پخش زنده
امروز: -
نگاهی به تاریخچه تقویم ایران؛
تقویم جلالی هجری خورشیدی ایران؛ دقیقترین گاه شماری جهان
درباره تقویم در ایران اسناد و مدارک دقیقی در دست نیست ولی آثار نشان میدهد، حساب روز، ماه و سال در ایران از تنوع خاصی برخوردار بوده است
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از رادیو فرهنگ؛ درباره تقویم در ایران اسناد و مدارک دقیقی در دست نیست، ولی آثار و نشانههایی نظیر کتیبهها، کتب مذهبی، روایات، سنت و آیینهای موجود نشان میدهد، حساب روز، ماه و سال در ایران از تنوع خاصی برخوردار بوده و در ادوار مختلف تکامل یافته است.
ایرانیان از زمانهای بسیار دور از کسر شبانهروز مدت سال آگاهی داشتند و آن را در تنظیم تقویمها منظور میکردند.
اول فروردین تقویم یزدگردی، علیرغم اصلاحات تقویمی بهعمل آمده از سوی خلفای اسلامی بر بهار منطبق نشد.
ایرانیان با آگاهی از مشکلات مترتب از آن، همواره درصدد اصلاح دقیق تقویم خود بودند، به همین جهت، سلطان جلالالدین ملکشاه سلجوقی با فرمان ۱۸ فروردین ۴۴۴ یزدگردی (مطابق ۸ رجب ۴۶۷ و ۱۴ اسفند۴۵۳ هجری شمسی) هیئتی متشکل از عبدالرحمن خازنی، حکیم ابوالعباس لوکری، ابوالمظفر اسفزاری، میمون بن نجیب واسطی، ابن کوشک بیهقی، بهرام (منجم مخصوص ملکشاه) و عمر خیام نیشابوری (منجم جوان، متولد سهشنبه ۸ خرداد ۴۲۰ هجری شمسی) را مأمور اصلاح تقویم یزدگردی کرد.
این هیئت، پس از چهار سال رصد و محاسبه، دریافت که نوروز سال ۴۴۸ یزدگردی ۱۸ شبانهروز زودتر از بهار طبیعی آغاز شده است، به منظور انطباق نوروز تقویم یزدگردی بر آغاز بهار، با کبیسه کردن ۱۸ شبانهروز، ۱۹فروردین ۴۴۸ یزدگردی، نوروز اعلام شد و تقویم اصلاح شده را، به لقب جلالالدین ملکشاه سلجوقی، تقویم جلالی نامیدند.
برای تثبیت همیشگی نوروز در آغاز بهار طبیعی، مقرر شد که آغاز سال روزی باشد که در نصفالنهار مربوط به آن، خورشید به برج حمل رسیده باشد، مشروط بر اینکه تا نصفالنهار آن روز، خورشید در اولین درجه برج حمل و در نصفالنهار روز پیش در برج حوت بوده باشد.
با این قاعده تعیین آغاز سال نو، کبیسههای تقویم جلالی هر ۴ یا ۵ سال اتفاق میافتد.
تقویم هجری شمسی، بنا بر قانون مصوب سه شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۰۴ هجری شمسی مجلس پنجم شورای ملی و اصل هفدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۵۸ هجری شمسی تقویم رسمی ایران شد.
مبداء آن سال هجرت پیامبر از مکه به مدینه (آغاز سال روز اول بهار) بر اساس حرکات خورشید محاسبه شده و نام ماههای آن و تعداد ایام آن به این قرار است: ۱- فروردین ۳۱ روز؛ ۲- اردیبهشت ۳۱ روز؛ ۳- خرداد ۳۱ روز؛ ۴- تیر ۳۱ روز؛ ۵- امرداد ۳۱ روز؛ ۶- شهریور ۳۱ روز؛ ۷- مهر ۳۰ روز؛ ۸- آبان ۳۰ روز؛ ۹- آذر ۳۰ روز؛ ۱۰- دی ۳۰ روز؛ ۱۱- بهمن ۳۰ روز؛ ۱۲- اسفند ۲۹ روز (در سالهای کبیسه ۳۰ روز).
نوروز (اول فروردین) و کبیسههای تقویم هجری شمسی از طریق قاعده نوروز تحویلی (محاسبه لحظه تحویل سال و مقایسه آن با لحظه ظهر حقیقی را برای نصف النهار رسمی ایران) تعیین میشود.
طول جغرافیایی نصفالنهار رسمی ایران ۵.۵۲ درجه شرقی است.
در اینجا یکی از دو حالت، ممکن است اتفاق بیفتد:
الف- اگر لحظه تحویل سال، بین بعدازظهر ۳۶۵امین و قبلازظهر ۳۶۶امین روز سال واقع شود، ۳۶۶امین روز سال را نوروز و سال تمام شده را عادی به حساب میآورند.
ب- اگر لحظه تحویل سال، در بعدازظهر ۳۶۶امین روز سال واقع شود، ۳۶۷امین روز سال را نوروز و سال تمام شده را کبیسه به حساب میآورند.
تقویم هجری شمسی از لحاظ نجومی و طبیعی، از بهترین و دقیقترین تقویمهای جهان است.
دلایل برتری این تقویم را میتوانیم به این ترتیب بیان کنیم:
الف- مدت سال شمسی، نوروز و کبیسههای تقویم هجری شمسی، دقیقا بر مبنای محاسبات نجومی تعیین میشود. تقویم هجری شمسی، تنها تقویم متداول در جهان است که علاوه بر کبیسههای چهارساله، کبیسه پنج ساله نیز دارد. وجود کبیسههای پنج ساله، باعث انطباق دائمی و دقیقتر تقویم هجری شمسی با فصول طبیعی میشود.
ب- تعداد روزهای ماههای تقویم هجری شمسی مبنای نجومی و طبیعی دارد. به عبارت دقیقتر، تعداد روزهای ماهها با مدت حرکت ظاهری غیریکنواخت مرکز خورشید روز دایرهالبروج و عبور از دوازده صورت فلکی منطقهالبروج، هماهنگی کامل دارد.
مرکز خورشید، نیمه اول مدار ظاهری خود (شامل فصول بهار و تابستان) را در مدت ۱۸۶ شبانهروز و نیمه دوم مدار ظاهری خود (شامل فصول پاییز و زمستان) را در سالهای عادی و کبیسه به ترتیب در ۱۷۹ و ۱۸۰ شبانهروز طی میکند.
نکته بسیار جالب این است که آغاز سال تقویم هجری شمسی، با سالگرد تولد بهار و آغاز شکوفایی دوباره طبیعت شروع میشود.
در سیر تاریخچه تحول تقویم در جهان، هرگز تقویمی که آغاز سال آن همواره با آغاز بهار شروع شود، در هیچ مدرک و سند یا مأخذ نجومی، تاریخی، دینی و... ذکر نشده است
نظر شما