اینجا خاک، کیمیاست

اینجا خاک، کیمیاست

کشاورزان حاشیه رود اترک ، دل پر دردی دارند. دوربین و میکروفن صداوسیما را که می بینند، عقده فروخورده و سفره دل را باز می کنند و این وصف حال ۳۵روستا با دوربین ما بود.

صفایی یکی از کشاورزان می گوید بخش عمده زمین های کشاورزی ما به خاطر طغیان رودخانه تخریب شده است.

درخواست کشاورزان منطقه مانه و سملقان این است که شرکت آب منطقه ای به عنوان متولی کار، هر چه زودتر دیوار ساحلی احداث کند و یا با لایروبی رودخانه ها، از تعریض رودخانه و به دنبال آن از تخریب زمین های زراعی آنان جلوگیری کند.

پاسخ شرکت آب منطقه ای هم مثل گذشته، نداشتن اعتبار لازم برای ساخت دیوار ساحلی است و این در حالی است که بهترین زمین های کشاورزی در این منطقه - قطب کشاورزی خراسان شمالی- قرار دارد و در آن انواع محصولات کشاورزی، کشت می شود که حالا هر بار گوشه ای از آن را می برد.

متولی آب، مدعی خاک !

کشاورزان می گویند شرکت آب منطقه ای خراسان شمالی بعد از آنکه رودخانه اترک خرابی به بار می آورد، زمین تخریب شده را به عنوان بستر رودخانه بدون اطلاع رسانی ما سند می زند و ادعای مالکیت می کند.

این شکوائیه کشاورزان، اشاره به چهار هزار هکتار زمین مرغوبِ ۳۵ روستای مانه و سملقان دارد که به همین صورت آب منطقه ای در پی تملک آن است. 

وحید واسطه معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه ای استان می گوید امسال در بخش مانه ی شهرستان مانه وسملقان، برای هزار و ۷۴۰ هکتار از اراضی کشاورزی سند اخذ کرده ایم. این جمله مسئول اگرچه با زبان ساده و صریح بیان شده اما کشاورزی که از سال ۱۳۳۰ سند دارد و حالا می بیند در مرحله اول رودخانه زمینش را تخریب کرده و بعد، آب منطقه ای ادعای مالکیتش را کرده، به اندازه ای ناراحت است که به قول معروف، کارد بزنی خون درنمی آید.

آقای واسطه در پاسخ به این سوال که چقدر از ظرفیت مردمی برای رفع مشکل پیشروی رودخانه ها در اراضی کشاورزی استفاده شده می گوید: به مردم منطقه پیشنهاد کرده ایم طرح های خود را برای ایجاد دیوار ساحلی و جلوگیری از خسارات سیلاب به اراضی، به شرکت آب منطقه ای ارائه کنند.

سمیعی یکی دیگر از کشاورزان با اشاره به نقشه ای که در دست دارد می‌گوید قبلا عرض رودخانه کوچکتر بود ولی با وجود سیل و فرسایش خاک اطراف رودخانه، بستر آن افزایش یافته است.

 تقاضای کشاورزان منطقه، آن است که جلو این تخریب گرفته شود. 

یکی از آنها می گوید کل عرض رودخانه ۳۵ متر بیشتر نیست و اگر دیوار ساحلی بکشند، مشکل برطرف می شود.

 سهیلی می‌گوید: با وقوع سیل، ترانشه و زمین های سست اطراف، سقوط می کند و تا دو سه سال دیگر، اراضی مجاور هم تبدیل به بستر رودخانه می شود و سپس آب منطقه‌ای، ادعای مالکیت آن را هم خواهد کرد.

نصیری دیگر کشاورز خسارت دیده هم دل پر دردی دارد و می گوید دریای خزر با آن همه وسعت، حدود ۶۰ متر حریم دارد در حالی که اینها حریم رودخانه را ۴۰۰ متر تعیین کردند.

حتی تعدادی از کشاورزان از این ادعای مالکیت آب منطقه ای غافلگیر شدند.

  نوروزی می‌گوید زمانی متوجه شدم که برایم اخطار دادگاه آمد. الآن هم سه سال است که آب منطقه ای با هیچ مدرکی با وجود سند مادری سال ۱۳۳۲ مرا دادگاهی کرده !

وحید واسطه، معاون شرکت آب منطقه ای استان می گوید: ما در روزنامه‌های کثیرالانتشار، دوبار اعلان عمومی دادیم که کسانی که اسنادی دارند یا به حد بستر تعیینی رودخانه اعتراض دارند، مراجعه کنند.

برخی کشاورزان هم معتقدند اطلاع رسانی به نحو مطلوب صورت نگرفته و باید از طریق مساجد و رسانه‌ها اطلاع رسانی می شده است 

البته با خود گفتم در همان شهرش این روزنامه ها درست درمان چاپ نمی شود چه رسد به اینکه در این روستاها نسخه ای از این روزنامه ها پخش شود.

کشت و زرع مرغوبی که مرتع می شود 

به هر حال زمین هایی که بهترینِ زمین های مرغوب منطقه است و بهترین پنبه، گندم، جو و بسیاری از حبوبات در آن تولید می شود حالا به چراگاه گوسفندان بدل شده است.

ایمانی از کشاورزان منطقه مانه که زمانی زراعت، شغل اصلی اش بوده، در حال چراندن گوسفندان می‌گوید: زمین ها را از ما گرفتند. هیچ امیدی نداریم و هیچ نهادی هم از ما حمایت نمی کند. حالا با اینکه سند ۸۰ ساله داریم در این زمین ها گوسفند رها می کنیم.

وحید واسطه معاون آب منطقه ای می گوید اگر اسناد قبل از سال ۱۳۳۷ ارائه کنند، حتما بررسی می کنیم.

یعنی اگر زمینی که اطراف رودخانه بوده و آب منطقه ای تصاحب کرده فرد سندش را عرضه کند قابلیت تجدید نظر دارد 

سرمایه ای به نام خاک 

 سیدی مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی می گوید در هر صورت فرقی ندارد، خاک عظیمی به خاطر نزدن دیوار ساحلی از بین می رود؛ خاکی که برای تشکیل هر سانتی متر خاک حدود ۳۰۰ سال لازم است و این به تنهایی، ارزش این عنصر حیاتی را مشخص می کند.

به تعبیر رهبری دو عنصر آب و خاک، ثروت عظیم هستند.ایشان اسفندماه ۱۳۹۳ فرمودند: فرسایش خاک در کشور بر اثر سهل‌انگاری‌ها و بدعمل‌کردن‌ها و ندانم‌کاری‌ها؛ چیزی نیست که بعد بشود به‌آسانی جبرانش کرد. قضیّه‌ی خاک از قضیّه‌ی آب مهم‌تر است.

نتیجه گیری 

اینکه آب منطقه می گوید برای ساخت دیوار ساحلی رودخانه اترک اعتباری ندارد که هزینه کند و از طرفی به محض تخریب اراضی براثر طغیان رودخانه آن را تصاحب می کند، سبب ناراحتی شدید کشاورزان شده و حتی احساس می کنند که آب منطقه از این وضع چندان ناراضی نیست که کاری نمی کند.

این درحالی است که خاک فرسایش یافته، بلای جان سدهای خود آب منطقه ای است و رسوب آن، پشت سدها را پر می کند.

آنچه مسلّم است فرسایش خاک، فقط به کشاورزان ضرر نمی رساند بلکه همه ما به خاطر فرسایش خاک آسیب می بينيم؛ چون خاک سرمایه ملی ما ایرانی هاست.

نویسنده: علی احسانی فر