اطلاعات به مثابه سلاح جنگي

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صدا وسيما ؛ آيا جنگ هاي آينده فرا رسيده است؟ آيا ابزارهاي جنگي تغيير کرده است؟ آيا مي توان از اطلاعات به مثابه سلاح جنگي استفاده کرد؟
استفاده از اطلاعات به مثابه اسلحه در بسياري از اسناد بالادستي آمريکايي، روسي، چيني و دولت هايي که به دنبال افزايش قدرت، کسب قدرت و يا نمايش آن هستند،؛ ديده مي شود. رقبا از ابتداي دهه دوم قرن بيست و يکم، همديگر را به استفاده از اطلاعات به عنوان اسلحه متهم مي کنند.
آمريکا، روسيه را متهم کرده که با استفاده از اطلاعات در انتخابات رياست جمهوري آمريکا مداخله کرده است و ترزا مي نخست وزير انگليس معتقد است که روس ها به دنبال استفاده از اطلاعات به مثابه ابزار جنگي هستند. اما در جهت مقابل، روس ها نيز معتقدند که رقبايشان از جمله آمريکا و اروپا تلاش مي کنند با استفاده از اطلاعات، چهره روسيه در جهان را مخدوش سازند.

قدرت اطلاعات

در صفحه 14 سند امنيت ملي آمريکا در سال 2018، به صراحت به قدرت اطلاعات در عصر حاضر اشاره شده است. در اين بخش تصريح شده است: « يک دموکراسي همان استحکامي را دارد که مردمش. شهروند آگاه و مشارکت کننده يکي از الزامات اساسي هر کشور آزاد و مقاوم است. جامعه ما نسل هاست که از آزادي مطبوعات، آزادي بيان و آزادي عقيده محافظت کرده است. امروزه کنشگراني مانند روسيه از ابزارهاي اطلاعاتي استفاده مي کنند تا مشروعيت دموکراسي ها را تضعيف کنند. دشمنان به رسانه ها، فرايندهاي سياسي، شبکه هاي مالي و داده هاي شخصي حمله مي کنند. بخش هاي عمومي و خصوصي ايالات متحده بايد اين مسئله را درک و با همکاري يکديگر از سبک زندگي ما دفاع کنند. هيچ تهديد بيروني نمي تواند تعهد ما را به ارزش هايمان دچار تزلزل، نظام دولتي ما را تضعيف يا کشور را با تفرقه روبرو کند.»
دولتمردان آمريکايي معتقدند که رقباي آنها مي توانند از اطلاعات براي ضربه زدن به منافع ملي آمريکا استفاده کنند و در مقابل روس ها نيز همين ارزيابي را از حريف خود دارند.
دميتري کيسلوف(Dimitry Kiselev)، رئيس خبرگزاري سگودنيا راشا، يکي از غول هاي بزرگ رسانه اي روسيه، مي گويد،اين عيني گرايي افسانه اي است که رسانه ها آن را مطرح و بر ما تحميل مي کنند. از نظر بسياري از نخبگان روسي، غربي ها به لطف اينترنت و رسانه هاي جمعي، تلاش مي کنند در ديدگاه روس ها درباره جهان در مقياس غيرقابل باوري به صورت عمدي دستکاري کنند تا چهره روسيه را متفاوت با واقعيت نشان دهند. اين دقيقا منشا يکي از بزرگترين آسيب پذيري هايي است که بايد چه در سطح فردي و چه در سطح جامعه مقابله با آن را آموخت.

اطلاعات به مثابه ابزار جنگي
در حال حاضر بسياري از بازيگران دولتي و حتي غيردولتي از رسانه به مثابه ابزار جنگي و اسلحه استفاده مي کنند. تکامل سريع و فزاينده فناوري و پيچيده تر شدن آن، باعث بهره برداري هاي متنوعي از اطلاعات شده است.
جهان در زمينه اطلاعات در دهه دوم قرن بيست و يکم، از سيطره متن و عکس در رسانه هاي جمعي عبور کرد و به سمت ويدئوهاي ضبط شده حرکت کرد. اما در دو سال اخير، جهان در حال گذار از ويدئوهاي ضبط شده است و استفاده از ويدئوهاي زنده، براي رسانه ها و مخاطبين جذابيت بيشتري پيدا کرده است. با توجه به اين وضعيت و همچنين کاهش هزينه هاي دستيابي به اطلاعات به دليل ارزان شدن فناوري، آسيب پذيري دولت ها و ملت ها براي مصونيت در مقابل اطلاعات نيز افزايش يافته است.
استفاده از اطلاعات به مثابه سلاح را مي توان در چارچوب عمليات نفوذ تبيين کرد. به صورت سنتي، عمليات هايي که در آن اطلاعات نقش محوري دارد، عمليات هاي نفوذي ناميده مي شوند که شامل مجموعه اي از اطلاعات تاکتيکي درباره يک دشمن و همچنين انتشار تبليغات با هدف برتري در رقابت با دشمن است. اين تاکتيک کاربرد دوگانه نظامي و غيرنظامي دارد.

تکنيک ها و تاکتيک هاي کاربردی
تکنيک هاي سنتي يعني رسانه هاي مکتوب و چاپي، راديو، فيلم هاي سينمايي و تلويزيون هاي خبري و غيرخبري، با ايجاد رسانه هاي اينترنتي و مجازي و استفاده از شبکه هاي اجتماعي به دنبال سلطه بر عرصه سايبر هستند و در اين عرصه از تکنيک هاي متفاوتي بهره مي جويند.
استفاده از اين تکنيک ها از نظر کيفي منجر به چشم انداز جديدي از عمليات هاي نفوذ، ترغيب و به طور کلي دستکاري گسترده اطلاعات به منظور به چالش کشيدن قدرت رقيب است.
توانايي براي نفوذ در جوامع بدون اطلاع دولت ها و سازمان هاي اطلاعاتي هر روز افزايش مي يابد و نرم افزارها و راه هاي ارتباطي جديدي براي برقراري ارتباط با افراد آنلاين در فضاي مجازي به وجود آمده است. با اين شرايط رقيب مي تواند از داده ها براي تهييج و تحريک افکار عمومي استفاده کند و اين نفوذ نيز مي تواند پنهاني و در لايه هاي پيچيده دور از نظارت نهادهاي اطلاعاتي باشد. اين شرايط هم براي بازيگران قدرتمند دولتي چون آمريکا و روسيه و هم براي بازيگران غيردولتي نظير القاعده و داعش فراهم است.
کاربران ممکن است از اطلاعاتي که افراد بيگانه و گمنام براي آنها فراهم کرده اند و حتي دقيقا براي تحريک آنها طراحي شده است، تاثير بپذيرند. در اين وضعيت، رسانه ها و شبکه هاي اجتماعي مي توانند با روش هاي جديد، مفاهيم را به نفع خودشان تعريف و يا بازتوليد کنند و افکار عمومي را در راستاي منافع رقيب هدايت کنند.
تعامل در محيط اطلاعاتي به سرعت در حال رشد است و مدل هاي قديمي اطلاع رساني سريعتر از آن که ما مدل هاي جديد را شناسايي کرده و درصدد تعامل با آن بربياييم، اهميت خود را از دست مي دهد و عملکرد رسانه هاي خبري به عنوان دروازه بانان و برنامه ريزان را به چالش مي کشد. نتيجه اين وضعيت بي اعتمادي به رسانه هاي سنتي و نفوذهاي خطرناک امنيتي، سياسي، اقتصادي و فرهنگي در يک جامعه است.

دو نمونه اخير !
دو نمونه استفاده از اطلاعات به مثابه اسلحه را مي توان در سال 2013 مشاهده کرد. در يک مورد، هکرها، توئيتر خبرگزاري آسوشيتدپرس را در آوريل 2013 هک کردند تا بتوانند اين خبر را منتشر کنند که دو انفجار در کاخ سفيد رخ داده و باراک اوباما زخمي شده است. اين خبر که به اعتبار خبرگزاري آسوشيتدپرس، منتشر شد، در فقط پنج دقيقه منجر به سقوط 136 ميلياردي ارزش بازار سهام شد. اين نفود از ويژگي هاي تکنيکي محيط اطلاعات يعني به سرقت بردن حساب کاربري و همچنين ويژگي رواني آن يعني درک واکنش بازار بهره برده بود.
در نمونه دوم که صرفا از ويژگي هاي رواني استفاده شده بود، در سپتامبر 2013 در هند رخ داد. يک دختر جوان هندو از ازار لفظي يک پسر مسلمان به خانواده اش شکايت کرده بود. برادر و پسر عموي اين دختر با پسر مسلمان قرار گذاشته و او را کشتند. در يک اقدام طراحي شده براي دامن زدن به خشونت هاي فرقه اي در هند، ويدئوي وحشتناک کتک خوردن و کشته شدن دو مرد هندو و جمعيتي که در ويدئو ادعا مي شد، مسلمان هستند، موجي از خشونت ها در هند ايجاد شد. در حالي که بعدا مشخص شد محتواي اين ويدئو جعلي بوده است. فقط سيزده هزار نيروي امنيتي براي مدت يک ماه سرگرم آرام کردن اين خشونت ها بودند، در حالي که اصلا چنين اتفاقي در هند نيفتاده بود.
اين دو اقدام، ناشي از شناخت رقبا از جامعه اطلاعاتي حريف است. آنها مي دانند که مردم در جامعه رقيب به چه مسائلي حساس هستند و دقيقا با توجه به اين شناخت از اطلاعات براي تحريک مردم عليه حکومت ها استفاده مي کنند. پس رمز اول موفقيت آنها، شناخت از جامعه و سرعت در انتشار اطلاعات نادرست است. رمز دوم آنها ارزيابي درست طراحان حملات اطلاعاتي از آسيب پذيربودن مخاطبان خود است.
فرضيه اين طراحان آن است که مخاطب مستعد پذيرش مسايلي است که ترس ها و نگراني هايش را تاييد کند.

نتيجه گيري
پروپاگاندا و ارائه اطلاعات براي دستيابي به نفوذ در کشور رقيب، هر روز ابعاد پيچيده و هدفمندتري مي يابد. البته اين فرايند سابقه تاريخي دارد و حتي به زمان امپراتوري هاي کهن بازمي گردد. فقط تکنيک ها، تاکتيک ها و روندهاي اطلاعاتي تغيير کرده است و به صورت مداوم و به سرعت در حال توسعه است. دليل آن هم اين است که سنجش مداوم کارآيي و تکنيک هاي در حال تکامل در مقايسه با سلاح هاي ديگر بسيار ازيان تر و به صورت بالقوه کارآمدتر است.
دشمن با استفاده از اين اسلحه با هدف قرار دادن مخاطبان با روايت هاي متعدد و متناقض در قالب مستند، گزارش، خبر و مصاحبه ابتدا سئوالاتي را دز ذهن مخاطب به وجود مي آورد و به تدريج بذرهاي بي اعتمادي و ترديد را در دل مردم مي کارد. در حالي که دولت هاي ملي عملا راهکارها و تدابيري براي خنثي کردن اين اثر در مدت کوتاه ندارند، بويژه اينکه با هر بار شناسايي اين تاکتيک ها، حريفي که دست بالاترين در عرصه اطلاعات دارد، مي تواند ارتقاي تاکتيک هاي خود را تسريع ببخشد.
حال اگر دو طرف در زمينه اطلاعات برابر باشند، اين مسئله در نهايت منجر به پاسخ هاي متقابل مي شود و آن زمان جنگ ستارگان در عرصه سايبري رخ مي دهد.
هر فرد و يا دولتي نگران درز اطلاعاتي مي شود که حريف ممکن است به آن دست يابد و در اين شرايط ديگر سلاح هاي سنتي از جمله موشک ها، سامانه هاي دفاع موشکي و حتي تسليحات هسته اي نمي تواند بازدارندگي ايجاد کند.
در اين شرايط جنگ اطلاعاتي نه تنها ميان بازيگران دولتي و غيردولتي متصور است، بلکه ممکن است در سطح فردي نيز تقليل پيدا کند و هر يک از افراد يک جامعه، فرد ديگر را دشمن فرض کند.
اين وضعيت در نهايت موجب شکاف اجتماعي و گسست شده و عملا ممکن است ملت ها را نابود کند.
=======================================
نويسنده : تهمينه بختياري، دانشجوي دکتري علوم سياسي .

.