اعجاز شعر حافظ در ایهام؛ چرا شعر حافظ ترجمهناپذیر است!
استاد زبان و ادبیات فارسی گفت: یکی از رازهای ماندگاری شعر حافظ در جهان، بهرهگیری گستردۀ او از ایهام و صنایع بلاغی است؛ ویژگیای که ترجمۀ شعر وی را دشوار ساخته و درک مفاهیم آن را برای مخاطبان غیر فارسیزبان پیچیده کردهاست.
علیاصغر اسکندری در گفتوگو با خبرنگار
صداوسیما گفت: یکی از مهمترین ویژگیهای شعر حافظ، استفادۀ هنرمندانه از انواع آرایههای ادبی و صناعات بلاغی، بهویژه ایهام، است. همین ایهامها سبب میشود ترجمۀ دقیق اشعار حافظ تقریباً غیرممکن باشد و در نتیجه، مخاطبان غیر فارسیزبان نتوانند ـ چنانکه باید و شاید ـ به عمق مفاهیم اشعار او دست یابند.
وی افزود: درحالیکه شعر شاعرانی، چون مولانا و خیام و فردوسی تا حد زیادی قابلیت ترجمه و انتقال مفاهیم را دارند، شعر حافظ به دلیل پیچیدگیهای معنایی و چندلایه بودن کلمات، کمتر درک شده و در جامعۀ جهانی تا حدی ناشناخته ماندهاست.
اسکندری ادامه داد: برای نمونه، در بیتی، چون «به میسجاده رنگین کن گرت پیر مغان گوید / که سالک بیخبر نبود ز راه و رسم منزلها»، وجود تضاد میان مفاهیم «می» و «سجاده» و توصیۀ «پیر مغان» به طهارت با «می»، نوعی تناقض شاعرانه و ایهام چندوجهی را به نمایش میگذارد؛ ویژگیای که ترجمهپذیری این بیت را تقریباً ناممکن ساختهاست.
وی با اشاره به گفتۀ پژوهشگران دربارۀ حافظ افزود: همین دسترسناپذیری و لایهلایه بودن معانی، بخشی از اعجاز شعر حافظ و راز جاودانگی او در ادبیات فارسی است.