امیر اسماعیل آذر، استاد زبان و ادبیات فارسی، عباس اقبال آشتیانی را شخصیتی چندبعدی در تاریخ معاصر ایران دانست و گفت: اقبال نهتنها مورخ، بلکه ادیب، مترجم، نویسنده و مصححی برجسته بود که با تحلیل نوین مضامین تاریخی، شیوهای تازه در تاریخنگاری ایران بنیان گذاشت.
امیر اسماعیل آذر در گفتوگو با خبرگزاری صداوسیما، با اشاره به جایگاه علمی عباس اقبال آشتیانی گفت: اقبال آشتیانی شخصیتی است شناختهشده، حتی برای عموم علاقهمندان تاریخ. آثار تاریخی او، بهویژه در حوزه تاریخ پس از اسلام و دوره مغول، از منابع ماندگار و قابل اتکا هستند.
به گفته آذر، اقبال آشتیانی در زمینه تاریخنگاری، آثاری مفصل و تحلیلی درباره دوره مغول، تاریخ خاندان نوبختی، زندگی ابنمقفع و نیز تاریخ ایران از مغول تا مشروطه به نگارش درآورد که همچنان از اهمیت علمی بالایی برخوردارند.
این استاد زبان و ادبیات فارسی، فعالیتهای ترجمهای عباس اقبال آشتیانی را نیز بسیار اثرگذار دانست و افزود: او خاطرات و نوشتههای نویسندگان مهم غربی را که سالها در ایران زیسته بودند، ترجمه کرد؛ آثاری که از نظر تاریخی، تصویر دقیقی از ایران در دورههای مختلف ارائه میدهند.
آذر با تأکید بر چندوجهی بودن شخصیت علمی عباس اقبال آشتیانی تصریح کرد: او هم ادیب بود، هم مورخ، هم مترجم و هم نویسنده؛ و همین تنوع، جایگاه او را در تاریخ علم ایران ممتاز میکند.
به گفته وی، اقبال آشتیانی در بررسی دورههایی چون عهد سلجوقیان، با نگاهی تحلیلی به نقش وزیران، دانشمندان و آثار فرهنگی و علمی آن دوره پرداخت.
این استاد دانشگاه، کتاب امیرکبیر، مرد بزرگ تاریخ ایران را نمونهای شاخص از قلم تاریخنگارانه اقبال دانست و گفت: بهدرستی میتوان عباس اقبال آشتیانی را بنیانگذار شیوه نوین تاریخنگاری در ایران دانست؛ چرا که او علم تاریخ را از روایت صرف، به تحلیل علمی مضامین تاریخی ارتقا داد.
امیر اسماعیل آذر با اشاره به درگذشت عباس اقبال آشتیانی در سال ۱۳۳۴ شمسی افزود: او جان خود را صرف تاریخ کرد. شاید دیگرانی بودهاند که شیرینتر سخن گفتهاند، اما اقبال آشتیانی در این فن پیشرو و اثرگذار بود و رد قلم او را میتوان در بسیاری از کتابهای تاریخی دید.
به گفته آذر، اقبال آشتیانی در کنار تاریخنگاری، در حوزه تصحیح متون نیز نقش مهمی ایفا کرد و آثاری چون دیوان امیرمعزی، حدائقالسحر وطواط، و آثار عبید زاکانی را تصحیح کرد و به میراث علمی ایران افزود.
او در پایان با تأکید بر لزوم بازخوانی آثار این مورخ برجسته گفت: مطالعه آثار عباس اقبال آشتیانی، بهویژه تاریخ دوره مغول و تاریخ پس از اسلام، برای پژوهشگران امروز همچنان ضروری و الهامبخش است.
عباس اقبال آشتیانی ۲۱ بهمن ۱۳۳۴ درگذشت .