شترمرغ به گل نشسته!

به گزارش خبرگزاري صدا وسيما،  اکرانوپلان از جمله محصولات نظامی عجیبی است که نه درست مانند یک هواپیمای کامل به نظر می‌رسد و نه مشابه قایق! در واقع می‌توان آن را یک شناور دریایی به شمار آورد که در ارتفاع کم نسبت به سطح آب پرواز می‌کند. بله درست است، با ترکیبی از قایق و هواپیما رو به رو هستیم، چیزی شبیه قایق پرنده.

اکرانوپلان یا شناور اثر سطحی در ظاهر شباهت زیادی به طراحی هواپیما دارد، اما از بدنه‌ای مثل قایق‌های تندرو بهره می‌برد و می‌تواند با استفاده از اثر متقابل سطح با فاصله کمی از سطح آب و سرعت نسبتا بالا حرکت کند. درست مانند آن که هواپیمایی با جثه بزرگ روی بالشتکی از هوا روی آب بخزد.

قایق پرنده که یکی دیگر از تسلیحات نامتعارف اتحاد جماهیر شوروی طی جنگ سرد شناخته می‌شود، برای اولین بار  در سال ۱۹۶۰ معرفی شد. گفتنی است که اکرانوپلان‌ها تا مدت زمان زیادی از جمله اسرار مهم نظامی شوروی به شمار می‌رفتند و سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا در خصوص ماهیت آن‌ها دچار سردرگمی بودند.

قایق‌های پرنده شوروی
روند تحقیق و توسعه قایق‌های پرنده تنها به دوران شوروی باز می‌گردد و روسیه پس از جنگ سرد این راه را ادامه نداد. این در حالی است که آخرین اکرانوپلان شناخته شده هم اکنون در میان آب‌های کم عمق سواحل دریای خزر به دام افتاده است.
تصور کنید که در سواحل روسیه در حال قدم زنی هستید و ناگهان با یکی از غیرمعمول‌ترین وسایل نقلیه جنگ سرد که روی ماسه‌ها افتاده است رو به رو می‌شوید. اما چرا چنین اتفاقی رخ داده است؟ براساس اطلاعات موجود؛ فرآیند یدک کشی این قایق پرنده به سمت موزه درست پیش نرفته و در نهایت اکرانوپلان مورد بحث در فاصله‌ای نسبی از ساحل به گل نشسته است.

اکرانوپلان‌ها حاصل تلاش بی وقفه اتحاد جماهیر شوروی برای ساخت پرنده‌ای بودند که بتواند با بهره برداری از اثر زمین به پرواز درآید. اثر زمین در هواگرد‌های ثابت بال به حالتی گفته می‌شود که پرنده در نزدیک سطحی ثابت مانند زمین (یا آب) در حرکت باشد.
در چنین وضعیتی نیروی برآر (نیرویی که بر اثر برخورد هوا با سطوح فوقانی و تحتانی بال ایجاد و موجب بالا رفتن هواپیما یا ادامهٔ پرواز آن می‌شود همان نیروی برآر است) افزایش و نیروی پسار (نامی است که در فیزیک و دینامیک سیالات به نیرو‌هایی که در جهت بازداشتن اجسام از حرکت در درون سیالات کار می‌کنند) کاهش خواهد یافت و بدین ترتیب خلبان احساس می‌کند که هواگرد تحت کنترل وی در حالت معلق و شناور قرار دارد. با نزدیک‌تر شدن هواپیما به زمین، فشار هوا میان بال و سطح صاف زیرین توسعه می‌یابد و این موضوع سبب ایجاد بالشتکی از هوا در قسمت زیر هواپیما خواهد شد. این روند در عین حال با کاهش ارتفاع منتج به افت کشش نیز می‌شود.

در تمام دوران جنگ سرد، مقامات نظامی شوروی و مهندسین فعال در این حوزه طرح‌های بزرگ مجهز به توربوجت را به مرحله آزمایش رساندند تا از این طریق پرواز بر فراز موج‌ها با تنها چند اینچ فاصله را محقق سازند. از جمله دستاورد تلاش‌های مذکور می‌توان به اکرانوپلان کلاس Lun اشاره کرد که برای دست یابی به سرعت ۶۰۰ کیلومتر بر ساعت، مجهز به ۸ موتور توربوجت شده بود.

از جمله دیگر ویژگی‌های متمایز کننده این محصولات نظامی می‌توان از مصرف سوخت کمتر به علت پرواز در نزدیکی سطح آب و کاهش نیروی پسار، ایمنی بیشتر، زیرا به دنبال از کار افتادن ناگهانی موتور‌ها هیچ گونه خطر مرگباری وجود ندارد و همچنین در امان ماندن از آسیب احتمالی مین‌های دریایی نام برد.

با وجود مزایای تئوری متعدد، پروژه اکرانوپلان‌های شوروی نه تنها با موفقیتی گسترده همراه نشد بلکه تک قایق پرنده ساخته شده از کلاس Lun نیز هم اکنون گرفتار شن و ماسه‌های سواحل دریای خزر شده است. قرار بود این قایق پرنده از یک پایگاه دریایی نزدیک به موزه منتقل شود که متاسفانه مشکلی در زمینه حمل و نقل رخ داد. بدین ترتیب به جای آن که اکرانوپلان مذکور در خانه جدید خود باشد، در آب‌های کم عمق ساحل خزر به دام افتاده و بازدیدکنندگان زیادی را به سوی خود جذب می‌کند.