هشدار پوتین در باره تبعات نقض پیمان آی ان اف

   در پی خروج آمریکا از پیمان نیرو‌های هسته‌ای میان برد (آی ان اف) در ۱۱ مرداد (۲ اوت) کرملین روز پنج شنبه ۴ مهر ۱۳۹۸ تائید کرد که ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه از کشور‌های اروپایی، ناتو و برخی کشور‌های آسیایی خواسته تا از استقرار موشک‌های کوتاه برد و میان برد بپرهیزند.

   به گفته دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین پیام پوتین به کشور‌های مهم اروپایی و آسیایی و سازمان‌های بین المللی ازجمله برای فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و ینس استولتنبرگ دبیر کل ناتو فرستاده شده است. بدین ترتیب پیمان آی ان اف که از سنگ بنا‌های نظام امنیتی در دوره پسا جنگ سرد محسوب می‌شد فروریخته و زمینه برای مسابقه تسلیحاتی جدید از سوی قدرت‌های بزرگ هسته‌ای فراهم شده است.

   این اقدام واشنگتن از قبل برنامه ریزی شده بود و به همین دلیل دولت ترامپ پس از خروج از پیمان آی ان اف طرح‌های خود را برای توسعه و استقرار سامانه‌های موشکی کوتاه برد و میان برد اعم از کروز و بالستیک آغاز کرده و علاوه بر انجام آزمایش موشکی جدید، مذاکرات با متحدان خود در آسیا و اروپا برای استقرار این موشک‌ها را در شرق آسیا و اروپای شرقی آغاز کرده است.

   این مساله نگرانی روسیه را به عنوان رقیب نظامی اصلی آمریکا برانگیخته و به همین دلیل مسکو اقداماتی را برای هشدار در این باره و لزوم توقف این روند انجام داده است.
   خروج رسمی آمریکا از پیمان نیرو‌های هسته‌ای میان برد (آی ان اف) جهان را وارد برهه نوینی از نااطمینانی و بی ثباتی کرده است. این مساله ابعاد مختلفی را در بر می‌گیرد. در وهله نخست انتظار می‌رود که مسابقه تسلیحاتی بین آمریکا و روسیه به خصوص در زمینه موشک‌هایی که تاکنون در چارچوب پیمان آی ان اف، توسعه و استقرار آن‌ها ممنوع بوده آغاز شود.

   پنتاگون در این باره اعلام کرد: آمریکا قصد دارد موشک‌های متعارف زمین پایه‌ای را توسعه دهد که پیش از این طبق پیمان "آی‌ان‌اف" ممنوع بودند." آمریکا در دوره ترامپ بر اساس دکترین هسته‌ای جدید خود بر توسعه و استقرار موشک‌های جدید و نیز ساخت سلاح‌های هسته‌ای کم توان تمرکز کرده است.

   در واکنش به تصمیم آمریکا برای استقرار موشک‌های میان برد در آسیا-اقیانوس آرام، چین اعلام کرد که در برابر این مساله بی‌تفاوت نخواهد ماند.
   روسیه نیز به عنوان رقیب موشکی و هسته‌ای اصلی آمریکا در مقابل اقدامات واشنگتن بیکار ننشسته و تلاش خواهد کرد تا با توسعه برنامه‌های جدید موشکی همچنان "هم پایگی" موشکی و هسته‌ای را با آمریکا حفظ کند. بدین ترتیب، اگر چه ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه قبلا گفته بود که در صورت لغو پیمان آی ان اف، مسکو سعی می‌کند بدون ورود به رقابت تسلیحاتی در وضعیت جدید ژئوپلیتیکی جهان، امنیت راهبردی و منافع خود را تامین کند، اما به نظر می‌رسد روند رو به رشد تهدیدات واشنگتن، روسیه را ناگزیر به ورود به مسابقه تسلیحاتی با آمریکا خواهد کرد.
   یکی دیگر از پیامد‌های لغو پیمان آی ان اف، ایجاد تغییرات و تحولات ماهوی در روابط روسیه و ناتو به سرکردگی آمریکا در عرصه اروپا است. مقامات ارشد ناتو در مناقشه بین آمریکا و روسیه در زمینه پیمان آی ان اف آشکارا جانب واشنگتن را گرفته و به صورت یک طرفه از مسکو می‌خواستند تا خواسته‌های آمریکا برای باقی ماندن آن در این پیمان را برآورده کند.    در عین حال "ینس استولتنبرگ"دبیر کل این سازمان نظامی با تصریح به اینکه ناتو اقدامات لازم را برای پاسخ به تهدیدات روسیه در صورت لغو پیمان نیرو‌های هسته‌ای میان برد انجام خواهند داد، آمادگی خود را به برابر مسکو به رخ کشیده است.

   دبیرکل ناتو در این باره پس از اعلام خروج آمریکا از پیمان آی ان اف گفت::ما به اقدام اخیر روسیه و استقرار موشک‌های جدید بالستیک میان‌برد در اروپا به گونه‌ای سنجیده و متوازن و تدافعی پاسخ خواهیم داد. اعضای ناتو مدعی هستند که قصد استقرار موشک‌های هسته‌ای جدید در خاک اروپا را ندارند، ولی در عین حال هشدار دادند که ناتو قصد دارد تاثیرگذاری و قابل اطمینان بودن بازدارندگی هسته‌ای خود را تضمین کند. به رغم اطمینان دادن‌های آمریکا و ناتو در باره مستقر نکردن موشک‌های هسته‌ای جدید در اروپا، اما نگرانی‌های جدی در این زمینه وجود دارد.
   در مجموع با از میان رفتن پیمان‌های مهم کنترل تسلیحاتی جهان از جمله پیمان نیرو‌های هسته‌ای میان برد، دنیا اکنون با دورنمای تاریکی مواجه شده است. از این پس قدرت‌های بزرگ هسته‌ای بدون هیچ محدودیتی به توسعه و استقرار انواع تسلیحات مخرب به ویژه موشک‌های هسته‌ای خواهند پرداخت و بدین ترتیب جهان آینده، جهانی در لبه درگیری هسته‌ای خواهد بود.

   واشنگتن به دنبال آن است که با خروج از پیمان آی ان اف، در مرحله بعد پیمان کنترل تسلیحات مهم دیگری یعنی پیمان استارت جدید که ناظر بر محدود کردن زرادخانه هسته‌ای استراتژیک روسیه و آمریکا است را تمدید نکند. واشنگتن تلاش می‌کند تا مسکو را مقصر لغو و تمدید نشدن پیمان‌های کنترل تسلیحات معرفی کند.

   با این حال مقامات ارشد روسیه بر عزم این کشور برای ایستادگی در برابر آمریکا و اقدام متقابل تاکید کرده اند. انتظار می‌رود که دولت ترامپ در راستای بلند پروازی‌های هسته‌ای خود، پس از خروج از پیمان آی ان اف، در مرحله بعد تمدیدنکردن پیمان استارت جدید را در دستور کار قرار دهد. این سناریو صرفا موجب افزایش بی ثباتی در عرصه بین المللی و سرعت گیری مسابقه تسلیحات هسته‌ای بین قدرت‌های هسته‌ای جهان خواهد شد.

 

 

 

نویسنده: سیدرضا میرطاهر

کارشناس مسائل بین الملل