تلاش عضو دموکرات کنگره امریکا برای صدور قانونی در باب توقف همکاری هسته ای با سعودی ها

به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما پایگاه اینترنتی ­ووکس در گزارشی اختصاصی نوشت براد شرمن عضو دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا قصد دارد برای مجازات عربستان سعودی بر سر پرونده جمال خاشقجی روزنامه نگار منتقد سعودی به زودی طرح جدیدی به مجلس نمایندگان ارائه کند که توافق های هسته ای با این کشور را متوقف می کند.
به موجب این گزارش این طرح موسوم به « قانون خلع سلاح هسته ای عربستان در سال 2018 » که نسخه ای از آن به صورت اختصاصی در اختیار شبکه ووکس قرار گرفته است ، در صورت تصویب، شدیدترین واکنش علیه عربستان بر سر پرونده مرگ خاشقجی خواهد بود.
بخش اعظم مباحثات بر سر نحوه مجازات سعودی ها بر محور توقف فروش میلیاردی تسلیحات به ریاض قرار دارد ولی دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا بارها گفته است قصد ندارد جریان پول دریافتی از ریاض را به خطر بیندازد. برخی از اعضای کنگره نیز در محافل خصوصی درباره پیامدهای منفی توقف ارسال سلاح به عربستان بر وضعیت اشتغال در آمریکا ابراز نگرانی کرده اند.
به همین دلیل براد شرمن عضو دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا به جای این کار می خواهد توافق هسته ای عمده میان آمریکا و عربستان را متوقف سازد که ماههاست دو کشور برسر آن مذاکره می کنند.
شرمن اعلام کرد : فکر نمی کنم این لایحه پیشنهادی تا قبل از مرگ خاشقجی در استانبول امکان تصویب شدن داشت. ولی حالا با توجه به شرایط موجود فکر می کنم این شانس وجود دارد. همچنین بسیار احتمال دارد هنگامی که این لایحه رسما طی ده روز آینده ارائه می شود یکی از نمانیدگان جمهوریخواه نیز از آن حمایت کند.
این طرح سه نکته اصلی دارد :
نخست آنکه ترامپ را وادار می سازد تا « توافقنامه 123» یا مجموعه ای از قوانین را بپذیرد که به موجب آن فروش فناوری هسته ای از آمریکا به یک کشور دیگر منوط به تایید و تصویب کنگره خواهد بود.
دوم آنکه دولت آمریکا را ملزم می سازد تا به کنگره گزارش دهد که عربستان سعودی به «استاندارد طلایی » توافقنامه و نیز توافقنامه مربوط به بازرسی آژانس بین المللی انرژی اتمی پایبند خواهد بود.
و سوم آنکه دولت آمریکا ملزم خواهد بود تا درباره تحقیقات عربستان سعودی درباره قتل خاشقجی و وضعیت حقوق بشر در این کشور گزارش های لازم را تهیه کند.
طرح شرمن به ویژه با توجه به حمایت های فزاینده دو حزب آمریکا از لزوم مجازات ریاض بر سر پرونده خاشقجی، می تواند به طور کامل طرح های عربستان را برای دستیابی به فناوری هسته ای از آمریکا مسدود سازد.
این ضربه بزرگی به عربستان سعودی و نیز محمد بن سلمان ولیعهد این کشور خواهد بود که روز دوشنبه پروژه بزرگی را برای ساخت نخستین راکتور تحقیقات هسته ای عربستان آغاز کرد.
البته در سنای آمریکا نیز حمایت های دو حزبی چشمگیری برای توقف مذاکرات هسته ای با ریاض به چشم می خورد.
به عنوان مثال سناتور ادوارد مارکی و مارکو روبیو با ارسال نامه هایی برای ترامپ از وی خواسته اند تا دست کم مذاکرات با سعودی ها را برسر توافق هسته ای به تعلیق در بیاورد. سخنگوی دفتر روبیو اعلام کرده است احتمالا وی موضوع پیشنهاد طرحی را در این خصوص در آینده در دست بررسی دارد.
شارون اسکواسونی Sharon Squassoni کارشناس هسته ای در دانشگاه جرج واشنگتن در این باره می گوید : آمریکا باید فورا مذاکرات هسته ای را به تعلیق در بیاورد.
و اما « توافقنامه 123» چیست.
این توافقنامه ای است که ترامپ با عربستان سعودی در این زمینه به امضا رساند که پس از دوره ای نود روزه و اگر کنگره با آن مخالفت نکند، اجرایی خواهد شد. ولی درصورت تصویب طرح پیشنهادی شرمن، کنگره موظف خواهد بود نظر موافق خود را با این توافق اعلام کند و اگر کنگره به این توافق رای ندهد ، توافق هسته ای با عربستان نیز ملغی می شود.
نام توافقنامه 123 از بخش 123 قانون انرژی اتمی آمریکا مصوب سال 1954 گرفته شده که در آن ضوابط و معیارهای آمریکا برای فروش مواد هسته ای به کشورهای دیگر تعیین شده است. اگر کشوری می خواهد از آمریکا تجهیزات هسته ای مثلا راکتور خریداری کند ، باید 9 شرط تعیین شده در این بخش را تامین و مراعات کند که شامل :
- تضمین اینکه مواد هسته ای در همه مواقع و شرایط ایمن هستند
- عدم اجازه انتقال اطلاعات و داده های طبقه بندی شده بدون اجازه آمریکا
- منع کاربرد موارد هسته ای برای تولید بمب هسته ای یا دیگر مقاصد و اهداف نظامی می شود.
با این همه در این قانون استفاده کشورها از این مواد برای غنی سازی یا بازفرآوری اورانیوم برای تولید بمب ممنوع شمرده نشده است. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان و مقامات دولتی تاکید دارند عربستان باید قول دهد تا این کار را انجام ندهد و این موضوع را تحت عنوان «استاندارد طلایی » در کنار اینگونه توافقنامه ها مطرح می کنند. امارات متحده عربی در سال 2009 توافقنامه «استاندارد طلایی» را با آمریکا امضا کرد و شرمن تاکید دارد ضمیمه کردن توافقنامه ای مشابه به توافق با ریاض الزامی خواهد بود و موجب بهبود وضعیت می شود.
شرکتهای آمریکایی از هم اکنون برای فروش و ساخت تاسیسات هسته ای برای عربستان سعودی صف کشیده اند. با این همه یکی از نمایندگان کنگره اعلام کرد در خصوص توافقنامه 123 اخیرا هیچ تعاملی با سعودی ها صورت نگرفته است.
در هر حال گفته می شود کریستوفر فورد یکی از مقامات ارشد وزارت امور خارجه آمریکا در امور تسلیحات هسته ای ماه ژوییه در سفر به عربستان سعودی قطعا این مسئله را مطرح کرده است.
کینگستون ریف کارشناس هسته ای در انجمن کنترل تسلیحات اعلام کرد این احتمال وجود دارد که شرکتهای آمریکایی برنده مناقصه های مربوط نشوند زیرا ریاض می تواند با محدودیت های به مراتب کمتر نیاز خود را از جاهای دیگر به دست آورد.
به عنوان مثال سعودی ها می توانند به روس ها یا چینی ها مراجعه کنند . به گفته تحلیلگران روسیه و چین احتمالا محدودیت های کمتری در زمینه غنی سازی یا بازفراوری برای سعودی ها وضع خواهند کرد. به همین دلیل برخی ها چنین استدلال می کنند که واشنگتن احتمالا در صدد خواهد بود تا به منظور امضای توافق با ریاض مصالحه کند - کاری که موجب مسدود شدن مسیر این کشور به سمت دستیابی به سلاح هسته ای نخواهد شد.
در صورت وقوع چنین سناریویی درباره آنچه ریاض با برند جدید راکتور هسته ای انجام خواهد داد ، نگرانی های مشروعی وجود خواهد داشت.
البته جدا از رقابت منطقه ای سعودی ها  باید گفت دلایل و نشانه های دیگری وجود دارد که هدف واقعی برنامه هسته ای سعودی ها دستیابی به سلاح و نه اساسا انرژی است . یکی از نشانه ها این است که ریاض تمرکز خود را بر انرژی هسته ای و نه انرژی های تجدید پذیر برای تامین برق میلیونها شهروند خود معطوف ساخته است.
این در حالیست که کارشناسان تاکید دارند عربستان سعودی با توجه به بیابان های وسیع و به شدت آفتاب گیر خود گزینه ای برجسته برای استفاده از انرژی خورشیدی به شمار می رود.
همه این موارد موجب شده است تردیدها درباره اهداف ریاض برای دستیابی به سلاح هسته ای افزایش یابد. در این صورت شاید آمریکایی ها به زودی به کمک آنها بیایند و در غیر این صورت سعودی ها ممکن است از جای دیگر کمک دریافت کنند. این به معنای ظهور رقابت هسته ای میان دو قدرت منطقه ای خاورمیانه - بدون آمریکا یا با حمایت آن - خواهد بود.
شرمن گفت : اگر نتوان به عناصر قدرت در ریاض با یک اره استخوان بر اعتماد کرد، چگونه می توان به آنها اعتماد کرد و سلاح هسته ای به دستشان داد.