کد خبر: ۲۷۳۷۶۹۲

تاریخ انتشار: ۲۲ خرداد ۱۳۹۹ - ۱۱:۵۵

خراسان شمالی » اجتماعی

گزارش مکتوب

پشت کشاورز خالی است

در حالیکه جهاد کشاورزی به دنبال ترویج کشت محصولات کم آب طلب است، کشاورزان از نبود حمایت کافی و همه جانبه، شاکی اند.

به گزارش خبرگزاری صداوسیما خراسان شمالی، تغییرات اقلیمی و جوی در دهه‌های اخیر، سبب پدیده خشکسالی در بسیاری از مناطق پشت کشاورز خالی است جهان و ایران شده و معضلاتی را در بخش‌های مختلف از جمله کشاورزی به وجود آورده است که این مسئله، استفاده بهینه از منابع آب را برای مسئولان و مردم دوچندان می‌کند.

کارشناسان تغییر الگوی کشت را در کنار استفاده از سامانه‌های نوین آبیاری، یکی از راهکار‌های مهم در مدیریت منابع آبی می‌دانند.

استان خراسان شمالی با داشتن 344 هزار هکتار زمین کشاورزی و 82 هزار بهره بردار، یکی از قطب های تولید کشاورزی در کشور محسوب می شود. برای برون رفت از مشکل کم آبی، از یک سو کارشناسان، کشاورزان را به کشت محصولات کم آب طلب و زودبازده همچون گل محمدی، کلزا، کینوا، پسته، زعفران و بادام تشویق می کنند و از سوی دیگر، کشاورزانی که سال ها با کشت محصولات پرآب طلب با بازارمصرف بهتر خو گرفتند، حاضر به پیروی از کشت محصولات کم آب طلب نیستند.

برای بررسی مشکلات کشاورزان ابتدا سفر کوتاهی داشتم به فاروج.

عطر خوش گل محمدی حتی از ماسکی که زده ای عبور می کند. از استشمام این بوی خوش، لذت می بری و این همه زیبایی که در آخرین ماه بهار در حال رخ نمایی است، تپه ای صورتی رنگ، چشمانت را نوازش می کند.

تپه گل های دست چین محمدی، منتظر مشتریانی است که آن ها را برای گلاب گیری یا خشک کردن می برند.

آواز دهل شنیدن از دور خوش است!

وقتی هم صحبت گلچینان شدم فهمیدم که پشت این همه بوی خوش و گلستان های زیبا، چه خارهایی که دست متولیان را نوازش نمی کند.

پشت کشاورز خالی است گویا قصه قدیمی و تکراری برای آن هایی است که به این گلستان قدم گذاشتند، قصه نبود بازار فروش و ثبات نداشتن قیمت از یک سو و پرداخت دیرهنگام دستمزدها توسط شرکت های خریدار گل از سوی دیگر.

یکی از پرورش دهنده گل محمدی که سه هکتار زمین را گلستان کرده و چندسالی در این زمینه فعال است ، می گوید: با توجه به اینکه گل محمدی در یک بازه زمانی محدود شکوفا می شود، فروش آن بزرگ ترین مشکل است زیرا باید برای گلاب گیری، به سرعت فروخته شود؛ در غیر این صورت خشک خواهد شد.

نبود بازار مطمئن

یکی دیگر از کشاورزان فاروجی که می گوید پنج سال قبل گندمزار خود را به کاشت گل محمدی اختصاص داده و حال از نبود بازار خوب و مطمئن برای فروش محصولاتش گلایه مند است، از مسئولان انتظار دارد وقتی کشاورزان را برای برنامه و طرحی ترغیب می کنند، در همه اجزای آن از کشاورزان حمایت کنند تا با اطمینان خاطر به کارشان ادامه دهند.

گلاب های تقلبی در بازار!

او به فرایند دشوار گلاب گیری اشاره می کند و می گوید: همه تلاش ما این است که محصولات با کیفیت عرضه کنیم اما تا زمانی که گلاب های تقلبی در بازار جولان می دهد، جایی برای محصولات درجه یک ما باقی نمی ماند.

اما کشاورزی دیگر که در اسفراین 22 هکتار را زیر کشت گل محمدی برده و در حال راه اندازی کارخانه گلاب گیری است، خرسند به نظر می رسد.

به سراغ دیگر کشاورزان مجری کشت محصولات کم آب طلب رفتم که با موجی از نارضایتی های ناشی از حمایت نشدن بعد از تولید محصول و نبود بازار مناسب، مواجه شدم...

امیدوار ، یکی از کشاورزان در قره میدان کوچک مانه و سملقان، سال ها شالیکار بوده و حالا دو سالی است به علت کمبود آب به کشت کینوا روی آورده، از نبود حمایت مسئولان خیلی گلایه دارد و می گوید: سال اول، هشت هکتار و سال دوم، پنج هکتار کینوا کاشتم، بذر کینوا را کیلویی 80 هزار تومان خریدم اما محصول را هشت هزار تومان هم از منِ کشاورز نمی خرند.

یکی دیگر از کینوا کاران اسفراینی می گوید: تا مرحله تولید، مشکلی وجود ندارد اما بعد از برداشت، کسی متولی و خریدار محصول نیست. هزینه فراوری هم بالاست.

سمیعی، نبود فرهنگ سازی برای مصرف این گونه محصولات در ایران را از مشکلات عنوان می کند و می افزاید: سال اول یک هکتار و سال دوم هشت هکتار کینوا کشت کردم اما تا کنون عایدی از آن نداشتم. چند روز اخیر، 11 تُن کینوا حاصل تلاش دو سالم را به مشهد پشت کشاورز خالی است فرستادم تا با 35 درصد افت قیمت، به فروش برسانم .

او در پاسخ به این سال که در صورت حمایت باز هم به کشت کینوا ادامه خواهد داد یا نه؟ می گوید: کشت گندم، جو، پنبه و هنداونه بذری برای من به صرفه است.

رنج برنجکاران خراسان شمالی

تولید و کشت برنج در خراسان شمالی در حالی ممنوع اعلام شده که کشاورزان و البته برخی از مسئولان استان می‌گویند هنوز کشت مناسب برای جایگزینی این محصول معرفی نشده است.

علی جهانی یکی از برنجکاران روستای محمد آباد مانه سملقان با وجود همه مشکلاتی که ممنوعیت کشت برنج به بار آورده، بازهم حاضر نیست به کشت جایگزین روی بیاورد.

وی به مشکلات معیشتی مردمان این منطقه با ممنوع شدن کشت برنج و افزایش تعرفه آب در زمین های پایین دست سدّ شیرین دره اشاره می کند و می افزاید: زمین های این منطقه سالیان زیادی است برنج کشت می شود و حالا با ارائه کشت های جایگزین کم آب طلب همچون کینوا، مردم سردرگم شده اند و حتی امنیت غذایی برخی خانواده ها به خطر افتاده.

بعد از شنیدن صحبت کشاورزان، سوالات زیادی در ذهنم مرور می شد. مسئولان همیشه از امنیت غذایی، بهبود اقتصاد خانواده، استفاده از ظرفیت های بالقوه استان برای رفاه حال روستائیان وکشاورزان سخن می رانند، اما حالا اصلاح الگوی کشت و جایگزینی محصولات کم آب طلب، فعالان این عرصه را دچار مشکل کرده است....

فردای آن روز برای بررسی مشکل کشاورزان و به امید اینکه بتوانم قدمی برای هموار کردن راه برای ادامه کشاورزی بانشاط انان بردارم، سراغ مسئولان مربوط رفتم !

اما و اگرهای بهره‌وری آب در کشاورزی

انتقاد از محدود شدن کشت برنج در خراسان شمالی

مسئول زراعت مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان مانه و سملقان، خواهان پیگیری برای جلوگیری از ممنوعیت و محدودیت کشت برنج است. او می گوید: محدود شدن کشت این محصول، اقدامی غیرمنطقی است که مشکلات بسیاری برای تولیدکنندگان از جمله معیشت آنان به دنبال داشته است.

به گفته امیرعباس توکل، با محدود شدن کشت برنج، کشاورزان منطقه مانه، به کشت پیاز و گوجه فرنگی روی آورده‌اند در حالی که میزان آب، برای تولید این محصولات جالیزی بیشتر از برنج و در مقابل، درآمد حاصل از آنها بسیار کمتر از این محصول است.

حبوبات، و ذرت علوفه ای؛ جایگزین کشت برنج

پشت کشاورز خالی است اما معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی، کشت حبوبات و ذرت علوفه ای را پیشنهاد می کند و می گوید: طبق قانون، باید کشت برنج را در استان های غیر شمالی، ظرف مدت سه سال به صفر برسانیم. سال های گذشته دو هزار هکتار کشت برنج در استان داشتیم اما اکنون 800 تا هزار هکتار کاهش یافته، سال اول طرح تمام شده و دو سال آینده باید این طرح به پایان برسد.

محمدجواد تشکری همچنان اصرار دارد که کشاورزان به جای برنج از کشت های جایگزین استفاده کنند تا معیشت آنان به خطر نیفتد.

آیا راهکاری برای حذف برنج خارجی از سفره‌های ایرانی وجود دارد؟

بسیاری از فعالان صنعت کشاورزی معتقدند با کشت مازاد برنج در استان‌های غیر شمالی، امکان خودکفایی وجود دارد.

وزارت جهادکشاورزی، محدودیت و ممنوعیت کشت برنج در استان های غیرشمالی را از سال 93 در حالی برای مدیریت مصرف آب مطرح کرد که از همان ابتدا با واکنش شدید بسیاری از تولیدکنندگان و دست اندرکاران بخش کشاورزی روبرو شد. آنها معتقد بودند این طرح نمی تواند راهکار مناسبی برای مصرف بهینه آب باشد.

بسیاری از مسئولان امر بر این باورند که رفع محدودیت و ممنوعیت کشت برنج در استان های غیر شمالی، علاوه بر تامین معیشت کشاورزان، در کاهش واردات و تامین امنیت غذایی کشور تاثیر بسزایی دارد.

پیش تر، علی خان محمدی مدیر عامل مجمع ملی نخبگان کشاورزی در گفت و گو با خبرنگار صنعت، تجارت و کشاورزی باشگاه خبرنگاران جوان با اشاره به مزایای کشت برنج در استان های غیر شمالی گفته بود: کشت برنج در استان های غیر شمالی علاوه بر تامین امنیت غذایی کشور و کاهش واردات، موجب شده غذای سالم با قیمت مناسب به دست مصرف کننده برسد.

به گفته وی، با این کار، اگر به خودکفایی صد درصدی در تولید برنج دست نیابیم، بدون تردید میزان واردات به طور چشمگیری کاهش می یابد.

سالانه با کشت برنج در دو هزار هکتار از اراضی مانه و سملقان در زمین های پایین دست سد شیرین دره در مناطق محمد آباد و عشق پشت کشاورز خالی است آباد ، بیش از سه هزار و 750 تُن برنج باکیفیت برداشت و راهی بازار می شود.

اما جواد تشکری معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان می گوید: هنوز خبر لغو ممنوعیت کشت برنج در استان های غیر شمالی برای ما ارسال نشده و فقط در مورد خوزستان بوده است، وی همچنان بر کشت لوبیا چیتی، لوبیا قرمز و ذرت علوفه ای به عنوان کشت جایگزین اصرار می ورزد و می گوید: باید کشت برنج در خراسان شمالی به صفر برسد.

در حالی که برنجکاران مانه و سملقان می گویند زمین های منطقه فقط برای کشت برنج مناسب است و با کشت نشایی آب زیادی مصرف نمی شود، آیا تضمینی وجود دارد که با تولید زیاد حبوبات، بازار مناسبی برای آن ایجاد شود و این محصول نیز همچون سایر محصولات در انحصار تعیین قیمت دلالان قرار نگیرد؟

سید عقیل مرتضوی مدیر عامل شرکت آب منطقه استان هم گفته بهای آب تحویلی از سد شیرین دره به برنج کاران را افزایش داده است و بر این اساس، آب تحویلی به برنج کاران تا هفت هزار مترمکعب به ازای هر هکتار، با یک تعرفه و آب مصرفی بیش از آن، یک و نیم برابر بیشتر، محاسبه می شود.

بر اساس اعلام سازمان جهاد کشاورزی استان، برنج در 30 روستا و در 800 قطعه زمین کشت می شود و بیشترین میزان کشت آن در شهرستان مانه و سملقان است.

از طرفی خود مسئولان نیز معتقدند که باید به دنبال کشاوزی باشیم که دغدغه ای برای فروش محصول نداشته باشیم اما در زنجیره تولید دچار محدودیت هستیم.

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی استان در ادامه می گوید: چون در فصل برداشت، قیمت ها به طور محسوس اُفت می پشت کشاورز خالی است کند، امسال هم با اضافه شدن بیماری کرونا، خرید این محصول دچار نوسان شده . کینوا کم آب طلب و از سویی سازگار با اقلیم مناطقی است که برنج در آن کشت می شود اما بازار فروش مناسبی تاکنون برای آن پیدا نشده و مشتری خاصی را می طلبد.

امسال کرونا بهانه ای برای آشفتگی بازار محصولاتی همچون گل محمدی شد اما آیا سال های بعد به فرض نبود کرونا، تضمینی برای بهبود وضعیت بازار و کاهش دغدغه کشاورزان خواهد بود؟

از بین کشت های جایگزین و کم آب طلب مطرح شده در خراسان شمالی، پسته به دلیل حمایت سرمایه گذاران، وضع بهتری داشته است و دانه روغنی کلزا به سبب خرید تضمینی آن از سوی دولت، با استقبال کشاورزان رو به رو شده ولی ادامه کشت سایر محصولات به علت نبود خرید تضمینی، نبود زنجیره تولید و صنایع تبدیلی ، نبود بازار مناسب فروش و ارزان بودن محصولات مشابه وارداتی، متأسفانه چیزی جز زیان برای کشاورزان نداشته و تا وقتی متولیان امر راهکار مناسب و جامعی ارائه نکنند، توفیق در اصلاح الگوی کشت، به سراب می ماند.

نویسنده: سکینه خرمی