جهش در تولید گردو با اجرای طرح "سرشاخه کاری"

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز همدان، چند سالی است که نهضت جوان سازی درختان گردوی کشور از استان همدان آغاز شده است. سرمازدگی پی در پی درختان گردوی شهرستان تویسرکان ، شهر گردوی کشور، موجب خسارت های زیادی به باغ داران این شهرستان و کاهش تولید در شهر گردوی کشور شد. با پیگیریهای آقای "محمد مهدی مفتح" ، نماینده مردم تویسرکان در مجلس و مسئولان شهرستان و استان بالاخره مسئولان وزارت جهاد کشاورزی مجاب شدند تا راهی برای این مشکل بیابند . "سرشاخه کاری"، تنها راهی بود که کارشناسان جهاد کشاورزی به آن رسیدند . اجرای طرح سرشاخه کاری به صورت پایلوت در تویسرکان چند سالی است که آغاز شده است و همچنان ادامه دارد. اگرچه این طرح با قوت در حال اجراست و تا حدود زیادی انتظارات را برآورده کرده اما در اجرا با برخی مشکلات همراه است که در صورت رفع این مشکلات می تواند جهش تولیدی واقعی در حوزه پربار کردن و بالا بردن کیفیت درختان گردوی کشور اتفاق بیافتد.

 

"تویسرکان" ، قطب تولید گردوی کشور
تویسرکان با تولید سالانه 17 هزار تن گردو از دیر باز قطب تولید گردوی کشور بوده و چند سالی است به نام شهر گردوی کشور نام گذاری شده است. بیشتر درآمد مردم این شهرستان از محل باغداری و تولید و فروش گردوست. گفته می شود 80 درصد مردم زندگیشان با گردو گره خورده است.

 

مدیر امور باغبانی جهاد کشاورزی استان با بیان اینکه استان همدان رتبه نخست تولید گردوی کشور را دارد می گوید :" در شهرستان تویسرکان با پنج هزار و ۵۰۰ هکتار باغ‌ گردو سالانه ۱۵ هزار و۸۰۰ تن گردو تولید می شود که رتبه نخست تولید گردوی استان را دارد" .
آقای شهبازی با اشاره به اینکه بیش از ۱۹ هزار و ۳۰۰ هکتار از باغ های استان به گردو اختصاص دارد می افزاید:"حدود ۱۳ درصد از گردوی کشور در استان همدان تولید می‌شود".
"سرمازدگی"، علت اصلی اجرای طرح سرشاخه کاری
آقای مفتح، نماینده مردم تویسرکان در مورد ضرورت اجرای طرح سرشاخه کاری می‌گوید: "پس از سرمازدگی متوالی درختان گردوی این شهرستان، با پیگیری‌های صورت گرفته برای اولین بار، ۴ میلیارد تومان اعتبار ویژه طرح سرشاخه کاری و اصلاح باغ های گردوی تویسرکان به طور اختصاصی برای این شهرستان در ردیف بودجه سال ۹۷ کشور تعیین شد. "

 

آقای "رضوانی جلال"، مدیرکل جهاد کشاورزی استان همدان هم با اشاره به سرمازدگی گسترده درختان گردوی این استان به ویژه تویسرکان در سال ۹۴ و خسارت ۱۹۰ میلیارد تومانی می گوید : "این سرمازدگی و خسارت عاملی شد تا با تحقیقات بسیار، طرح سرشاخه کاری با هدف اصلاح درختان برای مقاومت در مقابل سرمازدگی و افزایش کمی وکیفی محصول در شهرستان تویسرکان به عنوان پایلوت کشوری برنامه ریزی و اجرایی شد. "

"سرشاخه کاری"، راه برون رفت از مشکلات
طرح سرشاخه کاری درختان از سال 96 در تویسرکان به عنوان پایلوت در کشور در حال اجراست. در این طرح شاخه‌هایی که اصلاحات ژنتیکی در آن‌ها انجام شده به درختان موجود پیوند زده می‌شوند. در این طرح برخی شاخه‌های درختان گردو بریده می‌شوند و سرشاخه‌های جدید بر روی قسمت‌های بریده درختان پیوند زده می‌شوند.

 

با گذشت زمان درختان در قسمت‌های بریده از طریق سرشاخه‌های اصلاح شده رشد و ویژگی‌های درخت از قسمت سرشاخه‌ها متفاوت با بقیه قسمت‌های درخت می‌شود. در این طرح به جای نهال کاری که بعد از حدود 10 سال به ثمر می نشیند از درختان کم ثمر یا بی ثمر استفاده می شود که بعد از 4 سال به ثمر می نشینند. آقای اکبری ، مدیر جهاد کشاورزی تویسرکان می گوید :" در طرح سرشاخه کاری پیوندک یا همان شاخه درختان گونه‌های برتر و اصلاح شده، برروی تنه درختان کم ثمر پیوند زده می‌شود تا پس از رشد کیفیت و کمیت محصول افزایش و درخت هم در مقابل تنش دمایی مقاوم شود".
آقای "سلیمانی" مربی و محقق طرح سرشاخه کاری مرکز تحقیقات گردوی کشور با بیان اینکه عمده درختان گردوی کشور از طریق بذر تولید شده و به لحاظ تجاری کم بهره و در یخبندان‌ها آسیب پذیر هستند می‌گوید:" در این طرح با استفاده از ارقام تجاری درختان اصلاح و پیوند زده می‌شوند. "

"سرشاخه کاری" بیش از 200 هزار پیوندک در استان همدان
مدیر امور باغبانی جهاد کشاورزی استان همدان با اشاره به طرح سرشاخه کاری درختان گردو با هدف افزایش تولید در واحد سطح و مبارزه با آفت ها و بیماری ها می گوید:" در سال ۹۶ حدود ۸۰۰۰ پیوند ، در سال ۹۷ بیش از ۲۷ هزار و در سال ۹۸، ۱۳۱ هزار پیوند روی درختان گردوی استان همدان انجام شده است.

 

آقای رضوانی جلال رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان هم می گوید :" امسال تاکنون۴۰ هزار پیوندک با استفاده از۲۰ گروه در استان سرشاخه کاری شده و پیش بینی می‌شود تا پایان اردیبهشت که زمان مناسب برای اجرای این طرح است ۱۲۰ هزار پیوندک سرشاخه کاری شود".

 

 

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان هم با بیان اینکه بیشترین سرشاخه کاری های استان در این شهرستان انجام شده می گوید : " تاکنون در این شهرستان به عنوان پایلوت سرشاخه کاری کشور از ابتدای اجرای طرح تاکنون 190 هزار پیوندک بر روی حدود 47 هزار درخت گردو انجام شده است".

فواید اجرای طرح "سرشاخه کاری"
اجرای طرح سرشاخه کاری که از سال 96 در استان همدان به عنوان پایلوت کشور آغاز شده است دارای فواید زیادی است که اگر درست اجرا شود می تواند منشا فواید بی شماری در استان و کشور باشد.
جلوگیری از سرمازدگی درختان
از آنجایی که با سرشاخه کاری زمان گل دهی درختان به تاخیر می افتد بنابراین زمانی درختان شکوفه می دهند که دیگر سرمای هوا از بین رفته و دیگر سرما و تگرگ و برف و باران شدیدی درختان را تهدید نمی کند و یا این تهدید به حداقل خود کاهش می یابد.
افزایش ۳ برابری تولید محصول گردو با "سرشاخه کاری"
با اجرای طرح سرشاخه کاری پیش بینی می‌شود میزان تولیدات هم تا حد چشمگیری افزایش یابد.گفته می شود با اجرای این طرح متوسط برداشت گردو که ۲ تن در هکتار است به بیش از سه برابر یعنی 6 تن در هکتار افزایش یابد .
تربیت پیوند زنان حرفه‌ای گردو در کشور
یکی از نتایج اجرای طرح سرشاخه کاری در تویسرکان به عنوان پایلوت در کشور را می‌توان تربیت پیوند زنان حرفه‌ای دانست. آقای "طهماسبی" معاون باغبانی وزیرجهادکشاورزی در سفر به استان همدان با اشاره به اینکه تا قبل از این طرح کمتر از انگشتان دست، پیوند زن در کشور وجود داشت می‌افزاید :" با طرح سرشاخه کاری، ده‌ها پیوند زن حرفه‌ای در کشور تربیت شده اند."

 

 

به گفته مدیر جهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان در حال حاضر 100 پیوند زن حرفه ای در استان همدان داریم که با احتساب هر کدام یک تا دو نفر دستیار حدود 300 نفر می شوند. همچنین تاکنون حدود 35 دوره آموزشی برگزار شده و حدود 900 باغ دار هم با اصول اولیه سرشاخه کاری آشنا شده اند.
آغاز جنبش جوان سازی درختان گردوی کشور
اجرای این طرح می تواند در جوان سازی درختان گردو که گاهی قدمت چند ده ساله دارند موثر باشد.معاون باغبانی وزیرجهادکشاورزی با بیان اینکه در آینده تویسرکان گردوی یکدست، یکنواخت با بازارپسندی خواهد داشت می‌افزاید:" این طرح در تویسرکان آغاز جنبش جوانسازی درختان گردوی کشور است. "
اصلاح درختان و کوتاه و پر بارتر شدن درختان گردو
یکی دیگر از مزایای اجرای طرح سرشاخه کاری اصلاح درختان گردوست . به این صورت که درختان که در سابق به صورت طولی و در ارتفاع بالای 10 متر رشد می کردند دیگر ارتفاع طولی نخواهند داشت و رشد طولی آنها کمتر می شود. نکته مفید این موضوع این است که در این روش هرس درختان و چیدن میوه آنها بسیار راحت تر است و از فوت و شکستگی های بی شمار دست و پا جلوگیری می کند.

 

 

هر ساله چندین نفر بر اثر سقوط از درختان هنگام چیدن گردو ، فوت می کنند و یا دچار معلولیت می شوند.بر اساس آمار فقط در سال 98 ، هشت نفر در شهرستان تویسرکان بر اثر سقوط از درختان هنگام چیدن گردو فوت کرده اند.همچنین در همین مدت تعداد 7 نفر هم قطع نخاع و 60 نفر هم مجروح شده اند.
ایجاد اشتغال با اجرای طرح "سرشاخه کاری"
یکی از فواید اجرای این طرح ایجاد اشتغال است. برای اجرای این طرح نیاز به پیوند زنان زیادی وجود دارد تا این طرح را اجرا کنند. از آنجایی که این طرح به صورت پایلوت در تویسرکان ایجاد می شود ، در صورت تربیت پیوند زنان در شهرستان تویسرکان و استان همدان، این افراد می توانند در سایر نقاط کشور که نیاز به سرشاخه کاری دارند اعزام شوند و کسب درآمد کنند. به گفته مدیر جهاد کشاورزی تویسرکان تاکنون در استان همدان 100 پیوند زن حرفه ای پرورش یافته اند که خود نیز در حال پرورش دیگر پیوند زنان هستند.

 

 

آقای اکبری می فزاید: " از این شمار 55 نفر در تویسرکان مشغول فعالیتند". هر کدام از پیوند زنان حرفه ای خود نیز با یک یا دو نفر یک گروه را تشگیل داده اند که در مجموع می توان گفت در استان حدود 250 نفر در قالب 100 گروه مشغول سرشاخه کاری درختان هستند. همچنین گفته می شود هم اکنون حدود 6 گروه متشکل از 12 نفر از شهرستان تویسرکان در سایر استانها همچون کرمانشاه ، کردستان و کرمان مشغول پیوند زدن هستند. البته رفتن پیوند زنان استان به دیگر استانها به معنای بی نیازی استان به پیوند زن نیست بلکه به معنای این است که در سایر استانها درآمد بیشتری دارند.
مشکلات طرح "سرشاخه کاری" درختان گردو
طرح سرشاخه کاری که چند سالی است در تویسرکان به عنوان پایلوت سرشاخه کاری درختان گردوی کشور آغاز شده است در اجرا با برخی مشکلات روبروست.
اهمیت و ضرورت اطلاع رسانی
اگرچه طرح سرشاخه کاری از تویسرکان ، قطب تولید گردوی کشور، آغاز شده است اما برخی از باغ داران شهرستان تویسرکان هنوز از این طرح اطلاعی ندارند.آقای احسانی از باغ داران تویسرکان در گفتگو با خبرنگار ما در این زمینه اظهار بی اطلاعی می کند و می گوید :" از اجرای این طرح بی اطلاع است و در مورد سرشاخه کاری چیزی نشنیده است و رغبتی هم برای اطلاع از این طرح ندارد". از آنجایی که بیشتر باغ داران را افراد مسن و سنتی تشکیل می دهند به نظر می رسد باید با تبلیغات مناسب از طریق رسانه های جمعی و حضور در جمع باغ داران و نشان دادن عملی فواید سرشاخه کاری بیش از پیش باغ داران را نسبت به سرشاخه کاری درختان گردو ترغیب و تشویق کرد.
اهمیت و ضرورت آموزش
برای انجام هر کاری ابتدا و به موازات اجرای طرح باید آموزش های لازم انجام شود تا افراد در جریان جزئیات اجرای طرح قرار بگیرند به عبارت دیگر یک طرف اصلی و مهم موفقیت اجرای طرح بستگی به باغ داران دارد که باید ضرورت کار را درک کنند و راغب شوند تا در روند اجرای طرح مشارکت کنند.

بی اطلاعی و آموزش ندیدن باغ داران ، بی رغبتی آنان را در پی خواهد داشت.برگزاری دوره های آموزشی و حتی حضور در باغ ها و آموزش و گفتگو از نزدیک می تواند باغ داران را با طرح همراه کند. گفته شده که از ابتدای اجرای طرح سرشاخه کاری تاکنون حدود 35 دوره آموزشی در استان همدان برگزار شده است که در این دوره ها حدود 900 نفرآموزش دیده اند و با اصول پیوند زنی آشنا شده اند.
به نظر می رسد که باید دوره ها در سطوح مختلف مقدماتی، پیشرفته و حرفه ای گسترش یابد و افراد مستعد برای دوره های حرفه ای انتخاب و آموزش دیده شوند .
پیوند نخوردن 60 درصد سرشاخه کاری ها در تویسرکان
از نظر کارشناسان از تعداد سرشاخه کاری هایی که انجام می شود اگر 60 درصد بگیرد خوب و مورد قبول است و این درحالی است که در سالهای قبل این میزان در شهرستان تویسرکان حتی به 85 درصد هم رسیده است .اما متاسفانه پارسال تعداد سرشاخه هایی که نگرفت خیلی بیشتر شد و حتی به بالای 50 درصد هم رسید که قابل تامل بود.

 

 

آقای محمد مهدی مفتح ، نماینده مردم تویسرکان دراین زمینه می گوید : " پارسال از تعداد 103 هزار پیوندکی که در شهرستان تویسرکان زده شد حدود 60 درصد پیوندک ها نگرفت ". آقای "زمانی فر" ، مسئول باغبانی جهاد کشاورز تویسرکان در پاسخ به علت نگرفتن این پیوندک ها می گوید:" بهترین زمان برای سرشاخه کاری از ابتدای اردیبهشت تا اوایل خرداد است و از آنجایی که پارسال حدود نیمی از پیوندک ها از خارج کشور وارد شد و دیر به دست باغداران رسید بیشتر سرشاخه کاری ها بعد از این زمان طلایی انجام شد و به همین علت نگرفت". او بی توجهی باغ داران نسبت به روش صحیح سرشاخه کاری را از دیگر عوامل این مشکل بر شمرده و می افزاید :" بسیاری از باغ داران خود راسا اقدام به سرشاخه کاری کردند که به علت کم تجربگی آنان سرشاخه ها نگرفت".
دریافت هزینه های متفرقه برای اجرای "سرشاخه کاری"
یکی دیگر از مشکلاتی که بر سر اجرای این طرح وجود دارد هزینه های متفرقه ای است که برای انجام سرشاخه کاری از باغ داران طلب می شود.

آقای اکبری، مدیر جهاد کشاورزی تویسرکان می گوید:" در حال حاضر انجام هر پیوندک در سرشاخه کاری هر کدام 10 هزار تومان است که برای یک درخت با چهار پیوندک حدود40 هزار تومان هزینه دریافت می شود."

تا پیش از این پیوندک ها را جهاد کشاورزی رایگان در اختیار کشاورزان قرار می داد که این امر هم اکنون به پیمانکاران واگذار شده است.در این میان برخی پیمانکاران بخش خصوصی مبالغ متفرقه ای را از باغ داران طلب می کنند و نظارتی هم بر آنها وجود ندارد و اطلاع رسانی هم انجام نمی شود .آقای اسکندری یکی از باغ داران شهر رزن می گوید:" برای سرشاخه کاری یک پولی برای پیوندک ها از ما می گیرندو یک پولی هم برای قطع درختان از ما طلب می کنند و این در حالی است که در برخی جاها هزینه ای برای قطع کردن درخت طلب نمی کنند که باید نظارت باشد تا سوء استفاده ای نشود".این در حالی است که در تویسرکان بریدن درخت را خود پیوند زن انجام می دهد و هزینه ای برای آن دریافت نمی کند. مسئولان جهاد کشاورزی می گویند که بریدن درختان بر عهده پیوند زنان است و هزینه ای بابت آن نباید دریافت کنند .
کمبود پیوند زنان حرفه ای
یکی دیگر از مشکلاتی که طرح ملی سرشاخه کاری با آن روبروست بحث کمبود پیوند زنان حرفه ای در کشور است. اگرچه در طول چند سالی که این طرح آغاز شده برخی مربیان ورزیده شده اند و تربیت یافته اند ولی نیاز کشور خیلی بیشتر از اینهاست . در حال حاضر حدود 100 پیوند زن حرفه ای در استان همدان به عنوان پایلوت سرشاخه کاری کشور داریم که برای یک طرح ملی بسیار کم است . لذا با آموزش تعداد بیشتری از پیوند زنان حرفه ای می توان شاهد سرشاخه کاری شمار بیشتری از درختان به صورت حرفه ای و با کیفیت باشیم.
حرف آخر
طرح سرشاخه کاری را به جرات می توان گفت یکی از طرح های مهم و موثر وزارت جهاد کشاورزی است که تاکنون در بخش باغ داری اجرا شده است.جهاد کشاورزی اگرچه اجرای این طرح را به پیمانکاران واگذار کرده است اما باید همچنان نقش نظارتی خود را بیش از گذشته ایفا کند تا مشکلی بویژه در کیفیت سرشاخه کاری ها ایجاد نشود. حضور دلالان و سودجویان و بی تجربه ها در این بخش می تواند هزینه های اجرای طرح را بالا ببرد و باغ داران را از اجرای طرح منصرف کند. علاوه بر این برگزاری دوره های آموزشی با هدف تربیت پیوند زنان حرفه ای می تواند در سرعت بخشیدن به کمیت و کیفیت اجرای این طرح موثر باشد.