موانع و شرایط استجابت دعا

به گزارش گروه وبگردی خبرگزاری صدا و سیما، براى استجابت دعا باید شرایطى را مهیا نمود و موانعى را برطرف ساخت. در ذیل به برخى از موانع استجابت دعا با استناد به فرمایشات معصومین اشاره مى کنیم:

 

 

امام على (ع) مى فرماید: «المعصیة تمنع الاجابة؛ گناه مانع اجابت دعا است». گناهان سه نوع تأثیر منفى در دعا مى گذارند:

۱ - لذت دعا و مناجات را سلب مى کنند.

انسان دعا مى کند، اما لذت نمى برد و رقت قلب پیدا نمى کند.

۲ - مانع استجابت دعا مى شوند.

۳ - توفیق دعا کردن یا شرکت نمودن در مجالس دعا را از انسان سلب مى کنند.

 

برخى از گناهان در عدم اجابت دعا تأثیر بیشتر دارند که در ذیل به نمونه اى از آن‌ها اشاره مى کنیم.

امام سجاد (ع) فرمود: «گناهانى که مانع استجابت دعا مى شوند، عبارتند از: بددلى و سوءظن به مؤمنان و کارهاى آنان؛ طینت و درونى ناپاک داشتن؛ نفاق و دورویى با برادران و خواهران ایمانى؛ عدم اطمینان به اجابت دعا؛ تأخیر نمازهاى واجب (و نخواندن آن در اول وقت فضیلت) آن که وقت آن بگذرد؛ بدزبانى و فحاشى و اهانت کردن؛ نزدیک نشدن به خدا به وسیله صدقه و کارهاى نیک». نیز فرمود: «از جمله گناهانى که مانع استجابت دعا مى گردد، نافرمانى و رنجاندن خاطر پدر و مادر است» در برخى از روایات، بداخلاقى سبب باز گرداندن دعا معرفى شده است.

 

مردى به حضرت عرض کرد: خداوند مى فرماید: «ادعونى استجب لکم» پس چرا ما دعا مى کنیم، ولى اجابت نمى شود، حضرت فرمود:، چون دل هاى شما در هشت مورد خیانت و بى وفایى کرد:

۱ - خدا را شناختید، ولى حقش را آن گونه که بر شما واجب بود، ادا نکردید. از این رو آن معرفت به کار شما نیامد.

۲ - به پیامبر خدا ایمان آوردید، ولى در عمل با سنت و روش او مخالفت کردید، پس ثمره ایمان شما چه شد؟

۳ - کتاب خدا (قرآن) را خواندید، ولى در عمل با آن مخالفت کردید.

۴ - گفتید ما از آتش دوزخ مى ترسیم، ولى در همه حالات به واسطه گناهان خود به سوى جهنم مى روید.

۵ - گفتید ما به بهشت تمایل و رغبت داریم، ولى کارهایى انجام مى دهید که شما را از بهشت دور مى سازد.

۶ - نعمت هاى خدا را استفاده مى کنید، ولى شکر و سپاس گزارى نمى کند.

۷ - خداوند فرمود: شیطان دشمن شما است، شما نیز او را دشمن گیرید. شما به زبان او را لعن مى کنید، ولى در عمل با او دوستى مى نمایید و از او اطاعت مى کنید.

۸ - عیب هاى مردم را برابر دیدگان تان قرار دادید و عیب هاى خود را پشت سرانداختید، در نتیجه کسى را ملامت مى کنید که خود به ملامت سزاوارتر از او هستید.

با این وضع چه دعایى از شما مستجاب گردد، در صورتى که شما راه‌ها و درهاى دعا را به روى خود بسته اید؟! پس تقوا پیشه کنید؛ کارهایتان را اصلاح کنید؛ امر به معروف و نهى از منکر کنید تا خدا دعایتان را مستجاب کند.

 

شخصى خدمت امام صادق (ع) عرض کرد: دو آیه در قرآن است که تأویل و معناى آن را نمى دانم. یکى «ادعونى استجب لکم» است، که ما هر چه دعا مى کنیم، اجابت نمى شود. حضرت فرمود: «من سر عدم اجابت دعایتان را به شما مى گویم. اگر تو خدا را در آن چه دستور فرموده اطاعت کنى و آن گاه او را بخوانى، دعایت را اجابت مى کند، ولى تو با (دستورهاى) او مخالفت کرده، نافرمانى اش مى کنى. او نیز اجابت نمى کند. با این حال، اگر خدا را از راهش بخوانى - اگر چه گناهکار باشى - خدا دعایت را مستجاب مى کند».

آن شخص پرسید: راه دعا چیست؟ فرمود: «نماز (۱۶) که خواندى، ابتدا تمجید کرده، او را به بزرگى مى ستایى و به هر نحو که مى توانى، حمد و ستایش مى کنى، سپس بر پیامبر (ص) و آلش درود مى فرستى و به تبلیغ رسالتش گواهى مى دهى، و بر ائمه هدى سلام مى دهى، آن گاه نعمت هاى خدا را بر خود مى شمارى و او را به خاطر آن‌ها ستایش و شکر مى کنى. بعد به گناهان خود یکایک اعتراف مى کنى و هر کدام را که به یاددارى، اقرار مى نمایى. هر کدام را به خاطر ندارى، به طور سربسته به زبان مى آورى و از همه گناهان به درگاه خدا توبه مى کنى و تصمیم مى گیرى که دیگر گناه نکنى و از روى پشیمانى و صدق نیت و خلوص، و در بیم و امید از آن‌ها استغفار و طلب آمرزش مى کنى، سپس مى گویى: «اللهم انى أعتذر الیک من ذنوبى و استغفرک و أتوب الیک فأعنى على طاعتک و وفّقنى لما اوجبت علىّ من کل ما یرضیک فانى لم أر أحداً بلغ شیئاً من طاعتک الا بنعمتک علیه قبل طاعتک، فأنعم علىّ بنعمة أنال به رضوانک و الجنةَ. بعد از رعایت این مراتب، حاجت خود را بخواه، که امیدوارم خدا ناامیدت نکند و حاجتت را برآورد».

 

۱ - گاهى با وجود تمام شرایط دعا، دعا مستجاب نمى شود، چون به مصلحت ما نیست، یعنى چیزى را طلب مى کنیم که به سود ما نیست، اگر چه مى پنداریم به نفع ما و خیر است.

۲ - گاهى دعا مستجاب مى شود، ولى از روى مصالحى تحقق عملى آن به تأخیر مى افتد، حتى ممکن است تا بیست سال طول بکشد تا محقق گردد.

۳ - در روایت است خداوند وقتى بنده اى را دوست داشته باشد، اجابت دعاى او را به تأخیر مى اندازد تا بنده اش با او راز و نیاز گوید.

از این رو مؤمنان ثابت قدم هیچ گاه از تکرار دعا مأیوس نمى شوند، بلکه مى گویند:

دست از طلب ندارم تا کام من برآید

یا جان رسد به جانان یا جان ز تن درآید.

۴- گاهی اجابت دعا‌ها در آخرت به صورت پاداش نمایان می‌شود و در دنیا خواسته اش بنابر مصالحی داده نمی‌شود. اگر کسی بداند خداوند در عوض عدم اجابت دعا در دنیا، چه پاداشی برای او در آخرت در نظر گرفته است، هرگز نا امید نمی‌شود. امام صادق (ع) می‌فرماید: «روز قیامت خداوند متعال می‌فرماید:‌ای بندة من! تو مرا خواندی و من اجابتت را به تأخیر انداختم. اکنون ثواب و پاداش تو چنین و چنان است. پس مؤمن آرزو می‌کند که کاش هیچ دعایی از او در دنیا اجابت نمی‌شد، برای آن ثواب و پاداش نیک که می‌بیند». از روایات استفاده می‌شود که هیچ دعایی بی اثر نیست و هر دعایی در دنیا و آخرت تأثیر مناسب خود را دارد. امام سجاد (ع) می‌فرماید: «دعای مؤمن یکی از سه فایده را دارد: یا برای او ذخیره می‌گردد یا در دنیا برآورده می‌شود یا بلایی را که می‌خواست به او برسد، از وی می‌گرداند». علاوه بر مطالب یاد شده، همیشه به این نکته توجه داشته باشید که نماز و روزه و دعا و غیره، مطلوبیت ذاتی دارند و فلسفه دعا تنها بر آوردن حوائج به ویژه خواسته‌های دنیوی نیست، بلکه نفس دعا و مناجات با خدا، صرف نظر از اجابت یا عدم اجابت، موضوعیت دارد و به اصطلاح طلب مهم‌تر از مطلوب است.