تدابیر پیشگیرانه و موفق مسولان قم در مقابل سیل احتمالی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما بارندگی های نخستین روزهای سال 98 در استان قم بیش از حد تصور بود؛ در حالی که در 15 روز نخست سال گذشته، باران سنج های ایستگاه های هواشناسی استان، عدد صفر را نشان می دادند، امسال اما در همین مدت ، به طور میانگین 90 میلیمتر باران در سطح استان بارید؛ بارش هایی که در صورت مدیریت، آب حاصل از آن نه تنها ویرانگر نخواهد بود، بلکه به کیمیایی بی نظیر برای جان بخشیدن به بیابان های خشک استان قم تبدیل خواهد شد.

نخستین لحظات تحویل سال 98 همراه شد با باران و وزش باد شدید؛ از ساعاتی قبل از حلول سال نو برای تهیه گزارش به مسجد مقدس جمکران رفته بودم؛ در کمتر از چند دقیقه، بارش شدید باران افراد ساکن در صحن های مختلف را مجبور به ترک مکان هایشان کرد؛ هر کس به دنبال سرپناهی بود تا از خیس شدن در امان بماند؛ تیرگی ابرها خبر از تداوم بارش ها داشت و اصلا شبیه یک رگبار زودگذر بهاری نبود؛ ساعتی پس از باران، سیل خبرهای مربوط به نزول این رحمت الهی شبکه های مجازی را پر کرد.

آماده باش استان برای مقابله با سیل احتمالی

اداره کل هواشناسی از جمله دستگاه هایی بود که در ایام نوروز تعطیل نبود؛ آقای قاضی کارشناس این اداره کل، نقشه های ماهواره ای را نشانم داد و از بارش های بیشتر در روزهای آینده خبر داد و گفت: تعطیلات پر بارشی در پیش خواهیم داشت.

صحبت های هشدارگونه اش باعث شد تا از طرفی نگاهم به آسمان باشد و از طرفی دیگر به زمین؛ اینکه ببینم آیا نزول این نعمت الهی به سبزی و طراوت زمین های خشک و تفتیده کویر قم منجر می شود، یا اینکه با خود ویرانی  به بار می آورد؟!

این پیش بینی ها قبل از من به گوش همه مدیران دستگاه های استان رسیده بود و استاندار در نخستین جلسه شورای مدیریت بحران، هر گونه مرخصی مدیران استانی را لغو کرده بود.

"قبل از اینکه بارش ها به اوج خود برسد، باید اقدامات پیش دستانه صورت بگیرد." این تصمیمی بود که در نخستین جلسه شورای مدیریت بحران گرفته شد.

اولین و مهمترین اقدام پیشگیرانه، خالی کردن بستر رودخانه  قمرود و بسته شدن راه ورود خودروها به آن بود؛ همان مسیر آشنا برای قمی ها و غیر قمی ها؛ همان رودخانه ای که از دیرباز از قلب شهر قم می گذشته و مسیری بوده برای گذر آب ها و سیلاب ها؛ اما از اوایل دهه هشتاد به خیابان و محلی برای گذر خودرو ها تبدیل شد؛ طرحی که در زمان خود موافقان و مخالفان بسیاری داشت.

به دستور مدیر کل مدیریت بحران استان، در شامگاه سومین روز سال، همه ورودی ها به سمت رودخانه قمرود، که حالا آنرا بلوار زائر می نامند، ، بسته شد.

مسئولان استانی پس از توقف موج اول بارش ها، در روزهای سوم، چهارم و پنجم فروردین، بازدیدی از بستر رودخانه داشتند؛ رودخانه ای که به ماهیت اصلی اش برگشته بود؛ محلی برای عبور جریان خروشان آب؛ نه از عبور مردم خبری بود و نه خودروها.

ابرها خیال ترک کردن آسمان قم را نداشتند و بارندگی ها همچنان ادامه داشت.

جلسات شورای مدیریت بحران استان به ریاست استاندار، پی در پی برگزار می شد و دستگاه ها موظف بودند گزارش آخرین عملکرد های خود را ارائه کنند.

در این مدت شهرداری با همه امکاناتش مشغول لای روبی مسیل ها، آّبراه ها و جوی ها بود.

آقای سقائیان نژاد شهردار قم، در این جلسه اقدامات مجموعه خود را مثبت ارزیابی کرد و گفت: با ساخت سیل بندهای موقت و منحرف کردن بخشی از مسیر سیل قبل از ورود به شهر، توانستیم از آبگرفتگی معابر جلوگیری کنیم.

حال خوب مسافران و زائران از سفر به قم

در ایام تعطیلات به سر می بردیم و کیست که نداند در این ایام، شهر قم میزبان مسافران بسیاری است.

با آقای سامع معاون خدمات شهری شهرداری قم به گفتگو نشستم و از او درباره تمهیداتی که برای اسکان مسافران در مواقع اضطرار اندیشیده شده بود، پرسیدم.

سید امیر سامع از آمادگی کامل معاونت خدمات شهری برای آسایش خاطر مسافران گفت؛ آماده سازی و تجهیز 8 ورزشگاه مسقف در سطح شهر از جمله این اقدامات بود.

آفتاب هفتمین روز فروردین در حال غروب کردن بود و باران بهاری در حال باریدن؛ به یکی از ورزشگاه های تعیین شده برای اسکان مسافران که در نزدیکی بارگاه ملکوتی حضرت فاطمه معصومه (س) قرار داشت سر زدم.

رفته رفته پارکینگ ورزشگاه در حال پر شدن بود؛ خودروهایی با شماره پلاک های متفاوت؛ از تبریز و ارومیه و لرستان گرفته تا گرگان و مشهد و یزد.

مرد میانسالی به همراه دو فرزند و همسرش مشغول جانمایی و برپایی چادر مسافرتی در سالن ورزشگاه بودند؛ به نظر خسته راه می آمدند؛ به آنان خوش آمد گفتم؛ اهل گرگان بود و می گفت برای دید و بازدید اقوام همسرش، فردا عازم اصفهان است؛ قم را برای زیارت و استراحت بین راه انتخاب کرده بود.

از او خواستم از شرایط جوی و فضای شهرشان بگوید و اینکه مردم آق قلا در چه شرایطی هستند؟

او از آب گرفتگی ها در برخی از خیابان های گرگان گفت و اینکه حجم بارش ها شرایط را برای ساکنان و حتی مسافران دشوار کرده بود.

اسمش محمد علی بود و می گفت: از خدماتی که شهر قم در اختیارش گذاشته راضی است؛ می گفت باران قم برای آنها زحمتی به بار نیاورد!

همسرش هم می گفت: ساکنان آق قلا غافلگیر شدند و حالا به کمک نیاز دارند.

غفلتی که جان هم وطنانمان را گرفت

عبارت "غافلگیر شدن" برایم عبارت آشنایی بود؛ یادم آمد این همان جمله ای بود که آقای اروجی مدیر کل ستاد مدیریت بحران استان قم در جلسه ای که پس از سیل سال 88 قم برگزار شد، گفت.

دقیقا در چنین روزهایی بود که در سال 88 بارندگی ها در قم به سیلابی خروشان تبدیل شد و  در کمال ناباوری رودخانه خیابان شده قمرود را در برگرفت.

این سیلاب به یکباره و غره کشان در مقابل چشمان بسیاری از زائران و شهروندان قمی، صد ها خودروی پارک شده و حتی در حال حرکت و همچنین تجهیزات ساخته شده در بستر رودخانه را با خود برد و کیلومترها آنطرف تر، در خارج از شهر با ظاهری ناخوشایند رهایشان کرد.

مرور تصاویر سیل آن روز و حرکت خودروها در میان گل و لای و سیلاب، دقیقا شبیه تصاویر تاسف برانگیز دروازه قرآن شیراز در همین نوروز 98 بود؛ در آن سال 5 نفر از هم وطنانمان جان خود را در سیل قم از دست دادند و 5 میلیارد تومان خسارت به اموال مردم وارد شد.

بر آن شدم تا مقایسه ای میان حجم بارندگی ها در سال 88 و 98 داشته باشم.

باز هم از کارشناسان اداره کل هواشناسی کمک گرفتم.

آقای رئوفی مدیر بخش آمار اداره کل هواشناسی استان گفت: میزان بارندگی ها در 15 روز نخست سال 98 حدود 90 میلیمتر بوده است؛ او گفت : این رقم حدود دو برابر بارش ها در نوروز 88 بود که  البته تاکید کرد در بازه زمانی 5 تا 7 روز اتفاق افتاد، اما در سال 88 حدود 50 میلیمتر باران در کمتر از 48 ساعت در قم بارید و شدت بارش در بازه زمانی کم، باعث ایجاد حوادثی در آن سال شد.

برایم جالب بود که بدانم با وجود دو برابر بودن بارش های امسال، چرا دیگر شاهد حوادث سیل 88 نبودیم و چرا دیگر غافلگیر نشدیم؟!

نبود سیل بندها و سدهای انحرافی در ابتدای ورود سیلاب ها، ندادن هشدار سیل از سوی اداره کل هواشناسی و کمبود تجهیزات پیش بینی هوا و مطلع شدن دیر هنگام مسافران و افرادی که در رودخانه مستقر بودند، از جمله عوامل خسارت بار شدن بارش های سال 88 قم بود؛  مواردی که گویا در ساماندهی باران های نوروز 98 به آن توجه شد.

آقای سجادی مدیر کل منابع طبیعی استان هم خاطرات سیل 88 را خوب به خاطر داشت. گفتگویم با او در مسیر بالا دست سیل صورت گرفت؛ جریان آب به سرعت در حال عبور بود و آقای سجادی با نگاه به این حجم آب و ابراز خرسندی از منابع آبی که در اختیار استان و مراتع آن قرار گرفته گفت: پس از سیل 88 تا کنون 630 طرح سد بند و سد انحرافی در نقاط حادثه خیز اجرا کردیم که نتیجه آن طرح ها را در کنترل آب، پس از بارندگی های امسال دیدیم.

در همین رابطه به سراغ چند نفر از کشاورزان استان در چند روستای بالا دستی یعنی روستاهای طغرود و خورآباد رفتم.

آقای حسینی یکی از کشاورزان روستای خورآباد بود؛ او از کنترل سیلاب ها در بارندگی های اخیر در بستر رودخانه گفت و با خوشحالی از سال زراعی پیش رو یاد کرد و افزود: خدا را صد هزار مرتبه شکر که هم باران های خیلی خوبی آمد و هم خیالمان بابت حفظ محصولاتمان راحت بود.

آقای طهماسبی هم از کشاورزان طغرود بخش جعفریه بود که با یادآوری اقدامات پیشگیرانه سال های گذشته، از مسئولان خواست همچنان به کار لایروبی رودخانه ها ادامه دهند.

سری هم به روستاهای بخش کهک و رودخانه ای که از دل روستاهای این بخش می گذشت. زدم؛ دیوار چند خانه که در حریم رودخانه در روستای دستگرد ساخته شده بودند، خراب شده بود، اما خسارت ها قابل توجه نبود؛  بیشتر از آنکه دلم برای صاحبان آن خانه ها بسوزد، تامل در احوال رودخانه هایی کردم که آدم ها حریمشان را محترم نشمرده بودند؛ در جایی می خواندم که: رودخانه یعنی خانه رود، اگر خانه رود را خراب کنید خانه خرابتان می کند!

رودخانه های قم اما با حرمت شکنان حریمشان مهربان رفتار کرده بودند.

تعطیلات رو به پایان بود و همچنان تصاویر هولناک و تاسف باری از خرابی های سیل در غرب و جنوب کشور مخابره می شد؛ سیلاب ها و گل و لایی که در کسری از ثانیه تمام زندگی هم وطنانمان را با خود می برد؛ خانه هایی که بیشترشان در بستر رودخانه ها ساخته شده بود و البته برخی نقل قول ها حکایت از غافلگیر شدن ها داشت.

خانه رود را خراب نکنید

به بستر رودخانه قمرود برگشتم؛ همان جایی که به محض شدت گرفتن بارندگی ها بسترش را از خودروها و تجهیزات انسانی تخلیه می کنند؛ این بار اما در هوایی نیمه ابری واردش شدم؛ باران نمی آمد و مسیر باز بود؛  اما سیلاب های ناشی از باران های روزهای گذشته همچنان در عمیق ترین قسمت رودخانه جاری بود؛ بخش مهمی از چمن های حاشیه رودخانه به واسطه بالا آمدن آب در چند روز گذشته خراب شده بود و دیواره مسیل خسارت هایی دیده بود؛ یکی دیگر از شاخصه های این روزهای رودخانه قمرود وجود پایه های طرح نیمه کاره منوریل قم است؛ همان طرحی که یکی از متجاوزان به حریم رودخانه قمرود شناخته می شود و پس از هزینه های میلیاردی برای آن، به قول استاندار سابق قم بسان استخوانی در گلو در وسط شهر خودنمایی می کند.

درست است که به گفته آقای بهرام سرمست استاندار قم، آماده باش کامل دستگاه های اجرایی و امدادی و خدماتی از روزهای قبل از بارندگی و همچنین اجرای صدها طرح آبخیز داری در روستاها و در مسیر رودخانه های استان موجب شد نگرانی های مردم قم بابت بارندگی های گسترده به حداقل ممکن برسد و گزارشی از خرابی ها مخابره نشود، اما مسئله تجاوز به حریم رودخانه ها همچنان مسئله مبتلا به نه فقط استان ما، که مسئله سراسر کشور است.

آقای حاج حسینی مسگر مدیر عامل شرکت آب منطقه ای قم از وجود ساخت و ساز در حریم رودخانه قمرود همچنان شکایت دارد و معتقد است رودخانه نباید به خیابان تبدیل می شد و تلاش می کند همگان را متقاعد کند که بلوار  زائر را از نقشه شهری قم حذف کنند.

به هر حال آنچه امروز شاهدش هستیم، لبخند کشاورزان از امید به آینده و یک سال زراعی پربار و نشاط شهروندان قمی از به تماشا نشستن طبیعت سر سبز و با  طراوت قم است. بارندگی ها شدید بود و به گفته کارشناسان هواشناسی، مردم باید همچنان منتظر بارش های بهتر و بیشتری باشند با این وجود اما نه خانه ای ویران شد و نه غم سیلاب بر دل کسی نشست.

این یعنی اگر به فکر باشیم و  به جنگ با طبیعت نرویم و هم زیستی مسالمت آمیزی با آن داشته باشیم، طبیعت هم روی خوشش را نشانمان خواهد داد نه خشم و غضبش را؛ چرا که هیچ نعمت الهی بر خلاف مصالح بندگان خدا نازل نمی شود.

آقانوری – خبرگزاری صدا و سیما - قم