حقوق متقابل مردم و رهبر

مولا علي عليه السلام این خطبه را پس از شکست شورشیان خوارج، در سال ۳۷. هجرى براى بسیج کردن مردم جهت مبارزه با شامیان در «نخیله کوفه» ایراد فرمودند:

۱. نکوهش از سستى و نافرمانى کوفیان
نفرین بر شما کوفیان که از فراوانى سرزنش شما خسته شدم. آیا به جاى زندگى جاویدان قیامت به زندگى زود گذر دنیا رضایت دادید و بجاى عزّت و سر بلندى، بدبختى و ذلّت را انتخاب کردید هر گاه شما را به جهاد با دشمنتان دعوت مى کنم، چشمانتان از ترس در کاسه مى گردد، گویا ترس از مرگ عقل شما را ربوده و، چون انسان هاى مست از خود بیگانه شده، حیران و سرگردانید. گویا عقل هاى خود را از دست داده و درک نمى کنید. من دیگر هیچ گاه به شما اطمینان ندارم، و شما را پشتوانه خود نمى پندارم، شما یاران شرافتمندى نیستید که کسى به سوى شما دست دراز کند. به شتران بى ساربان مى مانید که هر گاه از یک طرف جمع آورى گردید، از سوى دیگر پراکنده مى شوید.

۲. علل عقب ماندگى مردم کوفه
به خدا سوگند، شما بد وسیله اى براى افروختن آتش جنگ هستید، شما را فریب مى دهند، امّا فریب دادن نمى دانید، سرزمین شما را پیاپى مى گیرند و شما پروا ندارید، چشم دشمن براى حمله شما خواب ندارد ولى شما در غفلت به سر     مى برید. بخدا سوگند، شکست براى کسانى است که دست از یارى یکدیگر مى کشند. سوگند بخدا، اگر جنگ سخت درگیر شود و حرارت و سوزش مرگ شما را در برگیرد، از اطراف فرزند ابو طالب، همانند جدا شدن سر از تن، جدا و پراکنده       مى شوید. به خدا سوگند آن که دشمن را بر جان خویش مسلط گرداند تا گوشتش را بخورد، و استخوانش را بشکند، و پوستش را جدا سازد، عجز و ناتوانى اش بسیار بزرگ و قلب او بسیار کوچک و ضعیف است. تو اگر مى خواهى اینگونه باش، امّا من، به خدا سوگند از پاى ننشینم و قبل از آن که دشمن فرصت یابد با شمشیر آب دیده چنان ضربه اى بر پیکر او وارد سازم که ریزه هاى استخوان سرش را بپراکند، و بازو‌ها و قدم هایش جدا گردد و از آن پس خدا هر چه خواهد انجام دهد.
۳. حقوق متقابل مردم و رهبرى
اى مردم، مرا بر شما و شما را بر من حقّى واجب شده است، حق شما بر من، آن که از خیر خواهى شما دریغ نورزم و بیت المال را میان شما عادلانه تقسیم کنم، و شما را آموزش دهم تا بى سواد و نادان نباشید،
و شما را تربیت کنم تا راه و رسم زندگى را بدانید. و، اما حق من بر شما این است که به بیعت با من وفادار باشید، و در آشکار و نهان برایم خیر خواهى کنید، هر گاه شما را فرا خواندم اجابت نمایید و فرمان دادم اطاعت کنید.