وزیر علوم با بیان این که دانشگاهها ظرفیت ارائه راهکارهای عملی برای کشور را دارند، گفت: دانشگاه ها برای مواجهه با اعتراضات، صرفاً ایدههای نظری و کتابخانهای ندارند، بلکه دارای ایدههای اجرایی و عملیاتی هستند؛ طرح دانشگاهی همزمان با مطالعات پژوهشی شکل میگیرند و میتوانند در حل مسائل کشور نقش مؤثر ایفا کنند.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ حسین سیماییصراف در دومین نشست هماندیشی با حضور رئیس مجلس و رؤسای دانشگاهها با اشاره به ورود ایران به چرخه توسعه گفت: باید بپذیریم کشور در مسیر توسعه قرار گرفته است، از زمان امیرکبیر تاکنون، گفتمان غالب توسعه در ایران، گفتمان مهندسی بوده است؛ در حالی که گفتار اجتماعی و فرهنگی نیز در این مسیر نقش اساسی دارد و متأسفانه در برخی مقاطع نسبت به این ابعاد غفلتهایی صورت گرفته است.
وی با تأکید بر ضرورت بازنگری در تصمیمگیریهای مرتبط با جامعه دانشگاهی تصریح کرد: باید بررسی شود که در دو دهه گذشته میزان رضایت اجتماعی چه وضعیتی داشته و تصمیمات ما تا چه اندازه موجب ناامیدی جوانان شده است، هر تصمیم نادرست میتواند اثرات عمیقی بر امید اجتماعی نسل جوان بر جای بگذارد.
وزیر علوم با اشاره به اهمیت سرمایه اجتماعی برای جمهوری اسلامی ایران اظهار داشت: سرمایه اجتماعی همواره یکی از مهمترین داراییهای کشور بوده است، در دوران جنگ تحمیلی، مردم با وجود بیکاری، تورم و کمبودها همراه نظام بودند؛ حتی در شرایط کوپنی شدن اقلام اساسی، اعتماد عمومی به نظام وجود داشت و امید به آینده در جامعه موج میزد، رزمندگان در جبههها نیز به ادامه تحصیل میاندیشیدند تا بتوانند در آینده به کشور خدمت کنند، اما متأسفانه امروز این متغیرهای مهم در بسیاری از نظرسنجیها مورد توجه قرار نمیگیرد.
سیماییصراف با بیان اینکه صدای اعتراضات دانشجویی باید شنیده شود، خاطرنشان کرد: دانشگاه برای مواجهه با اعتراضات، صرفاً ایدههای نظری و کتابخانهای ندارد، بلکه دارای ایدههای اجرایی و عملیاتی است، طرح های دانشگاهی همزمان با مطالعات پژوهشی شکل میگیرند و میتوانند در حل مسائل کشور نقش مؤثر ایفا کنند.
وی ادامه داد: دانشگاهها در حوزههای مهندسی و پزشکی راهحلهای مشخصی ارائه دادهاند و در سایر مسائل کشور نیز ظرفیت ارائه راهکار وجود دارد؛ اما در برخی موارد نسبت به این توانمندیها بیتوجهی شده است، اکنون باید صدای جامعه دانشجویی را با دقت بشنویم، حکمرانی علمی به معنای تصمیمگیری مبتنی بر دادههای علمی است؛ دادههایی که خطای کمتری نسبت به تصمیمات خلقالساعه دارند، حکمرانی دانشگاهی باید همراه با فروتنی باشد. شنیدن صدای دانشجویان و ترتیب اثر دادن به مطالبات آنها نیازمند همکاری جدی میان دولت و مجلس است.
سیماییصراف با بیان اینکه مسائل دانشگاهی باید در ابعاد مختلف بررسی شود، اظهار داشت: همه ما به نوعی دانشگاه را میشناسیم و برای مشکلات آن راهکار داریم، حل مسائل مستلزم درک درست از جامعه است تا از تکرار حوادث تلخ گذشته جلوگیری شود.
سیماییصراف با بیان اینکه استادان خوشنام باید وارد گفتوگوی مستقیم با دانشجویان شوند، گفت: باید سیستم دانشگاهی را کارآمد کنیم و بپذیریم که کارکنان دانشگاهها توانمند هستند، دانشگاه نباید به سمت خشونت سوق داده شود، همچنین موضوع استقلال مدیریتی دانشگاهها از مسائلی است که نیازمند بررسی جدی است.
وحید شالچی معاون فرهنگی وزارت علوم هم در این نشست، ضمن تأکید بر ضرورت حمایت مجلس از فعالیتهای فرهنگی دانشگاهها، گفت: دانشگاهها در شرایط کنونی نیازمند پشتیبانی جدی هستند و باید مسائل روز جامعه بهصورت دقیق در این فضا بررسی شود.
وی با اشاره به جایگاه دانشگاه بهعنوان یکی از مستعدترین نهادهای اجتماعی، اظهار کرد: بر اساس آمارسنجیها، بخش عمده جمعیت دانشگاهها را جوانان تشکیل میدهند و از همین رو، گفتمان در محیط دانشگاه بهترین و مؤثرترین شیوه برقراری ارتباط با این قشر است. در جریان این رویدادها، دانشگاهها با کمترین هزینه، بهترین مدیریت را از خود نشان دادند؛ بهطوریکه اعتراضات در دانشگاهها هرگز به مرز اغتشاش نرسید.
شالچی با اشاره به نحوه مدیریت شرایط در دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: از ۶ ماه قبل، احتمال بروز اتفاقاتی در دیماه پیشبینی شده بود و با بهرهگیری از تجربیات سالهای گذشته، تمهیدات لازم اندیشیده شد تا در شرایط بحرانی، راهبردهای کارآمد در اختیار دانشگاهها قرار گیرد، در نهایت باید پذیرفت که نمایندگی و هدایت بخشی از این اعتراضات از خارج از کشور صورت میگرفت که لازم بود برای آن راهکارهای مشخصی پیشبینی شود.
وی با بیان اینکه دانشگاهها همچون پمپ یک سیستم عمل میکنند و در زمان بحران باید بهترین بازخورد را داشته باشند، خاطرنشان کرد: اداره دانشگاهها در شرایطی شبیه به وضعیت جنگی باید با رویکردی معقولانه انجام شود؛ با این حال، متأسفانه بخشی از جامعه دانشگاهی امروز روایتهای خود را از منابع و رسانههای دشمن دریافت میکنند.
سعید حبیبا، رئیس سازمان امور دانشجویان، ضمن تاکید بر اینکه با آغاز اعتراضات، وظیفه ذاتی روسای دانشگاهها حفظ امنیت فضای دانشگاهی در سراسر کشور بوده است، گفت: در این راستا جلسات متعددی با رؤسای دانشگاهها برای مدیریت و کنترل بحرانها برگزار شد و توصیههای لازم برای مواجهه با شرایط حساس به آنان ارائه شد، همچنین پیشنهاد شد از استادان خوشنام و مورد اعتماد که سابقه عضویت در شوراهای انضباطی دارند، برای مدیریت بهتر شرایط استفاده شود.
وی با تأکید بر لزوم توجه به سازوکارهای دانشجویی در چارچوب آییننامههای موجود، افزود: در ابلاغ بخشنامهها، بهویژه در ایام امتحانات، باید ملاحظات دانشجویی بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد، نسل جدید دانشجویان در بستر فضای مجازی و اینترنت پرورش یافتهاند و این موضوع موجب شده تا گرایش بیشتری به درونگرایی داشته باشند؛ امری که در بسیاری از موارد با استرس همراه بوده و متأسفانه افزایش آسیبهای اجتماعی در میان دانشجویان را به دنبال داشته است، باید بپذیریم که دانشجویان امروز، فرزندان نسل مجازی هستند و سیاستگذاریها باید متناسب با این واقعیت انجام شود.
در ادامه این جلسه، جوان جعفری، رئیس دانشگاه فردوسی مشهد، با اشاره به اتفاقات رخداده در این دانشگاه یادآور شد: درگیریها صرفاً در مقابل درب دانشگاه رخ داد و در داخل این فضای آموزشی نبود، خسارات مالی وارد شده نیز خارج از محیط دانشگاه صورت گرفت، حدود ۶ هزار دانشجو در خوابگاههای دانشگاه فردوسی مشهد ساکن هستند و دانشجویان هیچ نقشی در ناآرامیها نداشتند؛ چراکه ناآرامیها در بیرون از این فضا شکل گرفت.
جعفری جوان با تأکید بر ضرورت برنامهریزی دولت برای تجمعات و اعتراضات مسالمتآمیز خاطرنشان کرد: به اعتقاد بنده، این موضوع باید با نگاه مصلحتاندیشانه از سوی دولت ساماندهی شود تا مدیریت بهینهای در دانشگاهها شکل بگیرد و فضای مجازی، جایگزین مدیریت میدانی و عقلانی نشود.
در ادامه این نشست، محمد روشن مشاور وزیر علوم، با بیان اینکه اعتراض حق عمومی افراد جامعه است و خوشبختانه در فرآیند قانونگذاری کشور نیز به این حق توجه ویژهای شده، گفت: باید با معترضان مدارا کرد، نظریههای عمومی تأکید دارند که اعتراضات مسالمتآمیز یکی از شیوههای شنیدن صدای جامعه است که بههیچوجه نشانه ضعف حاکمیت نیست، اعتراض، یک حق بشری محسوب میشود. آنچه اهمیت دارد، «آزادی پس از بیان» است؛ چراکه اصل آزادی بیان بهطور کلی در بسیاری از جوامع وجود دارد، اما تضمین حقوق افراد پس از بیان دیدگاهها، از اهمیت به سزایی برخوردار است.
در این نشست هماندیشی، محمدحسین امید رئیس دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به پیامها و بازخوردهایی که از جامعه دانشگاهی دریافت شده، گفت: موضوع زیرساختهای الکترونیک و ارتباطی از اهمیت بالایی برخوردار است و بیشترین آسیبها در حوزه آموزش نیز در همین زمینه شکل گرفته است، با وجود توسعه ابزارهایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت و موتورهای جستوجو، بیشترین درخواستها از سوی جامعه دانشگاهی مربوط به دریافت اطلاعات رسمی و شفاف بوده است.
وی افزود: وضع خوابگاهها، نحوه انتقال اطلاعات به افکار عمومی، گلایه از برخی اساتید و حتی متهم کردن دانشگاهها به عادیسازی شرایط، از جمله موضوعاتی بود که طی این مدت در قالب پیامهای مختلف از سوی جامعه هدف دریافت کردیم، حدود ۲۰ درصد از جامعه دانشجویی، مطالبهگر هستند که باید توجه داشت بخشی از آنان دچار ناامیدی شدهاند، گلایه از سکوت اساتید و تلقی عادینمایی شرایط، از محورهای تکرارشونده این پیامها بود.
رئیس دانشگاه صنعتی شریف با تأکید بر اینکه آینده مبهم، محور اصلی انتقادها و گلایههای دانشجویان است، تصریح کرد: بسیاری از دانشجویان برای خود آینده روشنی متصور نیستند که بخش عمدهای از این نگرانیها ناشی از شرایط اقتصادی است، شکافهای ابزاری نیز از دیگر مطالبات جامعه دانشجویی محسوب میشود. در جریان اتفاقات اخیر، موضوع «اینترنت طبقاتی» به یکی از مباحث مهم تبدیل شد و باید تعریف و سیاستگذاری مشخصی برای جامعه دانشجویی در این حوزه صورت گیرد.
وی با بیان اینکه دیگر نمیتوان آموزش را به شیوههای سنتی به دانشجویان تحمیل کرد، افزود: مطالبه دانشجویان در حوزه فضای مجازی بسیار جدی است، در این مدت، دانشجویان را میتوان در چند گروه دستهبندی کرد؛ دانشجویان مستأصل، گروهی که نگران امتحانات پایانترم بودند، عدهای هم معترض و نیازمند پاسخهای قانعکننده از سوی مسئولان هستند و دانشجویان محقق که خواستار حضور فعال در سمینارها و برنامههای علمی هستند.
رئیس دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به مطالبات کلان جامعه دانشجویی، خاطرنشان کرد: دانشجویان خواستار برخورد جدی با مفسدان دانهدرشت اقتصادی هستند، همچنین موضوع مشاغل خاص، بهویژه برای دانشجویانی که از خارج کشور بازمیگردند و متقاضی حضور در هیاتهای علمی دانشگاهها هستند، از دیگر مطالبات مطرحشده است، در کنار همه این موارد، گفتوگوی اقناعی و مستمر با نسل جوان ضرورتی انکارناپذیر است.
ابوالفضل واحدی، معاون وزیر علوم، در نشست هماندیشی با رئیس مجلس شورای اسلامی، با اشاره به محورهای مأموریتی این معاونت در ارتقاء کارآمدی وزارت علوم گفت: جنگ ۱۲ روزه نشان داد که دانشگاهها باید برای مواجهه با شرایط بحرانی، برنامهریزی جدی و از پیشطراحیشده داشته باشند، وزارت علوم تلاش کرد در این دوره، بهترین عملکرد ممکن را ارائه دهد. برگزاری امتحانات و حتی برگزاری مجازی کلاسها از جمله اقداماتی بود که با هدف جلوگیری از تعطیلی آموزش در هر شرایطی انجام شد، باید تهدیدها را به فرصت تبدیل کنیم و اجازه ندهیم جریان آموزش کشور متوقف شود.
واحدی ادامه داد: حرکت به سمت آموزش هوشمند و هوشمندسازی دانشگاهها، نیازمند تأمین اعتبارات ویژه است و در این مسیر، همراهی مجلس شورای اسلامی ضروری است، علاوه بر این، برنامهریزی برای توسعه و تجهیز آزمایشگاههای دانشگاهی از دیگر محورهایی است که باید مورد تأکید و حمایت قرار گیرد.
سید مهدی ابطحی معاونت پژوهشی وزارت علوم در این نشست با اشاره به نقش دانشگاهها در حل مسائل کلان کشور، گفت: در حوزه حل مسائل ملی، موضوعاتی مانند پروژه هواپیمای ملی، صنایع زیرسطحی و سایر طرحهای راهبردی مطرح است، اما ایراد اصلی آنجاست که دولت بهصورت عملیاتی وارد این موضوعات نمیشود. ارتباط دانشگاهها اغلب فردمحور است؛ بهگونهای که اگر دانشجویی ارتباط مؤثر با استاد خود برقرار کند، با خروج آن استاد، این ارتباط نیز از بین میرود. عدم ارتباط نظاممند اساتید با صنعت از دیگر چالشهای جدی است که میتواند جامعه را با مخاطره مواجه کند. اعضای هیئت علمی دانشگاهها باید تعامل و ارتباط مؤثرتری با بخش صنعت داشته باشند تا ظرفیت علمی کشور بهدرستی به کار گرفته شود.
در ادامه این نشست، مهدی پندار معاون وزیر علوم، با تأکید بر اینکه دانشگاهها بهطور مستقیم در معرض تهدید دشمنان قرار دارند، یادآور شد: دشمنان در سالهای اخیر دانشگاهها را هدف قرار دادهاند و در جنگ ۱۲ روزه نیز شاهد بودیم که دانشمندان و سرداران برجسته کشور مورد هدف قرار گرفتند؛ جنگی که ماهیت آن، جنگ فناوری بود. با وجود اقدامات مناسبی که در حوزه مدیریت علمی و پژوهشی دانشگاهها انجام شده، سهم دانشگاهها از اعتبارات بودجهای نسبت به سالهای گذشته تغییر محسوسی نداشته است. موضوع تغذیه دانشجویی و مسائل رفاهی از دغدغههای جدی جامعه دانشگاهی به شمار میرود که در کنار مباحث فرهنگی باید بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد.
معاون وزیر علوم همچنین به وضعیت معیشتی اعضای هیئت علمی اشاره کرد و گفت: حقوق دریافتی استادان دانشگاهها در مقایسه با همتایان آنان در خارج از کشور و با توجه به شرایط تورمی موجود، بسیار ناچیز است و این موضوع میتواند در بلندمدت بر کیفیت آموزش و پژوهش اثرگذار باشد.
حمیدرضا تقی راد رئیس دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی نیز در این نشست با تأکید بر افزایش اختیارات روسای دانشگاهها گفت: روسای دانشگاهها باید پاسخگوی وزارت علوم در قبال عملکرد خود در اجرای برنامه هفتم توسعه باشند. شورای عالی انقلاب فرهنگی در مسائل اجرایی دانشگاهها نقش دارد و هرگونه اقدام در حوزه دانشجویی باید مطابق با پروتکلهای آوزش عالی انجام شود، همچنین تغییر در نظام آموزشی دانشگاهها از دیگر پیشنهادات مطرحشده است.
مهدی قاسمی، معاون وزیر وزارت علوم، با اشاره به ابهامات موجود در اجرای قوانین مالیاتی دانشگاهها یادآور شد: رعایت اصل ۵۲ و ۵۳ قانون اساسی ضروری است و عدم توجه به ماده یک قانون احکام دائمی و ابهامات موجود در تبصره ۳ قانون ۱۴، از جمله مواردی است که نیازمند شفافسازی است. اساسنامه واحدهای دانشگاهی باید به تصویب هیئت وزیران رسیده و تأیید شود تا روند اجرایی قوانین دقیق و بدون ابهام پیش برود.
محمد هادی امین ناجی رئیس دانشگاه پیام نور، نیز با انتقاد از بودجه این دانشگاه گفت: منابع مالی دانشگاه پیام نور عمدتاً از درآمدهای شهری و غیرشهری تأمین میشود و بودجه امسال این دانشگاه نسبت به سال گذشته تغییری نداشته است. کاهش تعداد دانشجو و وجود صندلیهای خالی در این دانشگاه، به نوعی عدالت آموزشی را تحت تأثیر قرار داده است و برای رفع این مشکلات باید راهکارهای مشخصی پیشبینی شود.