انجام آزمایش سرد راکتور اراک اوایل سال ۱۴۰۰

معاون رییس سازمان انرژی اتمی در پاسخ به این که با سرعت گرفتن بازگشت ایران به فعالیت‌های غنی‌سازی و تولید و توسعه سانتریفیوژها، این نگرانی به وجود می‌آید که بخش‌های دیگر صنعت هسته‌ای مغفول بماند چه به لحاظ مالی و چه برنامه‌ریزی و در اولویت قرار گرفتن آنها. تمهیدات سازمان و برنامه بلند مدت آن در بخش نیروگاهی، رادیودارو، استخراج و اکتشاف، ایمنی هسته‌ای و همکاری‌های بین‌المللی برای یک سال آینده چیست؟ گفت: غنی سازی جزء مهمترین فعالیت‌های سازمان انرزی اتمی است اما در بخش‌های دیگر هم سازمان در حال کار است، شاید به دلیل مسایل سیاسی غنی‌سازی برجسته شده است اما در بخش‌های دیگر کارها به خوبی ادامه دارد.
آقای کمالوندی  ادامه داد: در بخش اکتشاف منابع اورانیوم از دو سال پیش با تکنولوژی بالا کارها دنبال می شود. ما موفق شدیم سرعت و کیفیت کار را برای شناسایی منابع بالا ببریم و این تکنولوژی را هم چنین برای صنایع دیگر مورد استفاده قرار دهیم. در بخش استخراج هم سرمایه‌گذاری خوبی شده است. در این بخش از 4 تن به طور متوسط در سال‌های گذشته به حدود 37 تن در سال جاری رسیدیم که پیشرفت خوبی است. البته هدف‌های بالاتری داریم و باید به سالی 100 تن برسیم. در عین حال این میزان تولید در داخل پاسخگوی نیازهای در حال رشد ما نیست و باید منابع اورانیوم را از خارج هم تامین کنیم.

این مقام سازمان انرژی اتمی تصریح کرد: در حوزه نیروگاهی، نیروگاه دوم بتن‌ریزی‌اش انجام شده و ساخت زیرساخت‌ها در حال انجام است و سال آینده نیروگاه سوم را باید بتن‌ریزی کنیم، البته با کمبود منابع اعتباری رو به رو هستیم ولی امیدواریم تاخیری در این رابطه نباشد.
دکتر کمالوندی در پاسخ به این که به نظر می آید مشکلات ناشی از تحریم‌ها و تشدید فشارهای مالی بر پروژه‌های سازمان از جمله نیروگاه بوشهر تاثیر گذاشته است؟ اظهار کرد: ما نمی توانیم کتمان کنیم کشور تحت تاثیر تحریم‌هاست. منابعی که پیش بینی شده بود دولت به سازمان انرژی اتمی تخصیص دهد آن طور که باید تخصیص داده نشده است. در رابطه با واحدهای نیروگاهی، شرکت روس اتم با وجود اینکه 400 میلیون یورو طلبکار است کار را ادامه می دهد و امیدواریم بخشی از این مطالبات را به زودی بدهیم.
سخنگوی سازمان انرژی اتمی تصریح کرد: اما در همین شرایط سخت اقتصادی توانستیم ارزش افزوده خوبی هم داشته باشیم، از جمله در آب سنگین، اکتشاف و رادیوداروها سازمان درآمد زا بوده است.

وی ادامه داد: در حوزه رادیودارو با وجود تحریم‌ها بدون اینکه مشکلی پیش آید توانستیم نیازهای کشور را تامین کنیم و علاوه بر آن صادر کننده رادیودارو در این شرایط هم هستیم. در تولید اکسیژن 18 در شرایط خوبی هستیم و شرکت مصباح انرژی به لحاظ تجاری و علمی محصولات را با بهترین کیفیت در سطح دنیا تولید می‌کند. این شرکت توانسته صادرات خوبی داشته باشد و الان حجم مبادلات اش به 7میلیون دلار رسیده است که رشد قابل توجه‌ای است. در تولید دوتره پیشرفت خوبی داریم و اکنون در کارهای تحقیقاتی و دانشگاهی هم از این محصولات استفاده می شود.

معاون سازمان انرژی اتمی در پاسخ به این که طرح بازطراحی راکتور اراک به کجا رسید، آیا در سال جدید شاهد پایان تجهیز و تست‌های اولیه آن خواهیم بود، اگر آمریکا به برجام برنگردد، تکلیف این مساله چه می‌شود، آیا باید این پروژه را کان لم یکن قلمداد کنیم، اعلام شده از مدتی پیش که اقدامات برای بازگرداندن ساختار راکتور قبلی شروع شده است به جز ساخت و راه اندازی راکتور چه نیازهای دیگر برای عملیاتی کردن راکتور در ساختار قبلی نیاز است؟ گفت: وقتی آمریکا از برجام خارج شد، کارها در بازطراحی راکتور اراک کند شد اما چینی‌ها ادامه دادند و ما در کنار چینی‌ها سعی کردیم خودمان هم کار را جلو ببریم چرا که اساسا کارفرمای این پروژه ایران است و در نتیجه کار را در ابعاد مختلف جلو بردیم.
کمالوندی افزود که "اوایل سال 1400 تست سرد راکتور (بازطراحی شده) را خواهیم داشت که مقدمه‌ای است برای راه‌اندازی کامل راکتور آن در یک سال بعد از آن. این به آن معناست که کارهای مختلفی که نیاز است در حوزه سوخت، مخزن و غیره انجام شود را پیش برده‌ایم."
وی گفت: در زمان ساخت راکتور قبلی، کارها در تامین شش قلم از تجهیزات اصلی متوقف شده بود، از جمله اتاق کنترل، پمپ های خلا و خنک کننده، ماشین سوخت گذار، تجهیزات کنترلی (I/C) و غیره. اما این بار سعی کردیم اول تجیهزات اصلی را تامین کنیم و سپس سراغ کارهای دیگر برویم.
معاون صالحی در پاسخ به اینکه اگر آمریکا به برجام برگردد ورودش به این پروژه چطور خواهد بود؟ تصریح کرد: اگر آمریکا برگردد و بخواهد همکاری کند، می‌تواند اما ما بدون آنها و حتی چینی‌ها هم می‌توانیم این پروژه را ادامه دهیم.

وی در رابطه با ساخت راکتور قبلی خاطرنشان کرد: مجلس از سازمان خواست تا بررسی شود که اگر بخواهیم به راکتور قبلی برگردیم روند به چه شکل خواهد بود و ما کمتر از یک ماه برنامه این کار را به مجلس دادیم که کار ساخت و راه‌اندازی یک راکتور جدید با ظرفیت‌های قدیمی چقدر زمان می‌برد و چقدر منابع نیاز دارد. اگر تصمیم گرفته شود که راکتور قبلی با مشخصات قبلی دوباره ساخته شود، با توجه به تجربیاتی که داریم، می‌گوییم که می‌توانیم راکتور قبلی را بسازیم، اینکه از چه تجهیزاتی استفاده می‌کنیم بحث‌های فنی است اما به راحتی می‌توانیم لوله‌های کالندریا که در آنها سیمان ریخته شد را عوض کنیم تا از مخزن قدیمی استفاده کنیم و از سویی چون نقشه کار را داریم می‌توانیم مخزن جدید درست کنیم.
کمالوندی تاکید کرد: اما با توجه به این که نظر متخصصان ما این بوده که راکتور بازطراحی شده برای کارهای تحقیقاتی کارآیی بیشتری دارد و آن را باید تکمیل کنیم، این به این مفهوم است که اگر بخواهیم راکتور دیگری درست کنیم، باید در محل دیگری ساخته شود، یعنی باید کار را از صفر شروع کنیم.

سخنگوی سازمان انرژی اتمی در پاسخ به این که در ماه‌های گذشته که ایران برنامه غنی‌سازی خود را سرعت داده تعاملاتی میان سازمان و آژانس شکل گرفته، آیا از روند همکاری ایران و آژانس رضایت دارید، انتظارات ایران در این‌باره چیست؟ گفت: تعاملات ما با آژانس تعریف شده است، مادامی که در چارچوب پادمان جامع همکاری می‌کنیم، تعهدات مشخص است و وقتی پروتکل الحاقی را اجرا می‌کنیم تعهدات به شکل دیگری است و در قالب برجام هم بعضی تعهدات وجود دارد. اما اینکه راضی هستیم یا نه؟ به طور کلی خیر، راضی نیستیم. آژانس اگر چه باید یک نهاد فنی باشد اما تحت تاثیر فشار سیاسی کشورها است. وقتی موضوعی در شورای حکام مطرح می‌شود این جهت‌گیری سیاسی است که تعیین کننده مسیر و روند آن موضوع است.
وی ادامه داد: البته مدیرکل و همکارانش در گزارش‌هایی که ارایه می‌دهند نقش دارند و باید تلاش کنند که گزارش‌ها بی‌طرفانه باشد اما گزارش هایی که تا الان منتشر شده بی‌طرفانه نبوده است. ما بارها اعتراض کردیم. برخی مواقع اطلاعات جزیی از فعالیت های هسته ای کشورمان منتشر می‌شود که نیاز نیست. سیستم ناقصی در آژانس است که ایران همواره به آن اعتراض کرده است. حفظ اطلاعات از وظایف پادمانی آژانس است اما چون این اطلاعات را در سایت داخلی خودش می گذارد از طریق اعضا به بیرون درز می کند. علاوه بر ایران، کشورهایی هم هستند که با ما هم نظرند که باید در این رفتار و اشکالات کار آژانس تجدید نظر شود تا آژانس بتواند حرفه‌ای‌تر و مستقل‌تر رفتار کند.

آقای کمالوندی در پاسخ به این پرسش که بار اصلی برجام در بخش تعهدات ایران بر دوش سازمان انرژی اتمی بوده است و هرگونه واکنش به اقدامات تنبیهی و تحریمی با اقدامات هسته ای پاسخ داده شده است، با این حال در پنج سال گذشته بی‌مهری‌های و حملات زیادی در سطوح مختلف متوجه مقامات سازمان بوده و در آخرین مورد بحث تفاهم ایران و آژانس بود، به نظر شما رویکرد برخی در عدم اعتماد به سیستم تصمیم‌گیری و مقامات مربوطه در بحث هسته‌ای و برجام ناشی از چیست؟ اظهار کرد: ما این‌ها را بی‌مهری نمی‌بینیم، بلکه نگاه‌های از روی دلسوزی است. بعضی وقت‌ها ممکن است از جزییات کار و روش تصمیم‌گیری مطلع نباشند یا فکر کنند که سازمان فعال مایشاء است، در حالی که ما در چارچوبی کار می کنیم که نه فقط با دولت بلکه با بخش‌های مربوطه دیگر از جمله شورای عالی امنیت ملی باید مشورت کنیم و تصمیم گیری شود. ممکن است برخی ها با تصمیمات و اقدماتی موافق نباشند، این هم اشکال ندارد، مصداق دموکراسی است و ما تحمل‌مان در این مسایل زیاد است.
وی افزود: معتقدیم اگر قرار باشد روزی به روند تصمیمات و اقدامات رسیدگی کنند، می بینند که سازمان خودسرانه کاری را انجام نداده است. جامعه ما پویا است و بحث‌های سیاسی و جناحی هم هست و باید این‌ها را بشنویم و تا جایی که می‌توانیم توضیح دهیم و آنها را قانع کنیم و نهایتا با یک انرژی بالا کار را جلو ببریم.

سخنگوی سازمان انرژی اتمی درباره دلیل تاخیر و تعلل آمریکا در بازگشت به برجام تصریح کرد: این مساله به خوی استکباری نظام آمریکا برمی گردد. دیدگاه دو جناحی که در آمریکا حاکم هستند این است که می‌خواهند دنیا را در اختیار کامل داشته باشند و فقط در تاکتیک‌ها متفاوت هستند. تلقی هیات حاکمه فعلی آمریکا این است که می‌تواند باز هم به ایران فشار آورد، اما اگر عاقل باشند باید محاسبه کنند و ببینند که آن همه فشار از سوی ترامپ چه شد؟ شاید فکر می‌کنند که ایران در موضع ضعف است و همین باعث شده که موضوع را کش دهند، اما برای ما مسلم است که مواضع‌مان به حق است و آینده برای ما تضمین شده است. اگر آمریکایی‌ها در بازگشت به برجام تاخیر کنند، خودشان بیشتر بازنده هستند. جمهوری اسلامی واقعیت‌هایی دارد که آن واقعیت‌ها خودشان را به قدرت‌های بزرگ تحمیل می کنند.