زنجیره اتحادی که هرگز گسسته نمی شود

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ مرکز قم، "حکومت جمهوری اسلامی" این نخستین عنوان و دغدغه ای بود که مردم ایران را پس از گذشت حدود 2500 سال حکومت شاهنشاهی و استبداد، ترغیب کرد تا با شوقی وصف ناشدنی و آزادانه به پای صندوق های رای بیایند و از حق تعیین سرنوشت سیاسی خود دفاع کنند؛ این اتفاق در 12 فروردین 1358 رقم خورد و از آن روز تا کنون ایرانیان زیر عنوان حکومتی به نام جمهوری اسلامی در 36 انتخابات شرکت کرده اند.

این اولین باری نبود که جهان با نام حکومت جمهوری اسلامی مواجه می شد، بلکه پاکستان در سال 1975 در متن قانون اساسی خود از این عنوان برای حکومت استفاده کرد و به جز ایران در حال حاضر دو کشور افغانستان و موریتانی نیز عنوان حکومت جمهوری اسلامی دارند. اما تفاوت عمده این کشورها با ایران در آن است که بنای این شکل از حکومت در ایران به انتخاب مردم گذاشته شد.

انتخابات قم در آینه تاریخ

همین چند روز پیش بود که در بحبوحه برو و بیاهای خبرهای انتخاباتی، کتابی به دستم رسید؛ کتابی که در صفحه اولش درخشش پرچم خوش رنگ کشورمان را می دیدم و تصویری قدیمی از امام و رهبری پای صندوق رای؛ اینکه آن عکس ها یادگار کدام انتخابات بوده را نمی دانم اما به عنوان یک نسل سومی برایم جالب بود تا تاریخ انتخابات را مرور کنم و به سراغ شاهدان عینی 4 دهه گذشته بروم و تقویم تاریخ انتخابات استانمان را ورق بزنم.

41 سال گذشته است و پیدا کردن آدم های 41 سال پیش کار چندان راحتی نبود؛ برای شروع، به سراغ اطلاعات مربوط به نخستین فرماندار قم پس از انقلاب اسلامی رفتم؛ نامش محمود هاشمی بود؛ با کمک چند واسطه توانستم پیدایش کنم؛ در این کش و قوس های پیدا کردن نشانی محمود هاشمی متوجه شدم که او کوچکترین برادر آیت الله هاشمی رفسنجانی مرحوم است و پس از دوران بازنشستگی از دنیای سیاست کناره گیری کرده و به کشاورزی مشغول شده است.

مسئولیت اجرایی برگزاری چهار انتخابات در نخستین سال های انقلاب یعنی دو همه پرسی سال 58 و نخستین انتخابات های مجلس و ریاست جمهوری بر عهده آقای هاشمی بود.

کتابی که در دست داشتم حاصل تلاش آقای بلیلی، پژوهشگر تاریخ بود؛ با او به گفتگو نشستم؛ او در کتابش از افراد زیادی که دست اندرکار اجرای انتخابات ها بودند یاد کرده بود اما من برای کوتاه شدن سخن فقط به آماری از انتخابات مجلس شورای اسلامی بسنده کردم.

آقای بلیلی گفت: اولین انتخابات مجلس شورای اسلامی در 24 اسفند 1358 برگزار شد که در آن دوره در کل کشور حدود 20 میلیون نفر واجد شرایط رای دادن بودند که از این تعداد بیش از 10 میلیون شرکت کردند، عددی معادل 52 درصد از واجدان شرایط.

او می گفت: قمی ها در این دوره از انتخابات بسیار جلوتر از آمار کشوری بودند چرا که بیش از 70 درصد از واجدان شرایط در اولین دوره انتخابات مجلس شرکت کردند و از طرف خود دو نماینده برای کرسی های مجلس انتخاب کردند.

او این را هم اضافه کرد که آن روزها قم هنوز استان نشده بود و زیرمجموعه استان مرکزی محسوب می شد.

یکی دیگر از قدیمی های فعال در ادوار مختلف انتخابات آقای حسن خلیلیان بود؛ او فرمانداری قم در سال 67، همزمان با برگزاری سومین دوره انتخابات مجلس را در کارنامه خود دارد.

آقای خلیلیان از شور و شوق مردم در آن زمان برای حضور در پای صندوق های رای گفت و صف های طولانی حرم مطهر حضرت معصومه (س) را یادآور شد.

او به سومین دوره انتخابات مجلس و دوران تصدی خودش به عنوان معاون استاندار تهران و فرماندار قم اشاره کرد و گفت: جمعیت استان قم در آن زمان 609685 نفر بود که از این تعداد بیش از 377 هزار نفر واجد شرایط رای دادن بودند.

از او درباره شیوه رقابت ها و مبارزه های انتخاباتی نامزدها پرسیدم؛ پر رنگ ترین چیزی که در ذهنش بود همدلی و همراهی مردم در آن زمان بود؛ مردمی که دنبال بهانه بودند  برای یک صدا شدن.

او می گفت: در آن دوره 12 نامزد در قم برای تصدی دو صندلی مجلس رقابت می کردند که در نهایت 53 درصد مردم در انتخابات شرکت کردند.

این تفاوت آرا و درصدهای مشارکت برایم جالب بود؛ اینکه در یک جامعه چه عواملی در میزان مشارکت شهروندان در عرصه های سیاسی دخیل باشد، سوالی بود که  با خانم نوری جامعه شناس در میان گذاشتم.

او در ابتدا گفت: مشارکت سیاسی یکی از مباحث مهم در جامعه‌شناسی سیاسی و یکی از شاخصه‌های توسعه سیاسی در کشورها به شمار می‌رود؛ او می گفت:  باور جامعه شناسان بر این است که در جامعه ای که شهروندان مشارکت کافی در امور سیاسی ندارند، احساس تعهد و دلبستگی چندانی نیز به نظام سیاسی وجود نخواهند داشت و به عنوان نیروی حامی و مشروعیت بخش این نظام در شرایط بحرانی عمل نخواهند کرد.

خانم نوری در ادامه با اشاره به مشارکت های مختلف مردم در ادوار انتخابات در کشور در دهه های گذشته گفت: عاطفی بودن و میهن پرست بودن از ویژگی های عمومی ایرانیان است و در هر بزنگاهی که کشور را در خطر ببینند از هیچ مشارکتی دریغ نمی کنند.

میدانی که هرگز خالی از ملت نمی ماند

او به برهه های حساسی همچون جنگ تحمیلی، انقلاب اسلامی، تحریم ها و تجاوزها اشاره کرد و گفت: ایرانی ها هر گونه دخالت در امور داخلی خود را بر نمی تابند و روحیه استقلال طلبی آنها باعث می شود در این زمینه حساسیت ویژه ای به خرج دهند.

این استاد جامعه شناسی از طرفی به رکود های سیاسی و اقتصادی و نارضایتی های عمومی اشاره کرد و گفت: این موارد نیز از جمله دلایلی است که می تواند در پایین آمدن مشارکت سیاسی موثر باشد.

به او میزان مشارکت مردم قم با آمار بیش از 70 درصد در اولین دوره انتخابات مجلس و 51 درصد در دومین دوره را یادآور شدم که او در توضیح گفت: احتمالا در اولین دوره انتخابات مردم شور انقلابی داشتند و بسیار برایشان مهم بوده است که در تثبیت قوانین و پایه های نظام تازه تاسیس جمهوری اسلامی مشارکت کنند اما در دوره های بعد بسته به اقتضای دوران، دغدغه های دیگری برای مردم در اولویت قرار گرفته است.

صفحات دیگری از کتاب تاریخ انتخابات را ورق زدم؛ صفحاتی که حکایت از یک زنجیر به هم پیوسته داشت که در هیچ کجای این تاریخ 40 ساله پاره نشده است.

به سراغ یکی دیگر از قدیمی های انتخابات رفتم؛ آقای سیار؛ او از اعضای شعب در ادوار مختلف بوده و در دهه 90 نیز در کسوت فرمانداری قم خدمت کرده است.

آقای سیار از خاطرات دهه 60 برایم گفت؛ اینکه از همان ابتدای انقلاب تا کنون به نحوی در شعب اخذ رای فعال بوده است؛ او در 12 فروردین 1358 و در روز رفراندوم تعیین حکومت و جشن انتخاب جمهوری اسلامی هم عضو صندوقی در بخش کهک بوده است.

او از آن روز به عنوان یک روز تاریخ ساز یاد کرد و برایم از شکل برگزاری انتخابات در دهه 60 گفت.

به گفته آقای سیار جنس صندوق های انتخابات تا پایان دهه شصت کارتنی بود و یک پارچه سفید متقال با نخ و سوزن دور آن دوخته می شد؛ او می گفت: صندوق ها با شمع، لاک و مهر می شدند و در اختیار رای دهندگان قرار می گرفتند.

او همچنین گفت: در دهه 70 صندوق ها فلزی شد؛ جنسی مثل جعبه های حلبی روغن اما روکش آن همان پارچه های متقال بود.

آقای سیار به تعرفه های رای هم اشاره کرد و گفت: تا قبل از بازنگری قانون اساسی تنها مهر هیئت اجرایی و وزارت کشور بر تعرفه ها ضروری بود اما پس از بازنگری، زدن مهر هیئت نظارت بر تعرفه ها هم از جمله ملزومات قانون انتخابات شد.

از آقای سیار درباره اعضای سر صندوق ها پرسیدم؛ اینکه معمولا از چه کسانی انتخاب می شوند؟

او گفت در شعب اخذ رای از همه داوطلبان مردمی استفاده می شود؛ از راننده و کاسب گرفته تا کارمند و معلم.

سراغ یکی دیگر از مو سپیدها رفتم؛ آقای جورابچی ؛ در حجره کوچکش در راسته بازار قدیمی قم مشغول کاسبی بود؛ ابزار تاسیسات مثل میخ و پیچ و پیچ گوشتی می فروخت؛ او هم تجربه زیادی در شعب اخذ رای داشت.

می گفت همیشه تلاش کرده امانتداری از رای مردم را در اولویت وظایفش قرار دهد.

آقای جورابچی تجربه خدمت در بیش از 30 انتخابات را داشته و از همه آنها به عنوان یک سند برای پا به کار بودن مردم و مشارکت دلسوزانه آنها در بزنگاه های مهم کشور یاد می کند و از نمایندگان می خواهد قدر مردم را بدانند.

شیوه تبلیغات نامزدها در ادوار مختلف انتخابات نیز در نوع خودش جالب است؛ باقیمانده پوستر بعضی نامزدهای انتخاباتی دهه 70 هنوز هم بر برخی دیوار های شهر باقی مانده است.

آقای سیار می گفت: آن روزها فضای مجازی نبود و تبلیغات خیابانی و عکس و پوستر بیشترین نقش را داشتند.

نگاهی به شبکه های اجتماعی تلفن همراهم انداختم؛ کانال ها و گروه هایی که شعارهای نامزدهای مختلف را در قسمت معرفی خود نوشته بودند.

 شهر هم کم و بیش رنگ و بوی انتخابات گرفته است؛ ستادهای انتخاباتی و سخنرانی ها و جلسه های سیاسی نامزدها و مردمی که همچنان امیدوارانه برای عزت کشور پا به رکابند.

قمی ها از دوره ششم انتخابات مجلس شورای اسلامی صاحب سه کرسی نمایندگی مجلس شورای اسلامی شدند؛ افزایش جمعیت و مصلحت سنجی های استانی دلیل این تغییر ذکر شده است.

2 اسفند 98 مردم قم 3 نماینده را به بهارستان راهی می کنند و همگی به اتفاق از منتخبان خود یک خواسته دارند: " لطفا در جهت ارتقا سطح کیفیت و معیشت مردم پا به مجلس بگذارید."

آقانوری – خبرگزاری صدا و سیما - قم