پادشاه عربستان باید محمد بن سلمان را از ولیعهدی عزل کند

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاری صدا و سیما ، نیویورک تایمز نوشت: عربستان سعودی در پی قتل جمال خاشقجی، برای حفظ آبرو و اجتناب از تبدیل شدن به یک دولت مطرود باید فرد دیگری را جانشین محمد بن سلمان کند.
روزنامه نیویورک تایمز چاپ آمریکا در تحلیلی به قلم مضاوی الرشید نوشت: عربستان سعودی به لطف اقدامات بی منطق محمد بن سلمان ولیعهد - از جنگ وحشیانه در یمن گرفته تا نزاع با کانادا و جدیدترین اقدام یعنی قتل جمال خاشقجی روزنامه نگار- در معرض خطر تبدیل شدن به یک دولت مطرود قرار دارد.

اگر آنها هوشیارانه عمل کنند، اقدام تعیین کننده ای اتخاذ خواهند کرد. اول اینکه، ملک سلمان باید پسرش محمد را از سمتش برکنار کند، مسئولیت قتل خاشقجی را بر عهده بگیرد و با عواقب آن مواجه شود. سپس اگر دولت عربستان سعودی واقعا بخواهد به یک عضو معتبر جامعه بین الملل تبدیل شود، باید گام هایی در جهت شکل دهی یک پادشاهی مشروطه (مبتنی بر قانون اساسی) بردارد.
این ایده که ملک سلمان پسرش محمد بن سلمان معروف به "ام بی اس" را برکنار و یک ولیعهد کم شر و شور و متعادل تر جایگزین وی کند، هرچند ممکن است غیرواقع بینانه به نظر برسد- اما سابقه دارد. اگر پادشاه اراده کند، برکناری ولیعهد چندان دشوار یا جنجال برانگیز نیست. ملک سلمان از سال 2015 که به پادشاهی رسید، دو ولیعهد خود را برکنار کرد، نخست برادر ناتنی خود شاهزاده مقرن بن عبدالعزیز ، و دوم برادرزاده خود شاهزاده محمد بن نایف. هر دو آنها به لحاظ رتبه سلطنتی به حاشیه رانده شدند.
اما ایده برکناری ام بی اس، یک نمونه تاریخی مفیدتر دارد: ملک سعود بن عبدالعزیز دهه 1960 با اقداماتی همچون چپاول ثروت، توطئه برای ترور رهبران عرب از قبیل جمال عبدالناصر در مصر و بعدها برافراشتن پرچم ضد امپریالیستی و ملی گرایی عرب موجب دردسر خاندان سلطنتی شد. پادشاهی عربستان آن زمان در آستانه سقوط قرار گرفته و برای آمریکا هشدار برانگیز شده بود. چند شاهزاده به سردمداری طلال بن عبدالعزیز پدر شاهزاده ولید بن طلال ترک وطن کردند و به بیروت و قاهره رفتند و از این دو کشور خواستار تشکیل یک پادشاهی مشروطه شدند.
ملک سعود تبدیل به یک عنصر نامطلوب در خاندان سلطنتی شد. فیصل بن عبدالعزیر ولیعهد که یک استراتژیست زیرک بود، در تبانی با دیگر شاهزاده ها با دریافت یک حکم مذهبی (فتوی) از روحانیون و متعاقبا محاصره قصر ملک سعود با گارد ملی، او را مجبور به کناره گیری از سمتش کرد.
اکنون ملک سلمان و دیگر چهره های میانه رو در خاندان سلطنتی لزومی ندارد قصر را محاصره کنند اما می توانند یک راه صلح آمیز تر برای کنار زدن ام بی اس پیدا کنند.
آنها چند نامزد مشروع برای جانشینی ولیعهد دارند. شاهزاده احمد برادر ملک سلمان که پس از دوره کوتاه تصدی معاونت وزیر کشور برای مدتی طولانی در حاشیه بوده است، ممکن است گزینه خوبی باشد. او به عنوان فردی در حاشیه محسوب می شود نه فردی قدرتمند یا تهاجمی.
با توجه به انزجار حاکم ضد مشت آهنین ام بی اس و تمایل وی به تحقیر اعضای رده بالای خاندان سلطنتی، شیوه رفتاری کمتر خصومت طلبانه شاهزاده احمد ممکن است به عربستان سعودی در شکل دهی مجدد اجماع سلطنتی فروپاشیده کمک کند.
غیر از او، رقبای برجسته تری نیز وجود دارند از جمله شاهزاده نایف برادرزاده ملک سلمان و ولیعهد سابق که یکسال قبل با خفت از سمتش برکنار شدو شاهزاده متعب بن عبدالله که قبل از دستگیری و آزاد شدن در سال 2017، عهده دار ریاست گارد ملی عربستان سعودی بود.
شاهزاده نایف به بی رحمی معروف است و ممکن است نتواند حمایت کافی خاندان سلطنتی و مردم عادی را جلب کند. او به علت مبارزه ضد القاعده از سال 2003 مورد علاقه دولتهای غربی واقع شد و سازمان سیا چند هفته قبل از برکناری وی از سمت ولیعهدی در سال 2015، به وی مدال جرج تنت اعطا کرد. شاهزاده نایف با دستگیری و شکنجه فعالان، موجب ارعاب در جامعه شده بود و بسیاری از سعودی ها هدف اقدامات وی تحت عنوان جنگ با تروریسم قرار گرفتند، جنگی که در واقع برای سرکوب اعتراضات مسالمت آمیز بود.
در مقابل، نام شاهزاده متعب تداعی کننده سرکوب نیست. پایگاه قدرت وی میان گروههای قبیله ای بود که به گارد ملی ملحق شدند.او می تواند از شهرت پدرش به عنوان حامی دیرینه نظام پادشاهی استفاده کند.اگر او شیوه عمل پدرش را ادامه دهد می تواند به نماد بازسازی اعتماد میان خاندان خود تبدیل شود.
هیچکس مطمئن نیست خاندان سلطنتی سعودی در چه فکری هستند اما اگر ملک سلمان پسرش را برکنار کند، هیچکس او را به چالش نخواهد کشید. اکثر افراد مورد حمایت ام بی اس به تازگی صاحب منصب شده اند و نباید انتظار داشت به مقابله با ملک سلمان برخیزند.
با این حال معلوم نیست ملک سلمان سالخورده قادر به درک کامل خساراتی باشد که ام بی اس به پادشاهی وارد کرده است. اقدامات نسنجیده وی در به راه انداختن جنگها، بازداشت ها، شکنجه و اکنون قتل، اعتبار نظام پادشاهی را لکه دار کرده و با ایجاد نارضایتی میان بخش وسیعی از خاندان سلطنتی، موجب فروپاشی اجماع دیرینه در این خاندان شده است. اقدامات ظاهری- مثل رانندگی زنان، سینما و تئاتر- به تنهایی به ایجاد افق جدید در نظام پادشاهی منجر نخواهند شد.
اگر ملک سلمان فرد دیگری را به جای ام بی اس منصوب کند،هرچند بعید به نظر می رسد، باید پادشاهی خوکامه سعودی را به یک پادشاهی مشروطه با یک دولت و پارلمان منتخب تبدیل کند تا از آن پس تایید انتصاب پادشاه و ولیعهد از آن طریق صورت گیرد. همین امر می تواند مانع از ظهور چهره جدیدی شبیه ام بی اس شود که تمامی قدرت را قبضه و منافع پادشاهی را تهدید می کند.
عربستان سعودی فرصت و پول کافی برای متحول ساختن و تبدیل خود به یک کشور نوین را دارد، کشوری که به حقوق و آزادیهای اساسی بشر احترام بگذارد، اما از این مسیر اجتناب ورزیده است. در گذشته، شهروندان و برخی اعضای خاندان سلطنتی در صدد شکل دهی صورتهای اولیه نمایندگی سیاسی در کشور بر آمده اند اما درخواستها برای ایجاد پادشاهی سلطنتی به زندانی شدن طرفداران این ایده انجامیده است و در نتیجه امید چندانی به تغییر نیست.

با توجه به حمایت غرب به ویژه ترامپ از ملک سلمان، اکثر دولتهای غربی ممکن است خوشحال شوند که چهره جدیدی در این پادشاهی بتواند خشم جهانی ناشی از ناپدید شدن و قتل خاشقجی را خنثی کند.
جایگزینی ام بی اس و حرکت به سمت یک پادشاهی مشروطه ممکن است فعلا خیال واهی به نظر برسد اما این دو اقدام ممکن است عربستان سعودی را از آشوب و آشفتگی جدی تر و درون پاشی احتمالی در آینده نجات دهد.