نشست ادبی "بررسی واژگان بوسنیایی با ریشه‌های فارسی"

دکتر جنیتا خاوروویچ، رئیس فعلی و استاد کرسی زبان و ادبیات فارسی دانشکده فلسفه دانشگاه سارایوو به تشریح واژگان بوسنیایی با ریشه‌های فارسی پرداخت. وی که در سال ۲۰۰۶ و با حمایت رایزنی فرهنگی ایران در سارایوو کتابی پژوهشی-علمی را با عنوان «کلمات بوسنیایی با ریشه فارسی» چاپ کرده بود، در سخنانی گفت: کلماتی با ریشه‌های شرقی از طرق و در زمان‌های مختلف به زبان بوسنیایی وارد شدند، اما فرایند اصلی این انتقال در زمان حکمرانی عثمانی و زبان ترکی آن‌ها شکل گرفت که به آن، ترکیسیسم هم گفته می‌شود.
این استاد کرسی زبان فارسی دانشکده فلسفه دانشگاه سارایوو افزود: اما به لحاظ علمی و تحقیقی، این امر چیزی بیشتر از اصطلاحات شرقی معنا دارد چراکه این‌ها، صرفا واژگانی از زبان ترکی نبودند بلکه در میان آن‌ها، کلماتی از عربی و فارسی هم وجود داشت.
خاوروویچ به عنوان دستاورد پژوهاش‌های علمی خود، تصریح کرد: در تحقیقی که به همراه خانم دکترآملا شهوویچ انجام دادیم مشخص شد تعداد ۱۸۰۸ کلمه فارسی پایه‌ای و مشتقات آن‌ها در زبان بوسنیایی هستند که مشروح آن‌ها در کتاب «واژگانی با ریشه فارسی در زبان بوسنیایی» قید شده اند.
در میان کلمات فارسی که به زبان بوسنیایی وارد شده اند باید درخصوص واژگان جمعی حاضر در زبان بوسنیایی تفاوت قایل شویم. این کلمات با ریشه فارسی هستند، اما تمامی آن‌ها از ریشه قدیمی زبان هندو اروپایی است مثل کلمه بوسنیایی برات که در زبان فارسی به معنای برادر است و در ریشه هندو اروپایی براتر است.
استاد کرسی فارسی دانشگاه سارایوو ضمن اشاره به این موضوع که در زمان حکومت عثمانی سه زبان رسمی در مرز‌های بوسنی و هرزگوین وجود داشت که عبارتند از زبان ترکی که به عنوان زبان دیوان سالاری استفاده می‌شد، زبان عربی که برای مناسک دینی از آن استفاده می‌شد و زبان فارسی که در نگارش و ادبیات بویژه سرودن شعر مورد استفاده نخبگان قرار می‌گرفت، گفت در تکایا یا خانقاه ها، حلقه‌های صوفیان، مساجد و مدارس تفاسیر متعددی از شاهکار‌های عظیم ادبیات کلاسیک فارسی مثل مثنوی معنوی مولانا، دیوان حافظ، گلستان و بوستان سعدی و بهارستان جامی وجود داشته و مورد استفاد قرار می‌گرفته است.
تاکنون بیش از ۲۰۰ نویسنده و شاعر در مرز‌های بوسنی و هرزگوین ثبت شده اند که در عهد عثمانیان به زبان‌های شرقی نگارش می‌کردند. یکی از معروفترین آن‌ها شیخ فوزی موستاری صاحب اثر بلبلستان از قرن ۱۷ میلادی است که این اثر را با الگوبرداری از گلستان سعدی و بهارستان جامی نگاشته است.
این استاد برجسته ایرانشاسی در ادامه و با شریح تفصیلی درخصوص ریشه شناسی و تاریخ واژگان صحبت کرد و اظهار داشت: در مسیر ورود کلمات فارسی به زبان بوسنیایی در زمان حکومت عثمانیان، این واژه‌ها بعضا با برخی تغییرات فوتنیکی، مورفولوژیکی و نحوی مواجه شده است.
نویسنده کتاب «تحلیل حروف اضافه زبان فارسی و معادل آن‌ها در زبان بوسنیایی» در ادامه گفت: مجموع کلمات فارسی را میتوان در دسته‌های مختلف تقسیم بندی کرد که عبارتست از:
۱- گلها، میوه‌ها و سبزیجات مثل سنبل (در بوسنیایی زمبل)، ارغوان (یوروگوان)، شفتالو (شفتیلیا)، نسرین، نرگس (نرگیچ)، لاله (لالا) و ..
۲-ظروف مثل فنجان (فینژان)
۳- ساختمان‌ها و بنا‌ها مثل انبار (همبر)
۴- لباس‌ها و زیورآلات مثل چادر، شال، بازوبند (بازومنت)
۵- غذا‌ها و نوشیدنی‌ها مثل نشاسته (نیشسته)
۶- عناصر شیمیایی و فلزی
۷- رنگ‌ها
۸- اصطلاحات مناسک دینی مثل نماز، درویش، مولوی خانه
۹- مشاغل مثل خزانه دار (هزنادار)
۱۰- آلات و ابزار موسیقی مثل نی، ساز و تمبور و ...
۱۱- حیوانات مثل سمور و شغال (شاکال)