پژوهش خبری: کتاب یکی از قدیمی ترین دوستان بشر در طول تاریخ بوده است. دوستی که به اشکال مختلف بر انسان تاثیر می گذارد؛ فارغ از اینکه نویسنده آن تناسب فرهنگی با خواننده خود دارد و یا اینکه از فرهنگ و مرز و بوم دیگری است. کتاب هایی که درحوزه کودک و نوجوان به بازار عرضه می شود؛ برخی ترجمه و برخی تالیفی هستند.

سوال اصلی: میزان کتاب های منشر شده در حوزه کودک و نوجوان چه میزان تالیفی و چه میزان ترجمه است؟

براساس آمار ارائه شده از سوی خانه کتاب ایران در نیمه دوم سال 93 و نیمه اول سال94؛60درصدکتاب­ های منتشره برای کودکان ترجمه و40 درصد مابقی تالیفی بوده است.

این در حالی است که بر اساس جدیدترین آمار خانه کتاب ایران در سال94 ؛64/ 33 درصد کتاب­های منتشر شده برای کودکان تالیفی و 36/ 66 درصد آن ترجمه بوده است.

صاحب‎نظران حوزه ادبیات کودک و نوجوان بر این باورند که هنوز این حوزه جایگاهی متناسب با فراز و فرود‎های حیاتش، به دست نیاورده است. پراکندگی نویسندگان؛ نامشخص بودن موضوعات مهم؛ بی ‏توجهی به ذائقه کودکانه مخاطب؛ همچنین ناتوانی در معرفی آثار برتر سبب تولید آثار «دل به خواهی» شده است؛ آثاری که به فراخور ذوق نویسنده و یا ناشر، بر پیشخوان کتابفروشی‏ ها قرار می‎گیرد.

مروری کوتاه وگذرا به کتاب ­های منتشر شده درحوزه ادبیات داستانی کودک و نوجوان؛ 14عنوان بوده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته از302 عنوان به 221 عنوان کاهش یافته است. این تعداد آثار نسبت به مدت مشابه سال گذشته از 138 عنوان، به 124 عنوان کاهش یافته است.

نویسندگانی که درحوزه کتاب کودک و نوجوان می‌نویسند دو گروه هستند:

گروه نخست به‌صورت حرفه‌ای کار می‌کنند و معمولاً آثار این نویسندگان توسط ناشرانی مثل کانون پرورش فکری و حوزه هنری به چاپ می‏ رسد.

گروه دیگر هم از نویسندگانی هستند که بدون هیچ‌گونه تجربه و مهارتی دست به نوشتن کتاب ویژه کودکان می‌زنند که شاید بتوان به جرات گفت بیشتر کتاب‌های موجود در بازار متعلق به همین گروه از نویسندگان است. این‌گونه کتاب‌ها با توجه به غیر کارشناسی بودنشان آسیب خود را به این حوزه وارد کرده است.

شاید اصلى ترین مشکل حوزه کتاب کودک و نوجوان سهل بودن نوشتن براى بچه ها است. این باور ناصواب که نوشتن براى کودکان و نوجوانان راحت تر از عرصه هاى دیگر است، باعث شده است که بسیارى از نویسندگان با اندک تجربه و تخصص در این حوزه ذوق آزمایى کنند. در حوزه ترجمه کتاب کودک هم وضعیت به مراتب بدتر از تالیف است. ترجمه کتاب کودک و نوجوان به دلیل حجم کم متن، سادگى زبان و ساخت، اشتیاق بسیارى را براى آزمودن بخت خویش تحریک مى کند.

ناشران غیرحرفه اى نیز در ایجاد چنین اشتیاقى در ذهن مترجمان تازه کار بى تاثیر نیستند. گاهى ناشر براى استمرار فعالیت هاى خود و شاید حتى جلب حمایت هاى دولتى و... به چاپ کتاب ترجمه اى براى کودکان و نوجوانان اقدام مى کند. از آنجا که قانون «کپى رایت» هم در ایران لازم الاجرا نیست، ناشر با اندک حق الترجمه­ اى که به مترجمان جوان مى­ دهد یا نمى دهد و با استفاده از تصاویر و صفحه آرایى آماده، کتاب مورد نظرش را با کمترین هزینه چاپ مى­ کند. تسلط نداشتن بر زبان مبدأ و مقصد، عدم آشنایى با زبان متناسب گروه سنى مخاطبان کتاب، خطاهاى عمده نگارشى و عدم رعایت بدیهى ­ترین اصول اولیه نگارش، گواه آن است که مترجمان با کمترین تجربه عملى در این حوزه وارد مى ­شوند. حال ناگفته پیداست که هزینه سهل انگاری­ های امروز ما در آینده را، چه کسانی خواهند پرداخت.

پژوهش خبری// مرتضی رکن آبادی