انتخابات افغانستان، از مقاومت‌ها تا سناریو‌های احتمالی

   اعلام نتیجه اولیه انتخابات ریاست جمهوری افغانستان با واکنش‌های گسترده از سوی نامزد‌های شرکت کننده در انتخابات روبرو شده است. براساس اعلام اولیه کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان محمد اشرف غنی رئیس جمهوری این کشور و از نامزد‌های چهارمین دوره انتخابات ریاست جمهوری با کسب حدود ۹۲۰ هزار رای از مجموع یک میلیون و ۸۰۰ هزار رای (کسب ۵۰ درصد بعلاوه یک) پیروز انتخابات ششم مهرماه شده است. با این حال بنا به اعلام این کمیسیون نامزد‌های معترض می‌توانند شکایت خود را در کمیسیون رسیدگی به شکایات ثبت نمایند.

 

تردید‌هایی که وجود دارد مقاومت‌هایی که صورت می‌گیرد
   اگر چه یک نهاد رسمی به نام کمیسیون مستقل انتخابات نتایج اولیه انتخابات ریاست جمهوری افغانستان را اعلام کرده، اما هیچ یک از نامزد‌های مطرح در انتخابات، احزاب وگروه‌های سیاسی آنرا نپذیرفته و واکنش‌های منفی نشان داده اند.        نگاهی به موضع گیری عبدا... عبدا... و حکمتیار از نامزد‌های مطرح در انتخابات و همچنین ژنرال دوستم معاون اول رئیس جمهوری افغانستان نشان می‌دهد که نتایج اعلام شده نتوانسته نظر آنان را جلب کند و لذا بر مهندسی نتایج آرا تاکید دارند. عبدا... عبدا...، کمیسیون مستقل انتخابات را به همدستی با متقلبان متهم کرد و حکمتیار نیز آمریکا را به مهندسی انتخابات متهم و تاکید کرد واشنگتن تحمل ایجاد دولت مستقل در افغانستان را ندارد.

   نکته قابل توجه در این خصوص تنوع قومی معترضان به نتایج اعلامی انتخابات است. عبدا... عبدا... از طیف تاجیک، گلبدین حکمتیار از پشتون‌ها و ژنرال دوستم هم از ازبک‌ها است. از اینرو محافل سیاسی در افغانستان با جدی تلقی کردن پیامد‌های اعتراض‌های همگانی به نتایج اولیه انتخابات ریاست جمهوری این کشور خواهان توجه کمیسیون رسیدگی کننده به شکایت شده اند.

نگرانی‌های نامزد‌ها از نتایج اولیه
   جدا از اینکه نامزد‌های معترض که خود را پیروز انتخابات ریاست جمهوری افغانستان می‌دانند و براین اعتقادند که کمیسیون مستقل انتخابات با حذف نکردن آرای باطله در اعلام نتیجه به نفع یک نامزد خاص تاثیر گذاشته است آنان نگرانی‌هایی دیگری نیز دارند که خارج از چارچوب منافع شخصی خود بوده و در واقع دغدغه ملی محسوب می‌شود.
   اولین نگرانی نامزد‌های انتخابات ریاست جمهوری افغانستان از بین رفتن همه دستاورد‌های دموکراسی دو دهه گذشته است. زیرا مردم افغانستان انتظار داشتند بعد از برگزاری چندین دور انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری انتخابات ششم مهر ماه شفاف و دربرگیرنده آرای مردم باشد.
   دومین نگرانی نامزد‌های انتخاباتی از اعلام نتیجه اعلام شده، دخالت مستقیم کشور‌های خارجی بخصوص آمریکا است و براین اعتقادند ممکن است نتیجه انتخابات در خارج از مرز‌های افغانستان تنظیم و رای مردم در پای صندوق‌های رای تاثیری در آن نداشته باشد.
   سومین موضوع مهم در ارتباط با نتایج اولیه انتخابات ریاست جمهوری افغانستان نگرانی نامزد‌ها از نگاه حذفی و قوم گرایانه تیم پیروز انتخابات است؛ زیرا دولت برآمده از انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۱۴ متشکل از همه اقوام و گروه‌های سیاسی تحت عنوان دولت وحدت ملی بود. این در حالی است که آفت تاریخی مردمسالاری در افغانستان همواره نگاه قوم گرایانه به ساختار قدرت در این کشور است که ممکن است این روند همچنان تکرار شود.
   چهارمین موضوع مرتبط به انتخابات ریاست جمهوری افغانستان ارتباط آن با مذاکرات آمریکا و طالبان است که گفته می‌شود در مرحله امضا قرار دارد. این بدان معنا است که از دیدگاه منتقدان، انتخابات ریاست جمهوری افغانستان و نظام مردمسالاری در این کشور ممکن است قربانی اهداف آمریکا در گفتگو با طالبان شود.

   در این خصوص دو تحلیل مطرح است یا نامزد پیروز در انتخابات ریاست جمهوری افغانستان پذیرفته هر گونه توافق آمریکا و طالبان را امضا نماید که این موضوع نیز به تایید دولت آینده افغانستان از سوی طالبان بستگی دارد و موضوع دوم اینکه نامزد پیروز انتخابات پذیرفته باشد با هر عنوان با انحلال دولت و اعلام دولت انتقالی زمینه اجرای توافقنامه آمریکا با طالبان و ورود این گروه به ساختار سیاسی افغانستان را فراهم نماید.

 

سناریو‌های محتمل
   اولین سناریو در مورد وضعیت سیاسی بعد از اعلام اولیه نتایج انتخابات ریاست جمهوری افغانستان تشدید مخالفت‌های نامزد‌های انتخابات و تبدیل آن به یک بحران سیاسی در این کشور است.
  دومین سناریو تشدید اعتراض‌ها و بهره گیری نامزد‌ها از هواداران خود در کف خیابان‌ها و سوق دادن وضعیت سیاسی به مصالحه برای تشکیل دولت وحدت ملی مانند تجربه سال ۲۰۱۴ خواهد بود.
  سومین سناریو بررسی شکایات انتخابات ارایه شده به کمیسیون رسیدگی به شکایات انتخابات و احتمال کشیده شدن انتخابات به دور دوم است.
  سناریوی چهارم تلاش نامزد پیروز انتخابات با ایجاد زدوبند‌های سیاسی با شخصیت‌های مختلف قومی همچون عطامحمد نور رئیس اجرایی حزب جمعیت اسلامی و از قوم تاجیک برای مهار بحران و به حاشیه راندن عبدا... عبدا...

 

نتیجه گیری
   اینکه چهارمین دوره انتخابات ریاست جمهوری افغانستان در حال خروج از وضعیت بلاتکلیفی است می‌تواند تاثیر مثبت بر روند تحولات افغانستان داشته باشد. با این حال تردیدی نیست استقبال و حمایت‌های همه جانبه نامزد‌های انتخابات ریاست جمهوری این کشور که متعلق به گروه‌های سیاسی و قومی مختلف در افغانستان هستند می‌تواند مشروعیت و مقبولیت دولت آتی این کشور را بیش از پیش تقویت و جایگاه آن را برای گفتگو با مخالفان مسلح همچون طالبان تثبیت کند.

   از اینرو کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان برای شفاف سازی آرای ماخوذه و شمارش آن‌ها که مردم این کشور نیز از نتایج آن قانع شوند با مسئولیت سنگینی روبرو است تا از سوی گروه‌های مختلف به قوم گرایی و مهندسی احتمالی انتخابات متهم نشود.

  در همان حال نقش کمیسیون رسیدگی به شکایات نیز بعد از اعلام نتایج اولیه آغاز شده و افکارعمومی و بخصوص تیم‌های انتخاباتی انتظار دارند این کمیسون با بررسی بی طرفانه شکایات با ابهام زدایی از هر گونه شائبه از نتایج انتخابات و شفاف سازی، به تشکیل دولتی قدرتمند و برآمده از آرای مردمی در افغانستان کمک کند.

 

 

نویسنده: مجید وقاری

کارشناس مسائل آسیا