ هزار و ۵۷۶ نفر جمعیت دارد. این ولسوالی از شمال با ولسوالی قرقین، از شرق با ولایت بلخ، از جنوب با ولسوالی فیض‌آباد و از غرب با ولسوالی‌های مِنگَجِک و آقچه هسایه است.

مِنگَجِک: ولسوالی منگجک در مرکز ولایت جوزجان قرار دارد و از شمال با ولسوالی خم‌آب، از شرق با ولسوالی‌های قرقین و مردیان، از جنوب با ولسوالی‌های آقچه و خانقاه و از غرب با ولسوالی خواجه دوکوه همسایه است. جمعیت مِنگَجِک در سال ۱۳۹۹، ۴۸ هزار و ۴۹۳ نفر اعلام شده است.

تحولات امنیتی
منطقۀ «سه‌شنبه تپه» که در ۳۰ کیلومتری جنوب شهر شبرغان قرار دارد، از یک ماه قبل تاکنون نا آرام است و طالبان تلاش می‌کند این منطقه مهم را به کنترل خود در آورد؛ تلاش های طالبان برای کنترل بر این منطقه، تاکنون بی نتیجه مانده است.
ولسوالی مردیان که یکی دیگر از ولسوالی های ولایت جوزجان است، چندی پیش به دست طالبان افتاد.
در همین حال؛ وزارت دفاع ملی افغانستان در اطلاعیه‌ای از حمله به مواضع طالبان در ولایت جوزجان خبر داد.
این اطلاعیه می‌افزاید، ۲۰ عضو طالبان در حمله هوایی نیرو‌های افغانستان کشته شدند. این اطلاعیه در حالی صادر شده است که اعضای گروه طالبان تاکنون در این باره اظهار نظری نکرده اند.

نگارش و تنظیم: محمدرضا تقی زاده