استفاده از نشانه‌های فرهنگی ایران در طراحی لباس

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از روابط عمومی کارگروه ساماندهی مد و لباس کشور، محبوبه الهی در نشست علمی مد و لباس اسلامی-ایرانی (سنم) با موضوع تحلیل نقش نماد‌ها آئینی و دینی در نشانه‌های بصری طراحان لباس که در مؤسسه خانه کتاب برگزار شد، با تاکید بر مطالعه طراحان در زمینه نشانه‌های فرهنگی، نماد‌های آیینی و دینی ایران گفت: طراحان هنرمند با درک و مطالعه دقیق نشانه‌های فرهنگی خویش باید بتوانند از نشانه‌های فرهنگی -  دینی کشور در آثار خویش استفاده کنند.

وی با اشاره به سوره‎ی اعراف آیه ‎ ۲۶ ـ ۲۷ و معنی آیه که «ای فرزند آدم، برای تو لباسی فرو فرستادیم که اندامت را می‎پوشاند و مایه‎ی زینت توست و لباس تقوا بهترین است. این از آیات خداست؛ باشد که متذکر شده، پند گیرید»، گفت: از معنی این آیات می‌توان به این نکته مهم پی برد که پوشاک نقش مهم و برجسته‌ای در پاسداری از هویت اجتماعی و فرهنگی و دوام بخشیدن به این هویت در طول حیات تاریخی نسل‌ها ایفا می‌کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فنی و حرفه‌ای افزود: شاید در آغاز شکل‌گیری اجتماع‌های بشری، پوشاک تنها جنبة حفاظتی داشته و برای مصون نگه داشتن بدن در برابر عوامل طبیعی و اقلیمی به کار می‌رفته است؛ ولی با توسعة باور‌های دینی و فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی، کارکرد اجتماعی و فرهنگی و عقاید دینی و مذهبی، کارکرد اجتماعی و فرهنگی و نمادین پوشاک، برجسته‌تر شد و لباس، بیش از هر چیزی نشان دهندة هویت انسانی، اجتماعی و قومی انسان‌ها گشته است.

الهی گفت: لباس هر انسان، پرچم کشور وجودی اوست که با آن فرهنگ خود را اعلام می‌کند، لباس نه تنها تحت تأثیر فرهنگ قرار دارد، بلکه معرف شخصیت تک تک افراد نیز هست.

وی افزود: در جامعه‌ای که ارزش‌های والای انسانی بی اعتبار باشد و عالم درون انسان معنایی مستقل از جلوه‌های بیرونی نداشته باشد، شخصیت انسان بر پایه توجه دیگران و اظهارنظر آنان درباره وی شکل می‌گیرد.

الهی با بیان اینکه اعضای هر جامعه از راه نشانه‌های نمادین جامه‌هایی که بر تن دارند، میان خود، نظام ارتباطی ویژه‌ای برقرار می‌کنند، گفت: یکی از جدیدترین نظریه‌های عرضه شده در مطالعات پوشاک از چهار دسته طرح شده توسط ولفگانگ بروکنر نظریه کارکرد اجتماعی یا نظریه‌های غیرتاریخی است که در آن به پوشاک همچون زبانی از نشانه‌ها اشاره می‌شود که قابل بازخوانی و رمزگشایی است؛ این نظریه، رویکردی نمادین به لباس دارد و آن را زبانی ساخته شده از علائم قابل رمزگشایی و بازخوانی، معرفی می‌کند.

وی افزود: آنچه امروز از نظر اندیشمندان مردم‌شناس و جامعه‌شناس، اهمیتی بسیار دارد توجه به پیام‌ها و راز و رمز‌های موجود در انواع پوشاک در دوره‌های مختلف و در میان ملت‌های گوناگون است؛ این پیام‌ها خود از باورها، آداب، سنت‌ها، ویژگی‌های جغرافیایی و خاستگاه قومی هر یک از ملت‌ها برخاسته‌اند و به وضوح اصول و منظور‌هایی خاص را القاء می‌کنند.

الهی گفت: در به کارگیری هویت و نشانه‌های قومی، ژاپنی‌ها در دنیای مد انقلابی را شکل دادند که نه تنها طرز فکر و دیدگاه‌های فرهنگی خویش را به خوبی مطالعه و کاربردی کردند، بلکه در جامعه بین الملل نیز از پوشاک در نقش یک مقوله هویتی بهره برده و فرهنگ ژاپنی خویش را با ورود به دنیای مد اشاعه دادند.

وی افزود:​ از طراحان بنامی که در این حوزه فعالیت داشته اند می‌توان به یایویی کوساما، یوجی یاماموتو، ری کاواکوبو و ایسی میاکی اشاره کرد که کلیت دیدگاه این طراحان لباس درک ظرفیت‌های موجود در فرهنگ ملی و نشانه‌های قومی و فرهنگی و معرفی آن به جامعه جهانی است؛ هر یک از این طراحان از منظری ویژه و خاص به بحث هویتی و نشانه‌های قومی توجه و آن را در آثار خویش به کار برده اند.

الهی گفت: یایویی کوساما یکی از طراحان ژاپنی با بهره گیری از فرم دایره که نماد و نشانه‌ای بین المللی محسوب می‌شود و در بین تمام اقوام و ملل دارای مفهوم و معناست در شکل و هویت نقطه بهره برده و سالیان متمادی است که روی ساختار‌های متفاوت و بافت‌های نوین شکل گرفته از آن مطالعه می‌کند و آثارش در سطح بین المللی مطرح و مورد توجه هنرشناسان است.

وی افزود: او لباس‌هایی برای زنان طراحی می‌کند که دارای جنبه هنری و روشنفکرانه باشد؛ تمرکز او در طراحی روی ارزش‌های نمادین رنگ سیاه است، او این رنگ را سنگین و غرورآفرین و در عین حال ساده و اسرارآمیز می‌داند.

عضو هیأت علمی دانشگاه فنی و حرفه‌ای با اشاره به اینکه کاواکوبو طراح لباس ژاپنی مخالف طرح‌های غربی است که جذابیت را فقط با نشان دادن بدن و لباس‌های باز نشان می‌دهند، گفت: کاواکوبو در طراحی هایش از مقادیر زیادی پارچه استفاده می‌کند و اغلب لباس‌هایش در تن افراد، بسیار بزرگ به نظر می‌رسند؛ زیرا طرح‌ها و لباس‌های او با استاندارد‌هایی که برای اندام زنان تعریف شده است تفاوت دارد.

وی افزود: او نگاهش را معطوف به میراث فرهنگی کشورش کرد، تا قابلیت طرح‌های لباس کار سنتی ژاپنی را بیازماید؛لباس‌هایی ارزان، ولی پارچه‌هایی با طرح‌های کار شده، کیمونو و جامه‌های سامورایی دوره تاریخی ادو (Edo) و جامه‌هایی که به طور استادانه از پارچه‌های ساده، راه راه و نوار‌های باریک پارچه‌ای ساخته شده بودند لباس‌هایی ساده و راسته ولی راحت.

الهی گفت: طراحان لباس ژاپنی به عنوان یک گروه از طراحان موفق در عرصه بین المللی از رمزها، نشانه‌ها و هویت فرهنگی و قومی خویش در ارائه آثار بهره برده اند و با توجه به بار فرهنگی و مفهومی و نشانه‌های فرهنگی بسیار غنی و پرباری که در تاریخ و هویت فرهنگ ایرانی موجود است طراحان ایرانی نیز به خوبی می‌توانند با مطالعه عمیق و درک درست و هوشمندانه این نشانه ها، در آثار خویش بهره برده و از ظرفیت‌های موجود در بخش پژوهشی در متمایز کردن و معنادار کردن آثار خویش بهره‌مند شوند.

وی با اشاره به نماد‌های مختلف استفاده شده در لباس‌های ایرانی، افزود: نماد‌ها در ارتباط میان فرهنگ‌ها دست به دست می‌شوند، در بین این نمادها، نقوش نمادین گیاهی و انتزاعی در آثار ایرانیان کارکرد‌های خاص‌تر ویژه‌تری در مقایسه با بقیه نماد‌ها داشته و گویای این ادعا نمونه آثار باقی مانده در تاریخ فرهنگی ایران است.

الهی گفت: با توجه به تعدد این نقوش نمادین به چند نماد که فراگیری بیشتری در مقایسه با بقیه داشته‌اند اشاره می‌شود؛ مانند سرو که از صفات سرو آمده است؛ راستین، بلند، سرفراز، سرکش، تازه، جوان، جوانه، نوخاسته، این درخت از دیرباز در ایران مقدس بوده است و در نقش‏های مختلف تاریخی ایران نقش آن یکی از مظاهر مذهبی به شمار می‌رفته و یکی از دلایل انتخاب و کاربرد این نوع درخت در حجاری‏های تخت جمشید، تقدس آن بوده است.

محبوبه الهی افزود: امروزه عطف به هجوم فرهنگی کشور‌های مختلف به ابعاد هویتی جامعه‌های در حال توسعه ازجمله ایران، توجه به پوشاک به مثابة عامل نشان‌دهندة قومیت و هویت دارای اهمیت بسیاری است و در این میان ظرفیت‌های موجود در نماد‌ها و نشانه‌های ملی و دینی به خوبی می‌توانند در این هویت بخشی نقش عمده‌ای را ایفا نمایند.

هشتمین جشنواره بین‌المللی مد و لباس فجر، با شعار «خوشا مکران و نقش بی مثالش» ۲۶ بهمن تا ۲ اسفند ۹۷ از ساعت ۱۰ تا ۲۰ شب در مجتمع نمایشگاهی «بوستان گفتگو» برگزار می‌شود.