اقدامات جدید ناتو علیه روسیه

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صدا وسيما روابط روسیه و ناتو در سالهای در دو دهه گذشته روابطی سرشار از بدگمانی دو جانبه با توجه به ادامه سیاست گسترش به شرق توسط ناتو بوده است.با این حال بحران اوکراین در سال 2014 و اتهامات ناتو علیه مسکو در زمینه تهدید امنیت کشورهای عضو ناتو در شرق اروپا ، روابط دو جانبه را وارد مرحله تقابل و رویارویی نظامی در این منطقه به ویژه در حوزه بالتیک و حوزه دریای سیاه کرده است.ناتو دردو سال اخیر مجموعه اقداماتی را علیه روسیه سامان داده که هدف نهایی آن افزایش آمادگی برای مقابله با تهدیدات ادعایی از جانب مسکو بوده است.با این حال در هفته های اخیر باز هم ناتو و برخی کشورهای عضو آن تدابیر و اقدامات جدیدی را با هدف مقابله فعال با روسیه ارائه کرده اند.

نیروی واکنشی جدید
یکی از این اقدامات که اهمیت زیادی نیز دارد ، قصد ناتو برای تشکیل یک نیروی ویژه‌ جدید است.ایجاد این نیرو به پیشنهاد دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا صورت می‌گیرد.جیمز ماتیس در نشست اخیر وزرای دفاع ناتو در بروکسل، جزییات این نیرو را مطرح کرد که تحت عنوان "30 -30 -30 "از آن یاد می شود .در این راستا قرار است که نیرویی مرکب از 30 گردان( متشکل از 30 هزار نفر) ، 30 اسکادران هواپیمای جنگنده و 30 شناور رزمی به عنوان یک نیروی واکنش سریع تشکیل شود تا بتواند با تهدیدات ادعایی روسیه مقابه کند.به نوشته سایت آلمانی دویچه وله ، هدف ناتو، افزایش توانمندی واکنشی خود به حملات احتمالی روسیه و تقویت تجهیز نیروها است که این به مفهوم آمادگی برای نبرد و هشداری به مسکو است. یک مقام ناتو تاکید کرد : ما باید سریع تر اقدام کنیم و شمار قابل توجهی از نظامیان و تجهیزات را بتوانیم به سرعت حرکت دهیم تا آمادگی دفاعی و بازدارندگی خود را نشان دهیم.هدف ناتو افزایش تحرک پذیری نیروها و استفاده از نیروهای نظامی متحرک است. این نیرو باید بتواند در مدت ۳۰ روز آماده‌ انجام ماموریت باشد.این اقدام برای واکنش مناسب در برابر تحریکات احتمالی از جانب روسیه صورت می‌ گیرد. این یگان جای "نیروهای ویژه واکنش سریع ناتو" (NRF) را که متشکل از ۲۰ هزار نظامی است نخواهد گرفت، بلکه قرار است آن را تکمیل کند. آلمان در ایجاد نیروی جدید نقشی راهبردی ایفا می‌کند. سران کشورهای ناتو نیز در نشست آینده خود در اواسط ژوئیه 2018 در این زمینه بیانیه‌ای صادر خواهند کرد.

روند تقویت نیروها
هر چند ناتو در سال 2011 اقدام به کاهش قابل ملاحظه شمار نیروهایش در اروپا کرده بود، اما پس از بروز بحران اوکراین و افزایش تنش ها بین روسیه و کشورهای شرق اروپای عضو ناتو روند تجدید قوا و استقرار گسترده نیروهای نظامی کشورهای عضو ناتو در شرق اروپا به ویژه در دو حوزه بالتیک و دریای سیاه تسریع شده و ابعاد بی سابقه ای به خود گرفته است.در این راستا شاهد تشکیل یک نیروی واکنش سریع در سال 2017 در قالب پنج گردان بودیم که در کشورهای حوزه بالتیک و لهستان مستقر شده اند.ضمن اینکه وقوع بحران اوکراین باعث بازگشت نظامی امریکا به اروپا شده است.در این راستا شاهد افزایش بودجه نیروهای آمریکایی مستقر در اروپا ،دپوی قابل توجه تجهیزات نظامی آمریکا در شرق اروپا به ویژه کشورهای حوزه بالتیک و لهستان و نیز افزایش شمار نیروهای امریکایی مستقر در اروپا هستیم. در مقابل روسیه نیز به تقویت هر چه بیشتر نیروها و تجهیزات نظامی در مرزهای غربی خود به ویژه با لهستان و کشورهای حوزه بالتیک پرداخته است. می توان گفت روابط روسیه و ناتو در دوره پساجنگ سرد اکنون در بدترین شرایط قرار دارد. ینس استولتنبرگ دبیرکل ناتو مدعی شده که روسیه همواره پیش‌بینی‌ناپذیرتر و پرخاشجوتر می‌شود. به گفته وی، روسیه پس از منضم کردن کریمه به خاک خود و حملات سایبری پرشمار، اکنون تهدیدهای تازه‌ای ایجاد کرده است.از نگاه دبیر کل ناتو این خطر وجود دارد که روسیه گام به گام از کاربرد جنگ‌افزارهای متعارف به سوی جنگ‌افزارهای هسته‌ای حرکت کند. به همین دلیل کشورهای ناتو باید آمادگی‌ها و ظرفیت‌های دفاعی خود را بهبود بخشند.وی معتقد است که ناتو باید خصلت "واقعا بازدارنده" داشته باشد تا بتواند از بروز جنگ جلوگیری کند و در تنش‌زدایی نقش داشته باشد.

اقدام لهستان
وزارت دفاع لهستان، با پیشنهاد احداث پایگاهی با هزینه دو میلیارد دلار از واشنگتن خواستار تاسیس این پایگاه و حضور نظامی دائمی در این کشور با هدف مقابله با سیاست های روسیه شده است.این پیشنهاد،در راستای تسهیل تردد نظامیان آمریکایی در لهستان انجام شده است. لهستان، از سال 2015 میلادی بیش از 2 درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف بودجه نظامی اش کرده است و میزبان نیروهای مسلح آمریکایی و یگان های ناتو است که بین این کشور و سه کشور عضو بالتیک( استونی، لتونی، لیتوانی) تردد می کنند.طرح ورشو برای استقرار پایگاه نظامی آمریکا در لهستان ،هشدار روسیه را به دنبال داشته است.در این راستا "دیمیتری پسکوف" سخنگوی کرملین با بیان اینکه تصمیم لهستان برای استقرار پایگاه نظامی موضوعی مربوط به این کشور است گفت: نزدیک شدن ساختارهای ناتو به مرزهای روسیه به ثبات در قاره اروپا کمکی نمی کندو اقدامات متقابل روسیه را در پی خواهد داشت.از دیدگاه مسکو ، زمانی که تاسیسات نظامی ناتو در مجاورت مرزهای روسیه احداث می شود، روسیه لازم است تا اقداماتی را برای ایجاد موازنه قوا صورت دهد.در واکنشی دیگر "یوگنی سربرینیکوف" نائب رئیس کمیته امور دفاع و امنیت شورای فدراسیون (سنای) روسیه اعلام کرد که وزارت دفاع روسیه خود را آماده اتخاذ تدابیر لازم در صورت استقرار پایگاه نظامی آمریکا در خاک لهستان نموده است. وی بدون اشاره به اینکه تدابیر در نظر گرفته چه هستند، تنها یادآور شد که این اقدامات در جهت تقویت امنیت روسیه خواهد بود.

گام های جدید برای گسترش ناتو
روسیه مدتهاست که در باره گسترش ناتو به سوی شرق انتقادات شدیدی را مطرح کرده است. جدید ترین اقدام ناتو در این زمینه عضویت مونته نگرو دراین سازمان نظامی است که موجب نارضایتی شدید مسکو شده است. مونته‌نگرو در سال 2017 به ناتو پیوست و امیدوار است در سال ۲۰۲۵ همزمان با صربستان به اتحادیه اروپا ملحق شود.با این حال ناتو تلاش خود را متوقف نکرده و اکنون به دنبال پیوستن دیگر کشورهای این منطقه به این ائتلاف نظامی است. از دیدگاه مقامات ارشد ناتو ، عضویت هرکشور جدید به مثابه موفقیت آن در مسیر گسترش حوزه حضور و نفوذ ناتو است.

دراین چارچوب، آنها مدعی هستند که عضویت مونته نگرو ، موجب تقویت حضور نیروهای ناتو در بالکان خواهد شد.در مقابل ،روسها معتقدند که عضویت مونته نگرو در ناتو خواسته مردم این کشور نیست . از دیدگاه روسیه رویکرد و اقدامات ناتو در بالکان غربی برای عضویت کشورهای آن در ناتو ، صرفا یک اقدام تهاجمی جدید از سوی ناتو در راستای گسترش هر چه بیشتر ناتو بسوی شرق تلقی می شود. کما اینکه عضویت مونته نگرو در ناتو، تنش های موجود بین ناتو و روسیه را شدت بخشیده است. مسکو بارها نسبت به عواقب گسترش ناتو و حضور نیروهای این سازمان در نزدیکی مرزهای خود هشدار داده و اعلام کرده است این اقدامات را با واکنشی متقابل پاسخ خواهد داد. از نگاه روسها ، ناتو با این گونه اقدامات، سعی در بحرانی جلوه دادن شرق اروپا و ایجاد تنش دارد. در عین حال روسیه تاکید کرده که "پاسخ مناسب" در این زمینه را به ناتو خواهد داد.

واکنش روسیه
مسکو، گسترش سازمان پیمان آتلانتیک شمالی و افزایش حضور نظامی ناتو در نزدیکی مرزهای روسیه را اقدامی کاملا غیرقانونی و غیرقابل قبول می داند.ناتو که تحت نفوذ آمریکا به عنوان قدرت مسلط قرار دارد ،در سالهای اخیرکاملا درراستای منافع واهداف واشنگتن در صحنه اروپا عمل کرده است. افزایش رویارویی ناتو با روسیه در شرق اروپا که در راستای سیاست خارجی آمریکا برای مهار روسیه انجام می شود ، نشاندهنده ماهیت ابزاری ناتو برای واشنگتن است.روسیه بارها اعلام کرده که نسبت به تقویت نیروهای ناتو به ویژه در نزدیکی مرزهای خود به شدت نگران است."ولادیمیر پوتین" رئیس جمهوری روسیه در نشست شورای امنیت این کشور در آوریل 2018 تاکید کرد که برخوردهای ناتو، گویای بازگشت آن به دوران «مناقشه قدیم» در دوره جنگ سرد است. از سوی دیگر در نشست شورای روسیه-ناتو که در اوایل خرداد 1397 برگزار شد، طرفین در خصوص تبادل اطلاعات در مورد برگزاری رزمایش های گسترده به توافق رسیده و برنامه‌های آتی خود در این رابطه را بررسی کردند."یوری نتکاچیف" کارشناس نظامی روسی می گوید: «رزمایش های جدید ناتو که به زودی آغاز می‌شود، کاملاً تحریک آمیز هستند، چرا که آنها در شرایطی برگزار می شوند که روسیه میزبان بازی‌های جام جهانی فوتبال است.».

به این ترتیب به رغم برگزاری نشست روسیه و ناتو پس از مدتها ، سایه بی اعتمادی بر روابط دو طرف هم چنان برقرار است. از نگاه روسها ، استقرار ناتو در جوار مرزهای این کشور به منزله عبور از خط قرمز و تهدیدی برای امنیت ملی روسیه محسوب می شود.ضمن اینکه برگزاری رزمایش های ناتو در کشورهای مجاور روسیه را اقدامی تحریک آمیز از سوی ناتو تلقی می کند. 

==================
نویسنده: سید رضا میرطاهر- کارشناس مسائل بين المللي
.