پژوهش خبری صدا و سیما: « حیدر العبادی» نخست وزیر عراق بامداد روز سوم خرداد 95، دستور آغاز عملیات آزادسازی فلوجه را صادر کرد تا بدین ترتیب تکفیری­ های داعش یکی از مهم ترین پایگاه‌های خود را از دست رفته ببینند. شهر فلوجه از مدت­ها پیش به محاصره ارتش و نیروهای مردمی عراق درآمده بود، اما به دلایل امنیتی، آغاز عملیات آزادسازی آن با تأخیر مواجه شده بود. از جمله دلایل تأخیر عملیات آزادسازی فلوجه ناآرامی­ های اخیر در شهرهای مختلف عراق و به ویژه بغداد است که موجب شد تا نیروهای امنیتی و مردمی بر جبه ه­ای دیگر متمرکز شوند.

شهر فلوجه در استان الانبار و در ۶۹ کیلومتری بغداد واقع شده است. با وجود اینکه انتظار می‌رفت، مقصد بعدی ارتش عراق پس از آزادسازی سامراء ، شهر موصل باشد، مقامات امنیتی عراق به دلیل موقعیت جغرافیایی استراتژیک شهر فلوجه عملیات آزادسازی این شهر را بر شهر موصل مقدم داشتند. ستاد تبلیغات جنگ وابسته به وزارت دفاع عراق عصر یکشنبه اعلام کرده بود، نام نبرد آزادسازی فلوجه «شکستن تروریسم» است و این عملیات با مشارکت یگان مبارزه با تروریسم، ارتش، نیروهای ویژه و فوق‌العاده پلیس الانبار و نیروهای بسیج مردمی آغاز خواهد شد.

اما چرا شهر فلوچه از اهمیت استراتژیک برخوردار است که برای آزادسازی در اولویت برنامه ­های ارتش عراق قرار گرفت؟ 

چرا ˝داعش˝ به دنبال تسلط بر فلوجه بوده است؟

استان الانبار در غرب کشور عراق واقع شده و با کشورهای سوریه، عربستان و اردن هم مرز است و از مناطق مهم تحت نفوذ داعش به شمار می‌آید.

نیروهای ارتش عراق و نیروهای بسیج مردمی توانسته‌اند مرزهای خود را با کشور عربستان و اردن به کنترل در آورند.

استان الانبار و شهر فلوجه که بخشی از این استان را شامل می ­شود به دلیل نزدیکی به بغداد، کربلا،‌مرزهای عربستان، اردن و سوریه (گذرگاه مرزی القائم) و منطقه الرطبه واقع در غرب استان از اهمیت ویژه­ای برای گروه تروریستی داعش برخوردار است.

مسیر بزرگ‌راهی که صدام حسین برای گذر از این شهر در نظر گرفته بود در جریان جنگ آمریکا با عراق تغییر کرد و باعث افول اهمیت آن شد. از زمان حملات آمریکاییان به عراق این شهر از مراکز عمده نبرد با آمریکایی‌ها بوده‌است و درگیری افراد مسلح این شهر با نیروهای نظامی آمریکایی با سرکوب شدید آمریکاییان روبه‌رو شده‌است.امروزه این شهر اولین منطقه در کشور عراق است که مورد توجه وِیژه سلفی ­ها و افراطیون منطقه قرار گرفته است. نام شهر فلوجه از زبان آرامی (زبان اداری امپراتوری‌ها و کاهنان) پلگوثه گرفته شده که برخی منابع معنی آن را «تنظیم‌کننده کانال‌های آب» دانسته‌اند و محل این شهر نیز در جای تقسیم آب فرات به سوی کانال‌های مختلف قرار دارد. شکل عربی‌شده این نام یعنی فلوجه معنای «زمین قابل کشت» می‌دهد. اما آنچه امروز اسم این شهر را در یادها مجددا زنده کرده درگیری ارتش کشور عراق با گروه تروریستی داعش در این منطقه است.

فلوجه در واقع دروازه تردد تروریست‌های تکفیری داعش به بغداد و استان‌های شیعه نشین جنوبی عراق است. این شهر در نزدیکی بغداد از غرب این شهر و مشرف به ورودی شمالی کربلا است. این منطقه یکی از اساسی‌ترین مناطق داعش در عراق به شمار می‌رود. داعش با استفاده از بستر مناسب این منطقه به صورت گسترده در آن توزیع شده و آن را پایگاه اساسی بیشتر عملیات خود در عراق قرار داده است.

«معتز یحیی» از کارشناسان مسائل نظامی عراق می­ گوید: «اهمیت آزادسازی فلوجه در نزدیکی آن به بغداد است، چراکه تنها حدود ۷۰ کیلومتر از بغداد فاصله دارد». این کارشناس نظامی همچنین معتقد است: «تروریست­ های داعش غالبا از طریق شهر فلوجه عملیات­ های تروریستی خود در بغداد را اجرا می­ کنند و به همین دلیل تسلط بر فلوجه از یک سو موجب افزایش ثبات در بغداد و از سوی دیگر تثبیت امنیت در الانبار می ­شود». «معتز یحیی» در ادامه اظهار داشت: «از سوی دیگر، تسلط بر شهر فلوجه موجب دور شدن تهدیدات و خطرات تروریستی از برخی مناطق واقع در استان صلاح الدین می ­شود و این بدان معناست که آزادسازی فلوجه به یکباره دستاوردهای نظامی مختلفی به دنبال خواهد داشت».

عملیات­ های داعش که در گذشته جنبه هجومی داشته و در بیشتر شهرها و مناطق عراق انجام می‌شد، در شرایط کنونی جنبه دفاعی دارد و از طریق عملیات تروریستی انتحاری و غیر انتحاری در تمامی جبهه‌های تقابل با ارتش و نیروهای مردمی در صلاح الدین و حاشیه فرات و حتی در شهر هیت و حدیثة در مرکز الانبار انجام می‌شود. می‌توان گفت که فلوجه اهمیت و حساسیت بسیار بیشتری نسبت به موصل و غرب الانبار دارد، زیرا نقطه فرماندهی و تسلط بر مرکز استقرار نیروهای این گروه تروریستی در عراق به شمار می‌رود، به گونه‌ای که درگیری‌های دفاعی و هجومی داعش از آنجا مدیریت شده و عملیات انتحاری متناسب با نیازهای داعش در جبهه‌های مختلف از غرب الانبار در کرانه رود فرات گرفته تا صلاح الدین و ورودی‌های جنوبی موصل و حاشیه رود دجله از آنجا توزیع می‌شود.

عملیات‌های تروریستی انجام شده اخیر در بغداد از اقداماتی است که نقش مهمی در کاهش فشار از یگان‌های داعش در مناطق مختلف داشت و باعث شد ارتش و نیروهای امنیتی مجبور شوند بخشی از نیروها و یگان‌های خود را برای مقابله با چنین عملیات‌هایی اختصاص دهند تا امنیت مناطقی نظیر فرودگاه بغداد و اماکن مقدس در کربلا را که این گروه تروریستی همواره از آن به‌ عنوان هدف اصلی عملیات تروریستی خود یاد می‌کند، تأمین کنند.

بنابراین، شهر فلوجه به دلیل موقعیت جغرافیایی استراتژیکی که دارد و به دلیل نزدیکی آن به پایتخت عراق، برای نیروهای امنیتی این کشور از اهمیت بسزایی برخوردار است. از همین روی، آزادسازی و پاکسازی کامل شهر فلوجه می‌تواند عملیات نظامی برای آزادسازی دیگر شهرهای عراق را تسهیل کند.

کریم النوری، سخنگوی بسیج مردمی عراق نیز فلوجه را یک پایگاه مهم نزد داعش خواند و گفت: «آزادی سازی فلوجه از حیث نزدیکی این منطقه به کمربند بغداد حائز اهمیت است و در نتیجه آن با رفع خطر بزرگی از سر بغداد، امنیت حفظ پایتخت تضمین می‌شود».

هادی (ابوحسن) العامری، فرمانده نیروهای سازمان بدر نیز شهر فلوجه را منبع اصلی انتشار تروریست‌ها از سوریه به کلیه مناطق کشور عراق دانسته و خواستار همبستگی و همکاری کلیه جریان‌های سیاسی این کشور برای حمایت از رزمندگان بسیج مردمی و ارتش کشورش در عملیات آزادسازی آن شده است.

با توجه به فاصله کم فلوجه با بغداد، این شهر از زمان اشغال عراق توسط آمریکا در کنترل بعثی‌ها و تندروهای وابسته به القاعده بوده و آمریکایی‌ها هرگز نتوانسته یا نخواسته‌اند بر این شهر مسلط شوند. برخی از فرماندهان نظامی عراق فلوجه را به مثابه «سرِ مار» توصیف می‌کنند و معتقدند هرچند موصل شهر مهمی است، فلوجه به دلیل نزدیکی به بغداد و اهمیت نمادین آن برای تروریست‌های داعش، باید در اولویت آزادسازی قرار گیرد و سخن گفتن از آزادی موصل و فراموش کردن فلوجه، بی ­توجهی به امنیت بغداد و شهرهای مذهبی است. شهر فلوجه کمربند غربی بغداد محسوب می شود و با بغداد، کربلا، بابل، موصل، صلاح الدین و حتی الرمادی در ارتباط است.از فلوجه به راحتی می توان به مناطق جنوب بغداد و شمال بابل حرکت کرد و از آنجا به شمال الکوت و شرق بغداد و دیالی و نیز شمال بغداد و جنوب صلاح الدین جابجا شد.فلوجه با جرف الصخر، اللطیفیه، الیوسفیه، مدائن، العزیزیه، الصویره، پل دیالی هور رجب، عرب جبور، المحمودیه،الدوره و المعالف و دیگر مناطق کمربندی بغداد مرتبط است.

در این خصوص پایگاه تحلیلی- خبری المانیتور در مقاله ­ای به موقعیت استراتژیک شهر فلوجه پرداخته و می ­نویسد تنها راه شکست دادن داعش در عراق آن است که دولت مرکزی با روسای قبایل و شورشیان مسلح سنی در این شهر به توافقی جامع دست یافته و با همکاری آنها به مقابله با داعش بپردازد.

با توجه به آخرین خبرهای عملیات آزادسازی فلوجه که حدود 5000 نیروی جدید عراقی به این عملیات پیوسته­ اند و عزم و اراده جدی دولت عراق برای آزادسازی شهر فلوجه، در روزهای آتی شاهد آزادسازی شهر فلوجه و تسهیل پاک سازی و آزادسازی سایر نقاط استان الانبار خواهیم بود. با این وضعیت، داعش در عراق با شکست سنگینی مواجه خواهد شد که برای دول حامی آن نیز به منزله شکست استراتژیکی محسوب خواهد شد. همچنین آزادسازی فلوجه می­ تواند تاثیر روحی و روانی به سزایی در جبهه های سوریه علیه داعش داشته باشد و شکست‌هایی را نیز برای داعش در سوریه به همراه آورد.

پژوهش خبری صدا و سیما// مرجان شریف زاده