از عمران و آبادانی تا تخریب و بهسازی

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز ایلام؛ زمانی که ایرانیان برای به دست اوردن آب به اعماق زمین رفتند کسی فکرش را نمی‌کرد که این کشفشان به عنوان شاهکار مهندسی آب در جهان تبدیل شود.

آری، قنات‌ها این دیوار‌های پیچ در پیچ درعمق زمین که از تاریکی دل شان روشنایی آب را بر زمین‌های خشک برتابیدند و امید تازه‌ای را در دل جهانیان تازه کردند.

امروز با گذشت ۳هزار سال از حفر اولین قنات در ایران، حالا ۳۷هزار رشته قنات فعال در کشور وجود دارد که این تعداد معادل بیشترین رشته قنات در مقایسه با سایر کشور‌های صاحب قنات است و سالانه هفت میلیارد مترمکعب آب زیرزمینی را به طور عمده در اختیار بخش کشاورزی قرار می دهند.

در ایلام نیز به سبب برخورداری از پیشینه تاریخی و فعالیت اکثریت مردم در بخش کشاورزی قنات‌های با قدمت چندهزار ساله وجود دارد که نشان از تلاش مردم این منطقه برای عمران و ابادانی ممالک خود دارد.

در این استان اکثر قنات‌ها در بخش کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد که در سال‌های اخیر برخی از آنها دچار کم ابی، برخی تخریب و تعدادی نیز دوباره احیا شده اند.

 

عبور از خشکسالی‌ها با حیای مجدد قنات‌ها
گوهری مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی ایلام با تشریح وضعیت قنات‌ها در بخش کشاورزی بیان داشت: از لحاظ بهره برداری جهت مصارف کشاورزی، ۱۵رشته قنات در استان فعال است که میانگین اب دهی ان‌ها ۳۰لیتر در ثانیه است.

گوهری تصریح کرد:در دو سال اخیر اعتباری بالغ بر ۱میلیارد و ۹۰۰میلیون تومان برای بهسازی و ترمیم قنات‌های استان اختصاص داده شده که تا به امروز ۳رشته از ان‌ها لایی روبی و ترمیم شده اند.

وی با اشاره به تداوم برنامه‌های جهاد کشاورزی برای احیای مجدد قنات‌ها در استان گفت: در حال حاضر کار بازسازی قنات سربیشه و امیر اباد در مراحل پایانی قرار دارد و ماه‌های اینده نیز کار اجرایی لایی روبی چند قنات دیگر در استان شروع خواهد شد.

قنات‌ها منابع ابی پایدار و کم هزینه
جواهری کارشناس قنات با اشاره به مزایای قنات در مقایسه با دیگر روش‌های آبرسانی می‌گوید: آب قنات، چون در مسیر افتاب قرار نمی‌گیرد، خیلی کم تبخیر می شود و همیشه گوارا و خنک است.

جواهری با تقسیم قنات‌های استان به سه بخش فعال، فصلی و غیرفعال بیان داشت: اکثر این قنوات استان عمری بیش از ۲۰۰سال دارند به همین دلیل همواره نیازمند پایش فیزیکی، ساماندهی عرصه و حریم و همچنین لایی روبه متداوم هستند که امیدواریم هرچه زود‌تر این امر در تمامی قنات‌ها اجرا شود.

او با اشاره به اینکه قنات‌ها در بسیاری از مناطق نیمه‌خشک و کم باران موجبات پویایی جمعیت و رونق کسب‌وکار را فراهم آورده است، بیان کرد: حفظ رنق زندگی و شکوفایی کشاورزی این مناطق به جریان اب قنات بستگی دارد و مرگ قنات‌ها می‌تواند به پایان زندگی جوامعی که در پیرامون آن شکل‌گرفته است منجر شود

چاه‌های غیرمجاز، تیشه بر ریشه قنات‌ها
این کارشناس قنات اظهار داشت: در دهه‌های اخیر علاوه بر خشکسالی، با احداث چاه‌های عمیق و بهره برداری بی رویه از آب‌های زیر زمینی، بخشی از قنات‌های استان خشک شده که با توجه به معضل کم‌آبی و اهمیت قنوات در کشاورزی می‌طلبد دستگاه‌های متولی توجه ویژه‌ای به این موضوع کنند.

قنات‌های تاریخی ایلام ساماندهی می‌شوند
مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ایلام از از اختصاص اعتبار برای ساماندهی قنات‌های تاریخی این استان خبر داد و اظهار کرد:با اعتبار تخصیص یافته از محل اعتبارات ابلاغی ملی به مبلغ ۳۰میلیون تومانی قنات‌های تاریخی استان ساماندهی می‌شوند.

شنبه زاده گفت: در صورت بازسازی و لایروبی این قنات‌ها، می‌توان آنان را فعال کرد و همچنین با توجه به سیاست‌های وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در خصوص حفاظت آثار تاریخی، این اثر در لیست انجام اقدامات حفاظتی، احیا و فعال‌سازی از سوی دستگاه‌های متولی و اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان قرار دارد.

پیوند قنات با زندگی ایلامیان

امینی راد پژوهشگر تاریخی اظهار کرد: وجود قنات در ایلام قدمتی به پیشینه تاریخی این استان دارد و نامگذاری برخی مناطق استان به مشابهه اسامی قنات همچون روستای قنات آباد در شهرستان سیروان و یا منطقه سراب کارزان (به معنای بالا دست اب) مهر محکمی بر این موضوع است. 

وی افزود: در دوره قاجار و والیان پشتکوه در استان ایلام، ده‌ها رشته کاریز و قنات حفر شده که علاوه بر جنبه‌های عمرانی، کار، تلاش و تنوع در محیط زندگی، از لحاظ فرهنگی نیز حائز اهمیت است.