چگونه سعودیها حج را به عرصه مناقشات و تسویه حسابهای سیاسی تبدیل کرده اند؟

به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما به نقل از روزنامه القدس العربی، اين روزنامه رژیم آل سعود را به تبدیل کردن فریضه حج به عرصه مناقشات و تسویه حساب های سیاسی متهم کرد. 

پایگاه اینترنتی القدس العربی در یادداشتی به قلم «سعید الشهابی» روزنامه نگار بحرینی نوشت: دین عامل وحدت و سیاست عامل تفرقه است. این یک واقعیت است هرچند بسیاری از معترضان معتقدند اختلافات سیاسی در بسیاری از کشورها، به علت دین است. حج از جمله فرایضی است که مسلمانان در راستای لبیک به ندای حق برای شرکت در آن می شتابند.
تجمع این تعداد انسان ظرف چند روز مشخص در مکانی مشخص و با شعار مشترک، موجب می شود حج به یکی از بزرگترین تجمعات بشری در جهان تبدیل شود. در زمان ادای حج، حجاج اختلافی بین خود در خصوص نحوه عمل به شعائر ندارند هرچند در خصوص برخی جزئیات آن اختلاف های فقهی وجود دارد. اختلاف حاکمان این کشورها در حج نمایان می شود زیرا حج تنها عبادتی است که مستلزم عبور انسان ها از مرزهای کشورهاست. حج به جای آن که عامل ارتباط و نزدیک شدن مسلمانان به یکدیگر و شناخت یکدیگر باشد، تحت تاثیر اختلافات سیاسی قرار گرفته است. هرچند در چند دهه اخیر تنش هایی در زمان مراسم حج بین ایران و عربستان سعودی وجود داشته ولی این تنش ها منحصر با ایران نیست. در اوج تنش های ناشی از اشغال کویت به دست عراق در سال 1990 بحران شدیدی بر سر حجاج عراقی به وجود آمد و بحران سوریه نیز بر مراسم حج تاثیر گذاشت. از ورود فعالان سیاسی زیادی به عربستان برای شرکت در مراسم حج جلوگیری شد از جمله شیخ راشد الغنوشی که صرفا پس از بهار عربی که موجب تغییر سیاسی در کشورش شد توانست در حج شرکت کند. همچنان هزاران نفر از فعالان سیاسی به علت مخالفت با دولت هایشان یا به علت انتقاد از سیاست های عربستان سعودی از شرکت در مراسم حج محروم هستند.
حوادث دردناکی که هنگام حج روی می دهد مانند آتش سوزی و ازدحام جمعیت و درگیری با پلیس موجب جان باختن هزاران نفر از حجاج طی چهار دهه اخیر شده است. در سال 1987 نیروهای امنیتی سعودی با تظاهرات حجاج ایرانی که با شعار برائت از آمریکا و رژیم صهیونیستی برگزار شد مقابله کردند که طی آن بیش از 400 تن از حجاج که همگی ایرانی بودند کشته (شهيد) شدند. در سال 1990 حادثه تونل المعیصم روی داد که طی آن بیش از 1400 نفر از حجاج جان خود را از دست دادند. حوادث آتش سوزی مکرر به ویژه در چادرهای نصب شده در منطقه منی نیز موجب جان باختن صدها نفر شده است. ازدحام در این منطقه در سال 2015 تازه ترین حادثه مهم بود که به جان باختن بیش از 2000 تن از حجاج طبق آمار خبرگزاری آسوشیتدپرس منجر شد در حالی که مقامات سعودی شمار کشته شدگان را کمتر از 800 نفر اعلام کردند.
انتقادات شدیدی از نحوه مدیریت حج توسط آل سعود مطرح و پیشنهادهای مکرری برای بین المللی کردن مدیریت این فریضه ارائه شده است. این درخواست که ایرانی ها از دهه 1980 مطرح کرده اند در چند دهه اخیر بیشتر مطرح شده است. امام خمینی (ره) رهبر راحل انقلاب ایران تاکید داشت حج فریضه ای دینی و سیاسی است و حجاج ایرانی را ملزم کرد شعارهای سیاسی علیه آمریکا و رژیم صهیونیستی سر دهند و خواستار وحدت مسلمانان در برابر دشمنان امت اسلامی شد.
می توان گفت سیاسی کردن حج را عملا حکومت سعودی انجام داد به طوری که از حج برای دعوت شخصیت های سیاسی و دینی و جلب حمایت آنان از سیاست های خود استفاده می کند و کنفرانس ها و سمینارهایی برگزار می کند که هدف آن تاثیر گذاشتن بر حجاج و ترویج یک مکتب فکری خاص در بین آنها است. رژیم سعودی همچنین در زمینه اجرای احکام شرعی مرتبط با حج به صورت گزینشی عمل می کند.
اما مشکل امسال به بحرانی مربوط می شود که عربستان سال گذشته با قطر ایجاد کرد. این بحران که نزدیک بود به تجاوز به این کشور کوچک خلیج فارس منجر شود جنبه هایی متعددی دارد که عمق آن را نشان می دهد و عربستان نتوانست مسئله حج را از این مشکل دور نگه دارد. قطع تقریبا کامل ارتباط با قطر موجب شد از ورود قطری ها به خاک عربستان جلوگیری شود و فضایی بی‌سابقه از خصومت ایجاد شد که با محاصره هوایی و زمینی و دریایی ائتلاف سعودی- اماراتی علیه یکی از کشورهای عضو شورای همکاری، تقویت شد. مدارکی که اخیرا منتشر شد، تدابیری را که ریاض بر حجاج قطری تحمیل کرد و تحمیل شروط غیرممکن که با فریضه مقدس حج و اخلاق حج همخوانی ندارد را برملا کرد. به این ترتیب مشارکت در حج برای شهروندان قطری به امری تقریبا غیرممکن تبدیل شد. قطر بیش از 20 هزار نفر از شهروندان خود را برای شرکت در مراسم حج امسال ثبت نام کرده بود ولی مقامات سعودی از طریق وزارت حج و اوقاف با درخواست وزارت حج و اوقاف قطر به منظور هماهنگی برای تسهیل ورود این افراد به عربستان همکاری نکردند.
مراسم حج امسال یکی از پرتنش ترین مراسم حج خواهد بود که ناشی از اوضاع کلی شبه جزیره عربستان است. بازداشت فعالان حقوقی در این منطقه ادامه دارد و حملات به یمن افزایش یافته و بحران های سیاسی در داخل عربستان و کشورهای متحد آن مثل مصر و بحرین تشدید شده است. به این ترتیب فریضه حج به نقطه تماس سیاسی داغی تبدیل شده که با نزدیک شدن موسم حج شعله ور می شود. قطعا این بحران های پیاپی موجب افزایش شمار کسانی خواهد شد که درباره توانایی دولت عربستان برای ایفای نقش اصلی در زمینه ارائه خدمات به حجاج بیت الله الحرام تردید دارند. فقدان روحیه تسامح و همکاری و دوستی در بین مسئولان برگزار کننده حج و عمره در شبه جزیره عربستان موجب خواهد شد به تدریج اشتیاق مسلمانان برای سفر به بیت الله الحرام با هدف عبادت و آشنا شدن با تاریخ اسلام به ویژه در دوره پیامبر اسلام (ص) کاهش یابد. چنین وضعی نتیجه سیاست هایی است که حاکمان شبه جزیره عربستان در پیش گرفته اند.