نگاهی به سیاست های رئیس جمهور جدید اوکراین

به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما؛ اوکراین از سال 2014 تاکنون دوره پرتلاطمی را گذارنده است. با روی کار آمدن یک دولت غرب گرا  و ریاست جمهوری پترو پوروشنکو به عنوان رئیس جمهور این کشور، جدایی کریمه از اوکراین و بروز جنگ داخلی در شرق اوکراین و تنش های شدید در روابط با روسیه رخ داده است. دولت کنونی اوکراین و متحدان غربی‌اش از جمله آمریکا مدعی هستند روسیه در درگیری های شرق اوکراین دخالت و از مخالفان دولت این کشور حمایت می کند.

مسکو بارها این ادعای آمریکا و متحدانش را رد  کرده است.در عین حال اوکراین به عنوان وسیع ترین کشور اروپایی از بحران اقتصادی و نابسامانی های اجرایی و فساد گسترده اداری و مالی رنج می برد.

پیروزی زلنسکی در انتخابات

نارضایی مردم اوکراین از وضع این کشور در انتخابات ریاست جمهوری که دور دوم آن روز یکشنبه 1 اردیبهشت 1398(21 آوریل) برگزار شد خود را به خوبی نشان داد.در دور نخست این انتخابات که در11 فروردین1398 ( 31 مارس) برگزار شد، دو نفر از نامزدها یعنی "ولودیمیر زلنسکی" با کسب بیش از 30 درصد آرا و پترو پوروشنکو رئیس جمهور کنونی با 54 /16 در صد آرا به دور  دوم راه یافتند . قبل از برگزاری دور دوم  انتخابات ،نظر سنجی ها حاکی از آن بود که زلنسکی حائز بیش از 70 درصد آرا خواهد شد. با اعلام نتایج مشخص شد که زلنسکی با کسب بیش از 73 درصد آرای رای دهندگان اوکراینی به ریاست جمهوری این کشور رسیده است ،در حالی که پوروشنکو با کسب فقط 25 در صد آرا شکست سختی را متحمل شد.

شکست مورد انتظار

 شکست "پوروشنکو" در این انتخابات با توجه به کارنامه منفی وی دور از انتظار نبود.پوروشنکو نه فقط در حل و فصل بحران شرق اوکراین با ناکامی مواجه شد، بلکه متهم به بی کفایتی در خارج ساختن اوکراین از وضعیت نابسامان مالی و اقتصادی  شده و در عین حال حکومت وی به فساد مالی متهم بود ، کما اینکه پوروشنکو اخیرا در ارتباط با فساد یکی از دستیاران ارشدش که متهم به اختلاس در بودجه نظامی است ، مورد انتقاد قرار گرفته بود.بدین  ترتیب ترجیح زلنسکی به رقیب او یعنی پوروشکو که نامزدی پر سابقه در عرصه سیاست است ،در واقع به معنی رد سیاست‌های دولت اوکراین در سال‌های اخیر و مطالبه تغییرات و اصلاحات گسترده است. تحلیلگران دلیل اصلی شکست پوروشنکو را ناکامی وی در بهبود وضع معیشتی و مبارزه با فساد مالی و اداری می‌دانند. در مقابل زلنسکی به عنوان یک کمدین فاقد پیشینه سیاسی بوده و انتخاب وی از جانب اکثریت مردم اوکراین به عنوان خواسته آنها برای تغییرات گسترده سیاسی و اقتصادی در این کشور بحران زده شرق اروپا قلمداد شده است. اقتصاد اوکراین نیز در سال های اخیر وضعیت بشدت نابسامانی داشته و این کشور پهناور شرق اروپا را به مبدل به یکی از کشورهای بدهکار و دارای چشم انداز ناامید کننده اقتصادی کرده است.

ادامه وضع بن بست در شرق اوکراین به دلیل اجرا نشدن کامل توافقنامه مینسک و اوضاع وخیم اقتصادی در مجموع وضعیت سیاسی اوکراین را نیز ناآرام ساخته و به رغم کمک های اروپا و آمریکا به دولت غربگرای اوکراین برای تثبیت وضعیت اقتصادی و تقویت قدرت نظامی آن ، اما مردم اوکراین خواهان تغییرات اساسی به منظور خروج از وضعیت نابسامان کنونی هستند .

اقبال مردم اوکراین به زلنسکی که برخی رسانه ها از وی به عنوان ترامپ اوکراین نام می برند و یک چهره جدید سیاسی  محسوب می شود ، پیش از هر چیز نشان‌دهنده سرخوردگی مردم این کشور و رویگردانی آنها از سیاستمداران کنونی بوده است به ویژه اینکه وی وعده هایی مانند حل و فصل مناقشه کنونی با روسیه و تلاش برای عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا داده است. در عین حال زلنسکی به طور رسمی مورد پشتیبانی یک گروه قدرتمند اقتصادی اوکراین است.

گام نخست زلنسکی

پس از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و پیروزی "ولودیمیر زلنسکی" اکنون تحولات مهمی در اوکراین در حال رخداد است. زلنسکی رئیس جمهوری جدید اوکراین روز 30اردیبهشت (20 مه) پس از ادای سوگند، انحلال پارلمان (رادا) و برگزاری انتخابات پیش از موعد (دو ماه دیگر) را اعلام کرده و از نمایندگان خواست رئیس سرویس امنیت، دادستان کل و وزیر دفاع این کشور را برکنار کنند.

زلنسکی در این سخنرانی که در پارلمان اوکراین انجام گرفت، همچنین از نمایندگان خواست تا دو ماه مانده به پایان دوره اختیارات خویش، قوانین مهمی، از جمله لغو مصونیت پارلمانی را تصویب کنند. وی بر لزوم استفاده از فهرست باز انتخاباتی برای برگزاری انتخابات رادا تاکید کرد.

زلنسکی گفت: «ما دو ماه فرصت داریم. این اقدامات باید قبل از برگزاری انتخابات پیش از موعد، انجام شوند.»زلنسکی خطاب به اعضای دولت کنونی اوکراین نیز گفت، زمان آن رسیده تا بساط خود را جمع کرده و جا را برای نسل آینده باز کنند. دقایقی بعد از سخنرانی زلنسکی، "استپان پولتاراک" وزیر دفاع اوکراین برکناری خود را اعلام کرد و تصویری از بیانیه خود در این باره برای رئیس جمهوری جدید اوکراین را منتشر کرد. "ولودیمیر گروسمان" نخست وزیر اوکراین نیز استعفای خود را روز چهارشنبه 1 خرداد اعلام کرد.

تصمیم زلنسکی برای انحلال پارلمان و نیز درخواست وی برای تغییرات مهم در سطح مقامات ارشد اوکراین نشانه مهمی در زمینه عزم وی برای عمل کردن به وعده های انتخاباتی اش در زمینه مبارزه با فساد و تلاش برای انجام اصلاحات اساسی در این کشور بحرانزده شرق اروپا است .

در واقع نتیجه انتخابات ریاست جمهوری اوکراین و شکست اشکار پوروشنکو رئیس جمهور قبلی این کشور نشانه تمایل مردم اوکراین برای کنار رفتن دولتمردان قبلی که از عملکرد آنها فوق العاده ناراضی بودند و روی کار آمدن نسلی جدید از سیاستمداران است .

مساله مهم دیگری که زلنسکی در مراسم تحلیف خود مطرح کرد ،اعلام آمادگی برای توقف درگیری‌های نظامی در شرق اوکراین (منطقه دونباس) بود،  ولی تاکید کرد که برای این کار لازم است تا تمامی اسراء مبادله شوند.رئیس جمهوری جدید اوکراین بار دیگر وعده داد که کی‌یف تلاش خواهد کرد تا مناطق اشغال شده از خاک اوکراین را بازپس بگیرد.

بدین ترتیب می توان گفت که موتور تغییرات در اوکراین روشن شده است و باید در روزها و هفته های آتی شاهد تغییرات مهمی در این کشور پهناور شرق اروپا خواهیم بود . به گفته "شعیب بهمن" کارشناس سیاسی : از این پس زلنسکی باید به عنوان سیاستمداری جدی در عرصه های عمومی ظاهر شود و تصمیمات مهم و عمده ای را برای کشور خود بگیرد تا بتواند هم سرنوشت مردم اوکراین را تغییر دهد و هم بقای خود در سیاست را تضمین کند.

آینده روابط اوکراین و روسیه

روابط روسیه و اوکراین از سال 2014 با روی کار آمدن دولتی غرب گرا در کی یف ،  الحاق  کریمه به روسیه و جنگ داخلی در شرق اوکراین رو به وخامت گذاشته و با اقدامات متقابل و نیز درگیری دریایی سال 2018  در تنگه کرچ بر تنش های کنونی تا حد زیادی افزوده شده است. مقامات ارشد دولت غربگرای اوکراین به ویژه "پترو پوروشنکو" رئیس جمهور سابق اوکراین در اظهارات و مواضع خود بر افزایش کمک های اروپا و امریکا برای حمایت از این کشور در مقابل اقدامات روسیه تاکید می کردند .در عین حال پوروشنکو علاوه بر اینکه از حامیان اصلی کاهش و حتی قطع کامل روابط با روسیه است ، بر شدت عمل غربی ها علیه مسکو از جمله با تشدید تحریم ها علیه روسیه و نیز حضور دریایی ناتو در دریای سیاه برای مقابله با اقدامات مسکو تاکید کرده است.

با برگزاری انتخابات ریاست جمهوری اوکراین و پیروزی" ولودیمیر زلنسکی"در آوریل 2019 ،اکنون چشم انداز جدیدی در روابط روسیه و اوکراین به وجود آمده است. " زلنسکی" رئیس جمهوری منتخب اوکراین در آستانه مراسم تحلیف خود در29 اردیبهشت ( 20 مه )، آمادگی خود را برای آغاز مذاکرات با روسیه در چارچوب «گروه نرماندی» (روسیه، اوکراین، فرانسه و آلمان) برای حل و فصل بحران شرق اوکراین (دونباس) اعلام کرد. "روسلان استفانچوک" مشاور سیاسی و عضو ارشد ستاد انتخاباتی زلنسکی در این زمینه گفت :«این مذاکرات مسلماً با حضور شرکای اروپایی ما (سایر کشورهای عضو «گروه نرماندی») صورت خواهد گرفت و در این چارچوب ما حاضر به مذاکره با طرف روسی هستیم، برای اینکه معتقدیم برای هر نوع توافقی به منظور حل و فصل اوضاع دونباس، لازم است گفت‌وگو شود.»

زلنسکی خود پیش از این، مذاکره با روسیه را از اولویت‌های خود برشمرده و مسائل مورد بررسی در دیدار احتمالی خود با "ولادیمیر پوتین" را اعلام کرده بود. مقامات مسکو نیز آمادگی خود برای گفت‌وگو، البته بدون اقدامات تحریک آمیز از سوی طرف اوکراینی را مورد تایید قرار داده‌اند. این در حالی است که سخنگوی وزارت امور خارجه اوکراین اعلام کرد که روسیه به مراسم تحلیف رئیس جمهوری جدید این کشور دعوت نشده است.

البته مسکو واکنش مثبتی به انتخاب زلنسکی نشان داد و امیدوار است این تحول سیاسی در اوکراین به گشایشی قابل توجه در روابط دو کشور منجر شود. وزارت خارجه روسیه در بیانیه ای پیروزی "زلنسکی" در انتخابات ریاست جمهوری این کشور را نشان دهنده تلاش ملت اوکراین برای "تغییر"دانست. در این بیانیه تصریح شد : ریاست جمهوری جدید در اوکراین امید به "تغییر" در سیاست داخلی و خارجی این کشور را زنده کرده است.

اظهارات متناقض

زلنسکی مدعی است فرآیند صلح در کشورش را با مشارکت روسیه احیا خواهد کرد.زلنسکی خطاب به هوادارانش اعلام کرد ، آنها را ناامید نخواهد کرد و صلح در کشورش را با مشارکت روسیه برقرار می کند . هر چند انتظار می رود که زلنسکی در راستای وعده های انتخاباتی خود برای بهبود روابط با روسیه گام بردارد.با این حال وی به رغم اظهارات قبلی خود  موضعی شدید در باره روسیه اتخاذ کرد. زلنسکی پس از مراسم تحلیف و در مقام رئیس جمهور جدید اوکراین  با اشاره به تنش موجود با روسیه در خصوص منطقه دونباس اظهار داشت: از آمریکا می‌خواهم تا تحریم‌های خود علیه روسیه را افزایش دهد. تعرض روسیه به دنباس برای ما کاملاً محرز بوده و در مسیر مقابله با این کشور به حمایت‌های آمریکا نیاز داریم.

زلنسکی با بیان این که افزایش تحریم‌های آمریکا علیه روسیه در وضعیت کنونی می‌تواند تأثیرگذار باشد، گفت: از واشنگتن می‌خواهیم که در مسیر اعمال و تحقق اصلاحات در اوکراین به ما کمک کند.این در حالی است که رئیس جمهوری منتخب اوکراین روز شنبه 28 اردیبهشت  در اظهاراتی ابراز امیدواری کرد که کشورش بتواند کریمه را بازپس بگیرد.

با توجه به مواضع متناقض زلنسکی در باره آینده روابط با روسیه ،  کرملین نیز قضاوت در باره آینده روابط مسکو با کی یف  را به اقدامات عملی دولت جدید اوکراین به ریاست زلنسکی منوط کرده است. اگر زلنسکی به وعده خود برای مذاکرات صلح عمل کند، آنگاه روسیه می‌تواند با ایجاد صلح در اوکراین مهم‌ترین ابزار تبلیغاتی و سیاسی ضد روسی را از دست غرب خارج کند و صحنه رویارویی با غرب را به طور کلی متحول کند.

نویسنده: سید رضا میرطاهر